Zondag 26/01/2020

hoofdredacteur Dikke van dale: 'meest gebruikte nieuwe woord is in nederland onbekend'

'In Antwerpen sprak men vroeger van sluikstorters, nu spreekt men van sluikhufters'

'Generatiepact' het topwoord van 2005

Het 'generatiepact', 'sudoku' en 'tsunamislachtoffer' vormen in die volgorde de top drie van de 400 meest gebruikte nieuwe woorden die in 2005 in onze taal opdoken. Naar jaarlijkse traditie onderzoekt woordenwatcher Ton den Boon, hoofdredacteur van de 'Dikke Van Dale', welke nieuwe woorden er het afgelopen jaar gelanceerd werden om ze in Taal van het Jaar Vijf te bundelen. Die taal stond vooral in het teken van 'misdaad, terreur en rampen' en werd ook een stuk harder. 'Wie vroeger een probleemhuurder was, is nu een piraathuurder.'

Utrecht

Eigen berichtgeving

Wilfried Eetezonne

Er was de 'ratzingerworst', de 'reggaeton'-rage (de Zuid-Amerikaanse dansstijl die vooral Nederland verovert), de 'knorrepos' (een baarsachtige vis die kan knorren), maar ook allerlei samenstellingen met tsunami (kersttsunami, tsunamiwaarschuwing, tsunamigebied) of terroristen (doe-het-zelfterrorist, knuffelterrorist, bommenislamiet). Toch was de oer-Vlaamse term 'generatiepact' het meest gebruikte nieuwe woord van 2005.

Jaarlijks telt Ton den Boon per computer de nieuwe woorden die opduiken in de Vlaamse en Nederlandse pers tussen 1 november 2004 en 1 november 2005. "Als we de termijn later hadden afgesloten had waarschijnlijk 'dominomus' het gehaald van 'generatiepact', maar de dominomus leefde nog toen we naar de drukker gingen", aldus Den Boon.

In Nederland is het woord 'generatiepact' volslagen onbekend. "Wij hebben een levensloopregeling", weet de woordenwachter. "Het is gelijkaardig, maar het moet bij ons nog een nadere invulling krijgen."

Vooral misdaad, terreur en rampen kleurden onze taal het voorbije jaar. "Het was daardoor een heel gevarieerd jaar voor de taal, want goed nieuws levert zelden mooie poëzie op", vertelt Den Boon. "De jaren daarvoor kregen we vooral nieuwe woorden door landbouwrampen zoals met de vogelgriep of de dioxinecrisis, maar dat werd toch een beetje saai."

Vooral het internationale en nationale terrorisme leverde nieuwe samenstellingen op, wat in Nederland te maken heeft met de nasleep van de moord op filmmaker Theo van Gogh, het proces tegen Mohammed B. en de aanhouding en vrijlating van Samir A.

2005 was vooral het jaar waarin de verharding van de taal zich doorzette, een trend die ook al duidelijk was in 2004. "Paul Scheffer had het bij ons over het failliet van de multiculturele samenleving en al het asociaal gedrag dat vroeger gedoogd werd, krijgt nu te maken met zero tolerance. Dat levert een taalverharding op die verder weggaat van de politieke correctheid uit de jaren tachtig", zegt Den Boon. "Wie vroeger een probleemhuurder was, is nu een piraathuurder of een asohuurder. In Antwerpen sprak men vroeger van sluikstorters, nu spreekt met van sluikhufters, in De Standaard nog wel. Het Antwerps beleid reageert dan met 'gewapend bestuur'."

Die tendens zal zich de komende jaren nog voortzetten, schat Den Boon in. "We focussen ons graag op allerlei narigheden, maar het kan ook zijn dat de economie opnieuw aantrekt en dat nieuwe technologieën voor nieuwe woorden zorgen. Taal heeft immers ook te maken met economische ontwikkelingen. Taal is verankerd in de werkelijkheid en dat maakt taal ook leuk. Dat willen we laten zien met deze boekjes."

Of de nieuwe woorden ook daadwerkelijk de 'Dikke Van Dale' zullen halen, is nog maar de vraag. Daarvoor moeten ze minstens drie jaar lang in diverse media opduiken. "En dan nog nemen we doorzichtige samenstellingen niet op."

Bij de nieuwe woorden bij onze noorderburen vallen enkele bijzondere termen op als 'rollatordokter'. "Dat is een technicus die langs de bejaardenhuizen gaat om de looprekjes te herstellen. Dat zo'n dienst en het woord bestaat is een teken van de vergrijzing. Een 'rollatoreconomie' is dan ook een economie die op zijn laatste benen loopt."

Het boekje Taal van het Jaar Vijf kan gratis gedownload worden via www.vandale.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234