Vrijdag 04/12/2020

InterviewEmmanuel Gerard

Hoofd commissie Vlaamse canon: ‘Er kan iets moois van gemaakt worden’

Beeld Wouter Van Vooren

De volgende twee jaar zal een team van experts de veelbesproken Vlaamse canon samenstellen. Aan het hoofd van de commissie staat emeritus professor Emmanuel Gerard (KU Leuven). ‘Sommigen hebben er een karikatuur van gemaakt. Alsof het ging over vendelzwaaien op de Groeningekouter.’ 

Voor de N-VA is het een paradepaardje, dat verschillende keren wordt aangehaald in het Vlaamse regeerakkoord. Voor critici is de canon een paard van Troje om aan Vlaamse staatspropaganda te doen onder het mom van geschiedenisonderwijs.   

Professor Emmanuel Gerard heeft net acht dappere experts gevonden die de opdracht zullen aannemen om de belangrijkste punten uit het verleden van dit gewest uit te kiezen. Gerard en zijn team wachten enkel nog op de goedkeuring van de Vlaamse regering om uit de startblokken te schieten. 

“De commissie bestaat naast historici nog uit kunsthistorici, neerlandici en andere experts”, zegt Gerard. “De canon gaat dan ook niet enkel over geschiedenis, maar ook over kunst en wetenschap. Ik heb het stap per stap gedaan. Wanneer iemand toezegde, heb ik iemand anders gezocht, die hem of haar qua expertise kon aanvullen. Zo kom je tot een heel multidisciplinaire groep. Er zal ook ruimte zijn om externe experts te raadplegen over hun vakgebieden.”

Zijn er historici die hebben geweigerd?

“Natuurlijk zijn de meningen over de canon verdeeld. Sommige academici zijn principieel tegen. In het debat over de canon hebben zij hun mening in opiniestukken te kennen gegeven. Ik heb daar rekening mee gehouden.”

Dus critici als de Gentse professor Bruno De Wever, die vorig jaar zei dat zijn broer “beter zou moeten weten” dan zoiets in te voeren, zitten er niet in?

“Historicus Frits van Oostrom stelde een canon van Nederland samen. Hij zei: als je aan een canon wil werken, dan moet je er een positief idee over hebben. Dat lijkt mij een goed uitgangspunt.”

Wat vindt u van de scherpe kritiek van andere historici?

“Ik begrijp zeker waarom er aan het begin van de rit zoveel controverse was. Het initiatief is vanuit de politiek gekomen. N-VA-voorzitter Bart De Wever heeft de Vlaamse canon ingeschreven in de startnota voor de onderhandelingen over een Vlaamse regering. Mijn collega-historici hebben van in het begin gewaarschuwd voor het gebruiken van geschiedenis voor politieke doeleinden. Zij vrezen dat de canon tot een instrument wordt gemaakt om de Vlaamse identiteit door te duwen.

“Maar soms is die kritiek ook verworden tot een intentieproces, waarbij iedereen blijkbaar op voorhand al wist wat erin zou staan. En soms heeft men er een karikatuur van gemaakt. Alsof de canon ging over vendelzwaaien op de Groeningekouter. Die context maakt het niet eenvoudig.” 

Balletjes in tomatensaus: de suggestie van Zuhal Demir voor de canon. 

“Ja, op den duur heeft iedereen zich in het debat gemengd en wist je niet meer of het luim was of ernst. Er is veel over gezegd. Maar als je professionele historici bij elkaar zet in een commissie om er een discussie over te voeren, dan zal men er wel op een andere manier naar kijken.”

Anderzijds stipt het regeerakkoord aan dat de canon het verhaal moet vertellen van “Vlaanderen als Europese natie”. Dat zegt toch genoeg?

“Zo hebben politici het inderdaad omschreven. Als die nu aan ons als historici vragen om de canon uit te werken, dan zal dat toch moeten gebeuren op grond van wetenschappelijke criteria. Dat heb ik tegen minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) ook gezegd. 

“Er zijn twee belangrijke punten van kritiek waar we rekening mee moeten houden. We mogen de geschiedenis niet voorstellen als een ‘teleologisch’ proces. De canon mag dus niet de indruk wekken dat de geschiedenis een logisch verloop had, dat geleid heeft tot het hedendaagse Vlaanderen, want dat klopt niet. Alles kon net zo goed anders gegaan zijn. 

“En het Vlaanderen dat we vandaag kennen is ook maar heel recent – pas in de negentiende en twintigste eeuw – tot stand gekomen. We mogen dus niet doen alsof het daarvoor al bestond.”

Wat dacht u er zelf van toen u de vraag kreeg om de commissie te leiden?

“Ik stelde mij er een pak vragen bij. Dus toen minister Weyts mij het voorstel deed, moest ik er lang over nadenken. Ik heb dan met mijn collega Van Oostrom gesproken, die in 2006 de Nederlandse commissie geleid heeft om een canon te maken.

“De Nederlanders zijn op een heel andere manier tot hun canon gekomen. Daar is de opdracht niet vanuit de politiek gekomen, maar vanuit het onderwijs, omdat men vaststelde dat het slecht was gesteld met de historische kennis. 

“Hoe zij die canon van Nederland hebben opgebouwd spreekt me erg aan. De Nederlanders werken aan de hand van vensters, die steeds een opening bieden op een breder verhaal. Zo vermijd je dat het bij iets eenzijdigs blijft.”

Beeld Wouter Van Vooren

Hoe zit dat ‘vensteridee’ dan in elkaar?

“Een venster kan bijvoorbeeld een bepaalde persoon zijn die je kiest om een hele historische periode te bespreken. Aan de Nederlandse canon is recent nog Anton de Kom (1898-1945) toegevoegd. Hij was een schrijver, activist en verzetsheld die in Suriname opkwam tegen de Nederlandse overheersing. Je kan zijn verhaal nemen om zo het brede thema van kolonisatie te behandelen.

“Als je dan op de website ‘Canon van Nederland’ gaat kijken, dan vind je daar links naar andere websites en boeken, die meer over hem en die periode vertellen. Door telkens nieuwe informatie aan te reiken, kan je ook weer een ander licht laten schijnen op een bepaalde gebeurtenis of op een personage.

“De Nederlanders hebben van in het begin beslist om de canon na verloop van tijd te herbekijken. Dat heeft een commissie dus net gedaan. De meeste vensters zijn gebleven, maar door Anton de Kom en negen andere vensters op te nemen zijn er andere accenten gelegd. Ook dat vind ik belangrijk.”

Wat is de meerwaarde van een canon voor het onderwijs?

“De canon is bedoeld als een aanbod dat geschiedenislessen kan ondersteunen. Het is geen lijstje dat leerlingen van buiten moeten blokken. Nederlandse leerkrachten kunnen ook kiezen welke vensters ze behandelen en welke niet. Eigenlijk biedt een canon een leidraad door een chaotisch historisch landschap. Ik vind het dan ook een interessante opdracht om te kijken hoe we dat verleden toegankelijker kunnen maken.”

Die canon is ook bedoeld voor inburgeringscursussen, zegt het regeerakkoord. Hoe ziet u dat?

“Ik kan me voorstellen dat ook voor nieuwkomers bepaalde elementen in die canon interessant kunnen zijn. Maar ook daar: de canon is een aanbod. Hij wordt gemaakt voor iedereen die hier woont, om kennis te nemen van de geschiedenis van het land. Ik vind dat een zeer mooi uitgangspunt.”

Maar u zegt het zelf: een canon samenstellen wordt niet eenvoudig.

“Daar moeten we ons van bewust zijn, ja. Ook in Nederland was het geen makkelijke opdracht. Maar in België en in Vlaanderen heb je natuurlijk nog een aantal specifieke problemen. Al zie ik daar als professioneel historicus een goede uitdaging in. Er kan iets moois van gemaakt worden, dus waarom zouden we niet de hand aan de ploeg slaan?”

Emmanuel Gerard

* 68 jaar

* Doceerde onder meer over de politieke geschiedenis van België. Is emeritus professor van de KU Leuven.

* In 2000-2001 was hij expert in de parlementaire onderzoekscommissie naar de Belgische verantwoordelijkheid in de moord op de Congolese premier Patrice Lumumba (1961). In 2015 publiceerde hij daarover het boek: Death in the Congo. Murdering Patrice Lumumba.

* In 2015 presenteerde hij de resultaten van een onderzoek in opdracht van de Senaat naar de moord op de communistische leider Julien Lahaut in 1950.

* Curator van het Bezoekerscentrum van het Vlaams Parlement

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234