Dinsdag 17/09/2019

Hoogspanning in Congo na uitstel verkiezingen

De Congolese president Joseph Kabila gaf tijdens een bezoek aan Tanzania aan dat de verkiezingen, voorzien voor november, uitgesteld worden. Belgisch minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders (MR) vreest voor onrust en legt Kabila's regime een eerste sanctie op.

"De verkiezingen kunnen dit jaar of een andere dag gehouden worden." Met deze dubbelzinnige boodschap gaf de Congolese president Joseph Kabila in de Tanzaniaanse hoofdstad Dar Es Salaam voor het eerst zelf aan dat een stembusgang in november uitgesteld zal worden. De Congolese kiescommissie meldde afgelopen zaterdag al dat ze de presidentsverkiezingen wil uitstellen tot eind 2018.

Kabila zegt dat de nieuwe datum afhangt van de 'nationale dialoog' met zijn oppositie in Kinshasa - al doet de belangrijkste coalitie, Rassemblement, daar niet aan mee. Volgens enkele bronnen zou Kabila ook gezegd hebben dat de verkiezingen niet doorgaan tot 10 miljoen nieuwe kiezers ingeschreven zijn op de kieslijsten, maar Reuters trok zijn aanvankelijk bericht hierover terug in.

Het gebrek aan duidelijkheid over de verkiezingsdatum en het -verloop zorgt in elk geval voor nieuwe hoogspanning in Kinshasa. Op 19 en 20 september kwamen in de Congolese hoofdstad tientallen mensen om het leven tijdens manifestaties waarin de oppositie eist dat Kabila vertrekt na het einde van zijn tweede termijn, op 19 december.

Belgisch minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders zei gisteren in de Kamer dat dit geweld "de stand van zaken fundamenteel veranderde". Hij is bezorgd over mogelijk nieuwe onlusten als er niet snel een verkiezingsdatum wordt vastgelegd. "Als dat niet het geval is vrees ik ontsporingen die gewelddadig kunnen worden", zei hij aan radio Bel-RTL.

Te kleine tik?

Om druk te zetten op Kabila kondigde Reynders aan dat hij de visa voor Congolese diplomaten gaat beperken van het huidige één jaar tot zes maanden tijd. In Parijs riep de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Marc Ayrault de EU dinsdag al op om "alle mogelijke middelen, ook sancties" in te zetten om een verdere degradatie van de politieke situatie in Congo te voorkomen. Is de Belgische démarche dan niet een te kleine tik op de vingers? "Er zijn nog veel mogelijkheden," zegt Reynders' woordvoerder, "maar het is moeilijk daar op vooruit te lopen."

Reynders benadrukte in de Kamer - waar hij zijn strategienota Centraal-Afrika voorstelde - dat hij het belangrijk vindt om ook de kanalen met de regering open te houden. "Ik weet dat het soms verleidelijk is om principiële stellingen in te nemen, zonder erover te praten met de voornaamste belanghebbenden."

Buitenlandse Zaken volgt niettemin de veiligheidssituatie in Kinshasa met argusogen. Een woordvoerder zei gisteren dat Belgische diplomaten "zeer ongerust" zijn over de situatie op het terrein. "Iedere verklaring in dezelfde richting (over verkiezingsuitstel, MR) is een vonk die de situatie kan doen exploderen."

De Belgische gemeenschap in Kinshasa - naar schatting 3.500 mensen - wordt volgens Buitenlandse Zaken voortdurend op de hoogte gehouden door de ambassade. In tegenstelling tot de VS, vorige week, denkt ons land nog niet aan een evacuatie van niet-essentieel diplomatiek personeel, maar hun situatie wordt wel constant geëvalueerd.

Evacuatie van Belgen

Bij dreiging van grootschalig geweld in Kinshasa staat een volledige evacuatie van alle Belgen ook altijd in het draaiboek. Defensie houdt voortdurend eenheden paraat die ingezet kunnen worden, al dan niet in partnerschap met Frankrijk, voor een zogeheten Non Combatant Evacuation Operation (NEO). "Ze staan klaar, zoals altijd. Er gelden nu geen bijzondere maatregelen", zegt de woordvoerster van defensieminister Steven Vandeput (N-VA). De ontplooiing van militairen in het Belgische straatbeeld vormt volgens haar overigens geen hinderpaal om een NEO-operatie uit te voeren.

De volgende cruciale datum is 19 oktober. Dan wil de oppositie in Kinshasa een grootscheepse betoging organiseren. Reynders zei te hopen dat de president tegen dan de dialoog met de oppositie uitbreidt. Historisch oppositieleider Etienne Tshisekedi, een veteraan die al meedraait sinds het Mobutu-tijdperk, en Moïse Katumbi, de oud-gouverneur van Katanga die nu in ballingschap verblijft, doen daar nu niet aan mee. Net hun aanhang is erg gefrustreerd. Tshisekedi heeft traditioneel veel volgers in Kinshasa, Katumbi is dan weer erg populair in zijn thuisbasis Lubumbashi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234