Zaterdag 19/10/2019

Verenigde Staten

Hoop en shock: dit zijn de reacties op Trumps uitspraken

Donald Trump. Beeld REUTERS

Hoe reageren Duitsland, Rusland en Engeland op de uitlatingen van Donald Trump in zijn interviews met twee Europese kranten, het Duitse blad Bild en de Britse Times?

Merkel: Europeanen hebben "eigen lot in handen"

"Ik denk dat de Europeanen hun lot in hun eigen handen hebben. Ik ga me blijven inzetten opdat de 27 lidstaten samenwerken aan de toekomst." Zo heeft de Duitse bondskanselier Angela Merkel gereageerd op de rugdekking die de Amerikaanse president-elect Donald Trump heeft gegeven voor het Britse vertrek uit de Europese Unie.

Merkel wou niet in detail reageren op de nieuwe uitval van de toekomstige Amerikaanse president. "Mijn standpunten over de trans-Atlantische kwesties zijn bekend. De president-elect heeft de zijne nog eens herhaald. En wanneer hij in functie treedt, zullen we uiteraard samenwerken met de nieuwe Amerikaanse regering en zien welke akkoorden we kunnen bereiken", zo verklaarde ze. Ook Merkels woordvoerder Steffen Seibert wijdde in de wekelijkse persconferentie maar één zin aan Trump. Hij zei dat Merkel het interview "met interesse" had gelezen en dat de Duitse regering nauw met de nieuwe regering van de VS zal samenwerken.

Wel weigerde Merkel opnieuw elk amalgaam tussen de terreurdreiging in Europa en de vluchtelingen die de oorlog in Syrië ontvluchten, iets waarvoor Trump in het interview niet lijkt terug te deinzen. Ze onderstreepte dat "de grote meerderheid van de Syriërs" gevlucht zijn voor "de burgeroorlog, de gevechten tegen het regime van Bashar al-Assad en de repressie van al-Assad".

Duitsland: gevaarlijk

De Duitse reacties op Trump zijn tot nog toe eenduidig: zijn uitspraken zijn "controversieel en gevaarlijk", zoals der Spiegel het samenvat in een commentaar.

De zorgen zijn overigens het grootst over Trumps uitspraak over de 'achterhaalde' NAVO. Minister van Buitenlandse zaken Frank-Walter Steinmeier zei bezorgd te zijn. "Ik ga ervan uit dat de VS zich verder wel aan hun volkenrechtelijke verplichtingen houden", zei hij. Maar dat klonk meer als een dreigende herinnering dan als een geruststellende zekerheid.

De woordvoerder voor buitenlandse politiek van de SPD Nils Annen zei "gechoqueerd" te zijn, vooral omdat Trumps houding "geen spoor van bondgenootschap laat zien".

Op Trumps dreigementen over hoge belastingen op geïmporteerde BMW's zijn de reacties rustiger. "Dan moeten de VS zelf betere auto's bouwen", zei Sigmar Gabriel, behalve vicekanselier ook minister van Economische Zaken. Verder riep hij vooral op niet "te hectisch" te reageren. Hij benadrukte dat Duitsland economisch niet onder hoeft te doen voor de Verenigde Staten: "Duitsland is niet ondergeschikt. Het is een sterk land en moet nu zelfbewust zijn."

Ook BMW reageerde rustig. "De BMW-groep is thuis in de Verenigde Staten", liet de bedrijfsleiding in een verklaring weten. Daarin stond ook dat de te openen fabriek in Mexico die in de VS en China zal aanvullen.

Over Angela Merkel heeft Trump nog geen finaal oordeel geveld, zo blijkt in het interview. Hij noemde het een "desastreuze fout om al die illegalen binnen te halen". Anderzijds zei Trump respect voor Merkel te hebben en haar een goede "aanvoerder" te vinden.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel. Beeld EPA

"Ik hou van orde, en ook van kracht", zei Trump op de vraag naar zijn band met Duitsland, het land waar zijn voorvaderen aan de vaderlijke zijde vandaan komen. Het is de vraag of de toekomstige president zo fijngevoelig is dat hij weet dat de meeste Duitsers een typering van hun land aan de hand van die twee eigenschappen niet bepaald als compliment zullen opvatten.

Het interview bevat een potentieel controversiële uitspraak waarop de Duitse media - bewust of onbewust - helemaal niet ingaan: namelijk dat "de EU voor Duitsland slechts een middel zou zijn". Daarmee suggereert hij dat Duitsland slechts uit eigenbelang zo veel waarde aan de unie hecht. Juist dat beeld wil het land al sinds de oprichting van de unie koste wat kost voorkomen.

De links-liberale Süddeutsche Zeitung laat in de analyse van het interview vooral veel kritiek op de schrijver, ex-Bildhoofdredacteur Kai Diekmann, blijken. Hij zou onkritisch zijn en te veel onder de indruk. Ook het cadeau dat hij meebracht voor Trump, een stuk van de Berlijnse muur, vindt de krant ongepast voor een president die zelf een muur wil bouwen.

De Süddeutsche: "We zien ook een video van de voorbereiding voor het gesprek dat hij met de collega Michael Gove van de Londen Times heeft gevoerd. Hier wordt het interessant: Gove was tot de zomer van 2016 minister onder David Cameron en pleitte samen met Boris Johnson heftig voor een harde brexit. Dit detail verzwijgt Bild echter voor de lezers, en dat kan ook verklaren dat er in het lange gesprek geen kritische vragen voorkomen, maar dat de eerbied overheerst. En Trump kan dus blijven praten alsof hij nog op verkiezingstournee is."

Engeland

Eerst Nigel Farage naar de Trump Tower, en nu Michael Gove. Nog voordat de Britse premier Theresa May de eer heeft gehad om de gekozen president te ontmoeten, heeft hij al twee van haar gezworen vijanden over de vloer gehad. Een troost voor May is dat de Brexiteer Gove, in zijn hoedanigheid als journalist van The Times, wel goed nieuws meebracht: Trump houdt van het Verenigd Koninkrijk en wat hem betreft is een handelsverdrag een kwestie van tijd. "Ik zal van brexit een succes maken", beloofde hij.

Het moet een spektakel zijn geweest, de ontmoeting tussen twee mannen die graag praten en uitgesproken meningen hebben. Trump sprak de verwachting uit dat meer landen de Europese Unie gaan verlaten, een samenwerkingsverband dat volgens hem is ontwricht door de migratiecrisis en de herontdekking van nationale identiteiten. Hij onthulde dat May hem kort na Kerstmis een exemplaar van Winston Churchills toespraak aan het Amerikaanse volk na het bombardement op Pearl Harbour had geschonken.

Michael Gove en Boris Johnson op een persconferentie in juni. Beeld AFP

Ze zei te hopen dat de twee landen schouder aan schouder zullen staan in de nieuwe wereldorde. Zodra Trump zich in Het Witte Huis heeft gevestigd, zal hij haar uitnodigen. Belangrijk onderwerp van gesprek zal de toekomstige band tussen beide landen zijn. Trump echode het idee van de Brexiteers dat de Europese Unie in wezen een verlengstuk is van Duitsland en dat de Britten er verstandig aan hebben gedaan om zich daaraan te ontrekken. Het is tevens een echo van wat Margaret Thatcher zei ten tijde van de Duitse eenwording.

Gove schreef in het interview dat de Britten sinds George Washington ertoe neigen Amerikaanse presidenten te onderschatten, suggererend dat dit ook het geval kan zijn met Trump. Zelf lijkt de oud-minister van Justitie het beste voor te hebben met Obama's opvolger. Poserend naast The Donald stak Gove, de lievelingsjournalist van Rupert Murdoch, lachend zijn duim op. Progressieve politici waren niet onder de indruk. "Trump zegt dat brexit goed zal zijn voor ons", zei de Liberaal Tom Drake, "maar hij denkt ook dat Mexico voor de muur tussen dat land en de Verenigde Staten betaalt en dat het prima is om vrouwen te betasten".

Rusland: Hoop

Het aanstaande presidentschap van Trump lijkt daadwerkelijk vruchten af te gaan werpen voor de Russen. Trumps aankondiging over de opheffing van sancties geeft de Russische economie hoop. Dat geldt zeker voor de Russische financiële wereld, defensie en energie. Die sectoren zijn het doelwit van Amerikaanse sancties sinds de annexatie van de Krim in 2014.

Stel dat Trump die opheft. Het Kalasjnikov Kontsern zou weer wapens kunnen verkopen in de VS, voorheen 40 procent van de afzetmarkt. Energiebedrijven als Gazprom zouden hun activiteiten in het noordpoolgebied kunnen opvoeren als ze weer toegang krijgen tot de technieken van Amerikaanse energiebedrijven. En Sberbank, de grootste bank van Rusland, zou weer leningen met lange looptijd kunnen afsluiten in de VS.

Bovendien zouden tientallen mensen uit de Russische elite weer naar Amerika kunnen reizen en zaken kunnen doen met Amerikanen. Inclusief de mensen in september toegevoegd werden aan de sanctielijst wegens hun betrokkenheid bij de bouw van de brug die de Krim met Rusland moet verbinden.

Het einde van de sancties zou ook grote symbolische waarde hebben: eindelijk erkenning uit het Westen van de Russische overname van de Krim, die volgens een grote meerderheid van de Russen rechtvaardig was. En wel erkenning uit het machtigste land in het Westen.

Toch is er in Rusland kritiek op Trumps plan om de sancties op te heffen. Dat gaat uit van wisselgeld van de Russen: een deal over "drastische inperking" van het kernwapenarsenaal.

De Russische president Vladimir Poetin. Beeld AP

Tot een dergelijke "opoffering" is Rusland niet bereid, zei Konstantin Kosatsjev, voorzitter van het senaatscomité voor Buitenlandse Zaken, vandaag tegen persbureau Ria Novosti. "Zeker niet op gebied van veiligheid." Een tegenprestatie vindt Kosatsjev sowieso onzinnig. "De beëindiging van de sancties is geen doel op zich voor Rusland."

Maar andere senatoren lieten al wel merken dat Trumps plan kansen biedt voor Rusland. Zij vinden het plan bespreekbaar. Ook klinkt er uit regeringsklinken tevredenheid over Trumps omschrijving van de NAVO als een achterhaald bondgenootschap.

President Poetin vindt het nog te vroeg om zich uit te spreken over Trumps voornemen. Nog even wachten tot de inauguratie, zei zijn woordvoerder Dmitri Peskov. Hij verklapte wel dat er een ontmoeting op poten staat tussen Trump en Poetin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234