Zaterdag 12/06/2021

Schilderkunst

Hoogspanning om portretten Rembrandt

De portretten van het echtpaar Maerten Soolmans en Oopjen Coppit. De vraag is waar ze terecht zullen komen. Beeld © Rembrandt
De portretten van het echtpaar Maerten Soolmans en Oopjen Coppit. De vraag is waar ze terecht zullen komen.Beeld © Rembrandt

De portretten die Rembrandt in 1634 maakte van Maerten Soolmans en Oopjen Coppit zorgen voor hoogspanning tussen Frankrijk en Nederland. Na maanden van financieel getouwtrek en politiek steekspel is het niet meer duidelijk waar de portretten terecht zullen komen: het Louvre, het Rijksmuseum of beide?

Het verhaal begint eind 2014 als in kleine kring bekend wordt dat de bankiersfamilie Rothschild twee levensgrote portretten van Rembrandt wil verkopen. Het gaat om het dubbelportret van Maerten Soolmans en Oopjen Coppit, die op dat moment nog in de Parijse slaapkamer van de 74-jarige baron Eric de Rothschild hangen. Het Rijksmuseum in Amsterdam is meteen geïnteresseerd, maar De Rothschild wil de schilderijen liefst aan het Parijse Louvre verkopen.

Even ter zijde: op de portretten staan twee puissant rijke figuren afgebeeld. Maerten Soolmans was de zoon van Jan Soolmans, een Antwerpenaar die zijn kapitaal vergaarde in de suikerraffinage. Kort na 1585 vluchtte Jan uit Antwerpen, dat door de Spaanse troepen ingenomen was. Hij streek, zoals zovele 'vluchtelingen', neer in Amsterdam. Zoon Maerten kon op zijn 15de in Leiden rechten gaan studeren.

null Beeld © Rembrandt
Beeld © Rembrandt

Nationaal kunstbezit

Maertens toekomstige bruid, Oopjen Coppit, stamde uit een oud Amsterdams, eveneens zeer gefortuneerd regentengeslacht. Haar bruidsschat zou 35.000 gulden hebben bedragen. Zij trouwden in 1633 en lieten een jaar later hun portretten schilderen door Rembrandt, een toen nog jonge 'vooruitstrevende' schilder die zich pas in Amsterdam had gevestigd. Hij beeldde de prille twintigers modebewust en ten voeten uit: de portretten zullen niet goedkoop zijn geweest. Sommige bronnen gokken op 500 gulden, twee keer het toenmalige jaarsalaris van een geschoolde werkman.

Nadat de portretten 125 jaar eigendom van De Rothschilds zijn geweest, lijkt aanvankelijk de kans groot dat ze in Parijs zullen blijven: de centrale bank van Frankrijk is bereid beide schilderijen aan te kopen. Maar zeer tot de verontwaardiging van Eric de Rothschild weigert de Franse minister van Cultuur, Fleur Pellerin, de twee werken tot nationaal kunstbezit te verklaren. Dat betekent dat ze zich niet verzet tegen een mogelijke exportvergunning.

Er is een tweede element: aangezien Eric de Rothschild zelf bestuurslid is van de Société des Amis du Louvre, lijkt het voor de hand te liggen dat hij ervoor zorgt dat de doeken in het Parijse museum terechtkomen. Maar de directeur van het Louvre, Jean-Luc Martinez, en de Franse minister van Cultuur stellen samen dat het museum de gevraagde 160 miljoen euro niet kan opbrengen.

Het Parijse museum benadert wel het Rijksmuseum in Amsterdam met het voorstel de werken samen aan te kopen en ze afwisselend in Amsterdam en Parijs tentoon te stellen. In juli sturen de Franse en Nederlandse minster van Cultuur, Fleur Pellerin en Jet Bussemaker, dan ook een gezamenlijke brief aan De Rothschilds met dat voorstel. Eric de Rothschild zou - zóu - geantwoord hebben dat beide schilderijen naar Amsterdam moeten gaan. Vermoedelijk was hij geïrriteerd over de handelwijze van Pellerin.

Dan wordt het ingewikkeld. De directeur van het Louvre bevestigt op 2 september de plannen van een gezamenlijke aankoop. Het Rijks- museum weigert op die uitlatingen te reageren en doet een week later een tegenzet. Rijksmuseum directeur Wim Pijbes heeft de Nederlandse premier Rutte zover gekregen om zich achter de aankoop van de twee werken te scharen. Op 21 september stelt Bussemaker dat de regering 80 miljoen euro bijdraagt aan de aankoop van beide werken, mits het Rijksmuseum voor de andere helft zorgt.

Tegenzet

Frankrijk doet op zijn beurt een tegenzet: dankzij een gift van 80 miljoen door de Franse centrale bank zou het Louvre een van de twee Rembrandts aankopen. Een dag later zegt de Franse minster van Cultuur dat ze niet begrijpt dat Nederland nu beide werken wil aankopen en dus terugkomt op eerder gemaakte afspraken.

"Duidelijk is dat de Frans-Nederlandse unie aan diggelen ligt. De Rothschilds zijn aan zet", schrijft de Volkskrant. Toch zouden Frankrijk en Nederland weer on speaking terms zijn. Over die gesprekken is tot nu toe niets uitgelekt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234