Zaterdag 04/07/2020

Honduras: patstelling met twee presidenten

In Costa Rica komen vandaag de delegaties van de twee Hondurese presidenten weer bij elkaar. Terwijl de Venezolaanse president Chávez zich sterk maakt dat de geputschte Manuel Zelaya ‘in de volgende uren’ weer in het zadel zit, is het de vraag of hij en zijn niet-erkende opvolger Roberto Micheletti een vergelijk vinden. De Hondurezen vinden het een pijnlijk dilemma: moeten ze terug naar een verkozen president die de democratische normen ‘dreigde te omzeilen’? Of moeten ze diens door talrijke verkozen politici verdedigde ondemocratische verwijdering steunen?

Op de muren van Tegucigalpa, de troosteloze hoofdstad van Honduras, verscheen de jongste dagen volop het woord Pinocheletti, een bizarre versnijding van Pinocchio (de leugenaar), Pinochet (de dictator) en Micheletti (de de facto president). Sommige waarnemers, neem Peter Kornbluh van het National Security Archive in de VS, aarzelen geen moment om de auteurs van het neologisme overschot van gelijk te geven. “De Pinochets van deze wereld,” schrijft hij, “die mensen zijn het die Zelaya in zijn pyjama de laan hebben uitgestuurd.” En verder: “Door een democratisch verkozen politicus weg te putschen heeft het Hondurese establishment de democratie grotere schade toegebracht dan Zelaya in zijn poging om aan te blijven.”Oud-parlementsvoorzitter Micheletti, net als Zelaya lid van de centrumrechtse Liberale Partij maar anders dan die laatste allerminst verleid door Hugo Chávez, zit intussen stevig achter zijn bureau van tropisch hardhout. Zet het immer streng uit zijn ogen kijkende heerschap een zonnebril op en het verschil met de beruchte foto van de Chileense generaal-putschist wordt inderdaad nada. Voeg eraan toe dat de plaatselijke zakenelite, de hogere middenklasse en de militairen de staatsgreep onomwonden steunden, en je krijgt, bijna 40 jaar na dato, een remake van de omverwerping van Salvador Allende, de socialistische president van Chili. Het is de versie die de aanhangers van Manuel Zelaya graag horen en verspreiden. In de lezing van het andere kamp, dat van Micheletti, is de vergelijking kort door de bocht. Zelaya, heet het daar, had de aanzet gegeven tot uitvoering van een strategisch concept dat in de - zelden neutrale - vakliteratuur als coup by stealth omschreven wordt, een soort staatsgreep in slow motion, een putsch in het geniep, met gebruik van alle daartoe ter beschikking staande middelen, de electorale in de eerste plaats. Volgens zijn tegenstanders was Manuel Zelaya, een houtmagnaat van centrum-echtse snit die een wedergeboorte beleefde sinds hij ideologische en beleidsmatige aansluiting vond bij de Venezolaanse president Hugo Chávez, een dictator-in-wording die de nationale wetten dusdanig wou herschrijven dat hij aan de macht kon blijven, desnoods voor onbepaalde duur. Zelaya, het zingende staatshoofd met de stetson, putte niet alleen inspiratie uit Chávez’ mix van messianisme, autoritarisme en populisme, hij sloot ook een contract voor de aanschaf van gesubsidieerde olie uit Venezuela en trad toe tot de Alba, Chávez’ politiek-economische samenwerkingsverband, waar ook Bolivia, Ecuador, Nicaragua en Cuba deel van uitmaken.Chávez zelf kreeg destijds een meerderheid mee in zijn opzet om niet enkel grondwet en instellingen te hertimmeren, maar persoonlijk de macht te blijven uitoefenen “tot in 2019, 2021 of 2030” - zoals hijzelf zegt. Een dergelijk perspectief was voor een groot deel van de Hondurezen onverteerbaar, en dus kreeg Micheletti’s coup, zeker in het begin, de steun van alle instellingen en ruime onderdelen van het middenveld. Naderhand weerde Zelaya zich als een duivel in een wijwatervat om zichzelf van alle blaam te zuiveren en geenszins met wederrechtelijke referenda of vastklamping aan de macht geassocieerd te worden - het is geen uitgemaakte zaak of hij de wet met voeten trad of niet, elk kamp heeft zijn eigen interpretatie - maar in Latijns-Amerika is tien jaar na het aantreden van ‘Hugo Boss’ het wantrouwen huizenhoog.

Caudillo’s

Het subcontinent, en alleszins ook de kleine landen van Centraal-Amerika, sleept nu eenmaal een verleden van caudillo’s achter zich aan, Vargas Llosa’s Feest van de bok, García Márquez’ Herfst van de Patriarch en Roa Bastos’ Yo, El Supremo zijn de literaire exponenten ervan. Ondanks dertig jaar democratisering blijven hele bevolksingsgroepen hunkeren naar sterke leiders -de linkse Chávez in Venezuela, de rechtse Uribe in buurland Colombia, mogelijk ook Zelaya in Honduras, al kunnen we dat laatste maar moeilijk achterhalen, want de man werd in nachtgewaad naar de achterdeur geleid. De veroordeling door de internationale gemeenschap (met de VS van Barack Obama in een voor het klassieke anti-imperialisme verrassende rol) is intussen vastberaden en komt overtuigender over dan het misbaar van Chávez, die in 1992 zelf nog een mislukte militaire coup pleegde waarbij vele doden vielen. In de ideologische wedstrijd die in Latijns-Amerika aan de gang is, en onder George W. Bush makkelijk voordeel bood aan de Venezolaanse president, blijken de waarnemers er niet uit wie nu helemaal op punten heeft gescoord. Meer nog, tot nader order is sprake van een patstelling. Vandaag wordt in San José, de hoofdstad van het regionale gidsland Costa Rica, de dialoog hervat die de knoop moeten ontwarren. Maar de druk is de jongste uren fors opgevoerd, en in Tegucigalpa bestaat de vrees dat Zelaya alle middelen zal aanwenden om naar huis terug te keren.Micheletti probeerde deze week een laag, democratisch profiel aan te houden door ‘normale’ presidentsverkiezingen in het vooruitzicht te stellen en zich tot ontslag bereid te tonen zodra Zelaya hetzelfde doet, maar ondergroef zijn strategie door prompt de eerder afgeschafte avondklok weer in te voeren. Ook het wapengekletter op de hoofdstedelijke luchthaven twee weken geleden, waarbij een 19-jarige Zelaya-aanhanger om het leven kwam, pleit niet voor ’s mans democratische geloofwaardigheid. Maar ook Zelaya heeft niet veel om hoog van de toren te blazen. Hij verhoogde dan wel de salarissen van het onderwijzend personeel, hij deed dat op zo’n ondoordachte wijze dat hij de landelijke financiën er de dieperik mee in jaagde. Zelaya kreeg ook de misdaad niet teruggedrongen, een van zijn verkiezingsbeloften, en wrong zich in een reeks bizarre bochten om zijn macht te consolideren. Gesterkt door de steun van de Bolivariaan Chávez en van zijn sandinistische buurman Ortega, de president van Nicaragua, waagde Zelaya zich aan een informeel referendum dat naar een herschrijving van de grondwet had moeten leiden, een zet die in Tegucigalpa voor een complot gehouden werd en waar met uit-de-tijdse middelen een stokje voor gestoken werd. Het internationaal isolement waarin Micheletti zich nu bevindt, en de financiële en humanitaire pariastatus waar zijn straatarme land rekening mee moet houden, is vermoedelijk een van de redenen voor de allengs groeiende steun voor Zelaya. Toch is het lang niet zeker dat de volksopstand waar hij deze week toe opriep, er werkelijk komt.

Armen

Honduras, dat zijn bekomst had van generaals, dictatoren en andere heerschappen die met hun troon vergroeid raakten zodra ze erop zaten, was in 1981 een trendsetter. In vele landen van Latijns-Amerika kwam na de democratisering een grondwet tot stand waarin de herkiezing van een president verboden was. Helaas had die constitutionele figuur het grote manco dat slechte presidenten na hun aftreden niet electoraal konden worden afgestraft, en dat beter presterende staatshoofden niet konden worden beloond. Toen met het oog op een tweede beurt het Colombiaanse staatshoofd Uribe de grondwet liet omschrijven, in 2005, stond de linkerzijde op haar achterste poten. Nu in Honduras Zelaya, zonder man en paard te noemen, hetzelfde hoopt te doen, schreeuwt de rechterzijde moord en brand. De Hondurese grondwet zelf, onderstrepen de nieuwe machthebbers, is alvast duidelijk. De onherkiesbaarheid geldt als een pétreo artikel - een ‘versteende’ regel die door geen enkele hervorming of amendering gewijzigd mag worden. Intussen blijft Honduras wat het is: na Haïti en Nicaragua het armste land van het Amerikaanse continent, met een elite die destijds wel het startschot voor de democratisering heeft gegeven maar de klus nooit heeft willen of kunnen afwerken. Sociale zowel als economische ontwikkeling zijn blijven steken, de armoedebestrijding is amper van de grond gekomen, gruwelijk gewelddadige bendes (‘maras’) als M18 of MS maken stad en platteland onveilig en zijn transnationaal vertakt. Waar moet in de gegeven omstandigheden de oplossing vandaan komen? “Zelaya snapte dat de armen meer aandacht moesten krijgen, vertelde ons eerder deze week een naar Europa uitgeweken Hondurese. “Terzelfder tijd wou hij van Honduras een tweede Cuba maken, hij eiste alle macht op en dacht dat hij boven de wet stond. Maar Micheletti is geen haar beter. Hij en Zelaya zijn twee paarden uit dezelfde stal. Noch de ene noch de andere respecteert de spelregels. Zo hebben de leiders van ons land helaas altijd gehandeld. Als puntje bij paaltje komt, gaat dit verhaal niet over links of rechts, het gaat alleen maar over macht.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234