Zondag 25/10/2020

India

Hooggerechtshof India moet kiezen: godsdienstvrijheid of gelijke rechten?

Moslima's in Calcutta protesteren eind vorig jaar tegen het streven van de Indiase regering om een einde te maken aan de eenzijdige flitsscheiding.Beeld Getty

Een islamitisch familierecht waarbij mannen simpel hun vrouw kunnen verstoten ligt in India zwaar onder vuur. Het hooggerechtshof moet nu kiezen: gelijke rechten of godsdienstvrijheid.

'Ik verstoot je!' Met dit driemaal uitgesproken zinnetje kunnen moslimmannen in India van hun vrouw af. Omgekeerd kunnen vrouwen dat niet. 'Drievoudige talaq', een eenzijdige flitsscheiding die de vrouwen vaak in diepe armoede stort, is in India inzet van een fel debat. Is het vrouwendiscriminatie of valt het onder de godsdienstvrijheid? De hoogste rechter moet het bepalen.

Het hooggerechtshof in Bombay hield onlangs zes dagen hoorzittingen naar aanleiding van petities van voor- en tegenstanders van 'triple talaq'. Op basis daarvan zullen de vijf rechters (een hindoe, een moslim, een sikh, een christen en een zoroastriër) een oordeel vellen in een zaak die afgelopen jaar het conservatieve, patriarchale India in een ware cultuurstrijd stortte.

Drievoudige talaq is een gebruik uit de Hadith (niet de Koran zelf) dat in de meeste islamitische landen, inclusief de buurlanden Pakistan en Bangladesh, allang is afgeschaft. Het bestaat in India nog omdat moslims en andere minderheden er op basis van een koloniale wet uit 1937 voor huwen, scheiden en erven een eigen familierecht op na mogen houden.

Maar talaq is volgens velen in de moderne tijd ontaard in een 'quickie divorce', die op afstand kan worden gedaan en in toenemende mate ook zou gebeuren via skype, sms of whatsapp. Vrouwen en kinderen zouden vaak achterblijven zonder een cent of een dak boven hun hoofd. Ook zouden advocaten talaq in echtscheidingszaken misbruiken om alimentatie te omzeilen.

Vrouwengroepen

De 25-jarige Amreen Begum uit Uttar Pradesh stelde onlangs een unieke daad. Toen ze met twee jonge kinderen door haar man ergens langs de weg werd gedumpt, wachtte ze niet af tot ze een talaq-sms kreeg, maar verstootte ze zelf haar man. "Als een man zo van zijn vrouw kan scheiden, waarom een vrouw dan niet? Heb ik niet dezelfde rechten?", zei ze tegen The Guardian.

Vrouwengroepen zoals de Bharatiya Muslim Mahila Andolan (BMMA) voeren daarom al jaren campagne voor een verbod op talaq. Volgens de BMMA zou meer dan 90 procent van de moslimvrouwen voor afschaffing zijn.

Volgens de Indiase regering is talaq in strijd met de in de grondwet vastgelegde gelijkheid van man en vrouw en onrechtvaardig tegenover vrouwen, zelfs als het gebruik in de islam wortelt. "Als we weduwenverbranding, mensenoffers en onaanraakbaarheid hebben verboden", aldus advocaat-generaal Mukul Rohatgi vorige week in zijn pleidooi, "waarom triple talaq dan niet?"

1.400 jaar oud geloofsartikel

Leiders van de moslimgemeenschap (13 procent van de 1,2 miljard Indiërs) zien dat anders. Triple talaq is geen zaak van de grondwet maar van religie, voerde de All India Muslim Personal Law Board (AIMPLB) aan. "Dit is een 1.400 jaar oud islamitisch geloofsartikel waar de regering van af moet blijven", zei AIMPLB-advocaat Kapil Sibal vorige week. Hij maakte een politiek gevoelige vergelijking met het hindoeïstisch geloof dat de god Rama is geboren in Ayodhya. Op grond daarvan verwoestten extremistische hindoes daar in 1992 een moskee.

Volgens critici is het talaq-debat zwaar gepolitiseerd, en is talaq voor rechtse hindoes een stok om moslims te slaan. Premier Narendra Modi zelf gaf de aftrap toen hij vorig jaar zei dat talaq de levens van moslimvrouwen verwoest. Modi en zijn Bharatiya Janata Party (BJP) streven naar één hindoeïstisch familierecht dat ook voor moslims moet gelden. In een algeheel klimaat van moslimhaat wordt gedaan of moslimmannen van hun vrouwen scheiden om hun lusten bot te vieren en hindoemeisjes te bekeren in de 'love jihad'.

Als je Modi en de BJP beluistert, lijkt het net of het verstoten van vrouwen een moslimprobleem is, en dat is zeker niet zo, zegt Kavita Krishnan van de All India Progressive Women's Association. "Moslims kunnen tenminste nog scheiden, hindoes niet. Terwijl verstoting en verlating onder hindoes veel voorkomen. Een drama, want een verstoten hindoevrouw kan niks, al helemaal niet hertrouwen. Modi's eigen vrouw is daar een voorbeeld van." Modi trouwde jong in een gearrangeerd huwelijk, maar verliet zijn vrouw kort daarna.

Krishnan vindt het onverstandig van conservatieve moslimleiders om kritiek op talaq als islamofobie te framen. "Als je je wilt verzetten tegen hindoe-extremisme moet je je niet vastklampen aan triple talaq. Er zijn ook veel moslims die daar niets in zien. Maar dat negeren ze. Het is fundamentalisme van de minderheid tegenover fundamentalisme van de meerderheid."

Polygamie

Probleem is dat het familierecht van meer minderheden vrouwonvriendelijk is, niet alleen van moslims. Zo kennen sommige polygamie (en polyandrie). Het is verkeerd om alleen talaq eruit te lichten, aldus Krishnan. "De regering zou al dat familierecht moeten herzien. Er ligt al een dik rapport klaar met allerlei wijzigingsvoorstellen. We moeten ons op het grotere plaatje richten."

Daar komt bij dat talaq laaghangend fruit is dat relatief weinig vrouwen raakt. Moslimvrouwen hebben wel grotere problemen, zoals analfabetisme, seksueel en huiselijk geweld en het eigendomsrecht (zo'n 82 procent heeft geen eigen bezit). "De belangrijkste kwestie is hoe we zorgen dat vrouwen hun eigen rechten leren kennen", zei advocaat Flavia Agnes tegen Reuters.

Onbekend is hoe lang de hoogste rechters nu in conclaaf blijven. Ze hebben vorige week al duidelijk gemaakt dat ze buiten de godsdienst en het islamitisch familierecht willen blijven. "Ze zullen triple talaq uitsluitend aan de grondwet toetsen, zodat een afwijzing ervan niet als een nederlaag van de moslim-gemeenschap of de islam kan worden opgevat", aldus Krishnan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234