Maandag 03/08/2020

Maatschappij

Hoogleraar familierecht: “Verplichte sterilisatie juridisch onmogelijk, maar er zijn nog opties te bedenken”

Professor Frederik Swennen.Beeld ID/ Patrick De Roo

Kan onze overheid ouders, die herhaaldelijk een kind mishandelen, gedwongen steriliseren? Sommigen pleiten ervoor na een zwaar incident dat deze week bekend raakte. Maar het is juridisch onhaalbaar, zegt professor Frederik Swennen. Toch zou de overheid meer kunnen doen en daarvoor kijkt Swennen naar Nederland.

Dinsdag raakte bekend dat Cédric V. zijn drie maanden oude dochter van boven zijn hoofd op de grond had gegooid. Een week later ligt de baby nog op intensieve zorgen. De vader had net een zware straf uitgezeten voor het doodslaan van zijn zoontje. Hoe kunnen we zulke drama’s vermijden?

“Het recht om kinderen te krijgen, is een grondrecht”, zegt Frederik Swennen, professor familierecht en decaan van de rechtsfaculteit van de Universiteit Antwerpen. 

Is een verplichte sterilisatie juridisch dan niet mogelijk in ons land?  

Frederik Swennen: “We hebben het lange tijd gedaan. Verstandelijk gehandicapten werden bijna automatisch gesteriliseerd, zelfs zonder hen op de hoogte te brengen. Het ging om wilsonbekwamen, van wie je op voorhand zeker bent dat ze niet bekwaam zijn om voor een kind te zorgen.

“Maar in 2014 heeft de wetgever verboden dat iemand kan worden gesteriliseerd zonder zijn of haar toestemming, en dat is per definitie zo bij iemand die wilsonbekwaam is.”

Wat bedoelt u dan als u zegt het om een grondrecht gaat?

“Dan gaat het om het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de interpretatie ervan door het Europees Hof. 

“Artikel 8 van het Verdrag is het recht op een privéleven. Daar zijn een aantal beperkingen op toegelaten, bijvoorbeeld als het privéleven van een politicus relevant is voor de nieuwsgaring. Maar het Hof beschouwt het voortplantingsvermogen als een recht dat tot de kern van het privéleven behoort. En op die kern zitten geen beperkingen. De overheid mag het u bijgevolg niet onmogelijk maken om kinderen te krijgen.”

Wat dan met de rechten van die kinderen?

“Ook die zijn belangrijk. Een menselijke cel die de ontwikkeling heeft ingezet naar een mens, is beschermwaardig volgens het Hof. Dat blijkt uit de rechtspraak. Tegelijk wil het Hof vermijden dat de rechten van het ongeboren kind tot een slippery slope leiden. Dan zou bijvoorbeeld abortus niet meer kunnen, want strijdig met de rechten van dat kind.

“Het recht van het ongeboren kind staat dus niet op gelijk niveau met het recht op voortplanting van de moeder, of, bij abortus, haar recht om zich niet voort te planten.”

En dus moeten we extreme situaties van kindermishandeling erbij nemen?

“Nee, je moet meer proportionele maatregelen nemen. Een wet moet tegemoetkomen aan de maatschappelijke noodzaak, maar tegelijk proportioneel zijn en niet aan die kern raken. Bijvoorbeeld door de kinderen te plaatsen.

“Je zou kunnen vastleggen dat zodra zo’n vader zijn kind aangeeft bij de gemeente, de jeugdhulpverlening onmiddellijk op de hoogte wordt gebracht. Het kan dan perfect verantwoord zijn om dat kind preventief te plaatsen en een cursus agressiebeheersing op te leggen aan de vader. Je ontneemt hem zo niet het recht om zich voort te planten, maar enkel om het kind op te voeden.

“Ook als iemand uit die risicogroep zwanger is, kan je het kind al onderwerpen aan de jeugdbescherming. In Nederland staat men daar al ver mee. Daar maken ze een risico-inschatting voor het kind. Een vrouw die drinkt of drugs gebruikt en het kind in gevaar brengt, kan onder dwang opgenomen worden. Om een foetaal alcoholsyndroom te vermijden, gaat men de moeder monitoren en soms tijdelijk van haar vrijheid beroven.”

Zijn zulke maatregelen denkbaar in België?  

“Ik denk niet dat de wetgever dat zal beslissen, maar in Nederland waren het de parketten die testcases hebben gecreëerd, door kinderbeschermingsmaatregelen zoals plaatsing of begeleiding te vorderen. Eigenlijk is het dus wachten tot een procureur des Konings in ons land een jeugdbeschermingsmaatregel instelt tegen een zwangere vrouw.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234