Maandag 03/08/2020

Hoofdpersonage krijgt facelift

Dat de kindertijd een onuitputtelijke bron van inspiratie kan vormen, beseffen niet alleen madeleine-snoepende romanschrijvers. Ook sommige striptekenaars laten pen en potlood leiden door jeugdherinneringen. Trouwe fans van de Fransman Jacques Tardi weten dat diens obsessie voor de Eerste Wereldoorlog haar oorsprong vindt in de gruwelijke frontverhalen van grootvader Tardi. De kleine Jacques hield er nachtmerries aan over, de volwassen Jacques een fascinatie voor de loopgravenoorlog. In Tardi's nieuwste strip, De Laatste der Laatsten, naar een roman van Didier Daeninckx, is de Grote Oorlog opnieuw nadrukkelijk aanwezig, al speelt het verhaal in 1920.

Privé-detective Eugène Varlot heeft een bijzonder lucratief project uitgedokterd voor dames die graag zouden scheiden, maar wier echtgenoot sinds het einde van de oorlog vermist is. Daartoe schuimt hij militaire hospitalen in het hele land af en kiekt er de niet-geïdentificeerde shell-shockpatiënten en andere levende doden. De dames kiezen dan een willekeurige echtgenoot uit zijn fotoalbum en laten zich scheiden. Varlot vindt er helemaal geen graten in om op deze bedenkelijke wijze zijn brood te verdienen. Hij beschouwt het als een vergoeding voor de ellende die hij zelf heeft moeten doorstaan in de loopgraven. Twee jaar na de Wapenstilstand wordt Varlot immers nog elke nacht gekweld door zijn frontdemonen. Hij mag dan het oorlogskruis opgespeld gekregen hebben, sinds de slachting bij Verdun heeft Varlot een bloedhekel aan de militaire en politieke machthebbers van het land. Een opdracht voor kolonel Fantin de Larsaudière, de meest gedecoreerde held van de Eerste Wereldoorlog, is dan ook niet vanzelfsprekend voor onze speurneus. Maar een dubbel tarief kan je nu eenmaal niet elke week aanrekenen. Zo belandt Varlot in een chantagezaak die aanvankelijk om ordinair overspel schijnt te draaien, maar algauw militair-politieke dimensies van nationaal belang krijgt.

Meer van de plot prijsgeven zou zonde zijn, want daar gaat het in de detective om: het doseren en achterhouden van informatie. Toch is de plot van De Laatste der Laatsten niet zo bijzonder als je hem vergelijkt met de spannende intrige van Tardi's Leo Malet-bewerking Rue de la gare, 120 uit 1988. Dat kan te wijten zijn aan het verschil in talent tussen de bij ons onbekende Didier Daeninckx en Leo Malet, de Franse Simenon, maar heeft zeker ook te maken met de beperkte lengte van deze nieuwe misdaadbewerking. In het meesterlijke dubbelalbum naar Malet kon Tardi de complexe intrige veel beter uitwerken. Er was dan ook détective de choc Nestor Burma voor nodig om uiteindelijk "het mysterie K.O. te slaan".

Met dit nieuwste album is Tardi inmiddels aan zijn vijfde bewerking van een polar toe. De tekenaar koos bij deze reeks bewerkingen resoluut voor een sobere, filmische zwartwitstijl die sterk aanleunt bij het poëtisch realisme van Marcel Carné. In De Laatste der Laatsten opteert hij opnieuw voor zwartwit, maar nu zonder grijsschakeringen. Het resultaat oogt erg sober en wekt aanvankelijk de indruk dat er bij het drukken iets misgelopen is. In het Parijs van 1920 wemelt het namelijk van de heren in wit kostuum.

Het kleurwerk van de cover daarentegen is heel wat geraffineerder. Zijn subtiele gebruik van aquarelgrijs en vet potlood heeft een bijzonder sfeervol straattafereel opgeleverd. De estheet in mij kan alleen fantaseren over een volledig Tardi-album in een dergelijke uitvoering. Een glimp van deze wensdroom kan de gefortuneerde lezer opvangen in de luxe-editie op A3-formaat van De Laatste. Deze bevat vier extra paginagrote illustraties in hetzelfde kleurwerk als de cover.

Voor De Laatste werd niet alleen de voorplaat opgepoetst, ook het hoofdpersonage kreeg een facelift. Tardi voert hier namelijk voor het eerst een speurder ten tonele die in tegenstelling tot Malets Burma niet opgezadeld zit met een aardappelkop en flaporen. Varlot ziet er zowaar cool uit, ondanks zijn geprononceerde haakneus. Burma en Varlot, het zijn slechts twee voorbeelden uit de enorme koppencollectie van Tardi. Want als deze tekenaar één handelsmerk heeft, dan is dat het smoelwerk. Niemand overtreft Tardi in zijn expressieve tronies die hij met enkele minimale trekken tot leven weet te brengen.

Het scenario mag dan niet van de bovenste plank zijn, Tardi kan nog steeds een vlot verhaal vertellen. Daarvoor hanteert hij onder meer een aantal filmtechnieken. Zo richt detective Varlot zich rechtstreeks tot de lezer alsof hij zijn verhaal in de camera vertelt. Een frisse techniek waarmee de lezer nauw betrokken wordt bij het gebeuren. Er wordt ook gebruik gemaakt van flashbacks in de vorm van splitscreens. Zo hoeven we niet het hele onderhoud met de kolonel in diens woonkamer bij te wonen, maar presenteert Tardi flarden van het gesprek terwijl Varlot de zaak overpeinst in zijn Citroën. Eén keer glijdt meester Tardi echter uit wanneer hij een overbodige montage maakt van schapen die naar de slachthuizen worden gedreven en soldaten die op weg zijn naar de vuurlinie. Een dergelijke associatie maakt de lezer heus wel zelf.

Een smet op de Nederlandse uitgave van De Laatste der Laatsten zijn de vele taalslordigheden. Zo ontbreekt er wel eens een woord in een zin of staat er een te veel, is de eindletter van een woord meermaals gaan vliegen of wordt één naam op twee manieren gespeld. Daarnaast levert de poging van de vertaler om Varlots taaltje hardgekookt te laten klinken hier en daar bizarre resultaten op, zoals "een auto die pleite gaat". Storend is tevens de verkeerde tijdsweergave in de spannende aftelling van de explosieve slotscène.

Een nieuw hoogtepunt in het oeuvre van Tardi is deze strip niet. Voor de bewonderaars van het sublieme Rue de la gare, 120 blijft het dus wachten op een album van hetzelfde niveau.

Gerd Hendrickx

Tardi/Daeninckx, De Laatste der Laatsten, Casterman, 80 p., harde kaft, 450 frank.

Gelimiteerde luxe-editie, Casterman, 84 p., linnen kaft, 3495 frank.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234