Zaterdag 15/08/2020

Opinie

Honderd Belgische academici waarschuwen regering: ‘Voer dringend een publiek debat over de corona-app’

Beeld ANP

Nathalie Smuha (juriste, KU Leuven), Massimiliano Simons (filosoof, UGent) en Lode Lauwaert (filosoof, KU Leuven). De volledige lijst van ondertekenaars: zie onderaan.

China, Rusland en Singapore gebruiken in hun strijd tegen het coronavirus al een zogenaamde corona-app. Europese landen lijken nu te volgen, mede op aanbeveling van de Europese Commissie. In België hebben tal van bedrijven minister De Backer (Open Vld) voorstellen bezorgd. We lijken dus niet ver verwijderd van onze eigen corona-app.

De app, die in verschillende varianten bestaat, lijkt aantrekkelijk. Besmettingen zouden sneller kunnen worden opgespoord en geïnfecteerden sneller worden afgezonderd. Toch stuit de app op verzet, om goede redenen. Die kampt niet enkel met juridische, maar ook ethische, sociale, politieke en technische problemen.

Zo is er geen bewijs dat de app doeltreffend is. Zowel valse positieven als negatieven zijn een risico. Zo kan de app aangeven dat je dicht bij een besmet persoon was, terwijl er eigenlijk een muur tussen jullie stond. Of je kunt besmet raken zonder dat de app dat aangeeft en je foutief gezond wanen.

Wil zo’n corona-app werken, dan moeten alle bevolkingsgroepen vertegenwoordigd zijn en moeten er genoeg gebruikers zijn. Maar niet iedereen heeft een smartphone. En bij een vrijwillige app is het onzeker dat voldoende mensen meedoen. Een alternatief is de app verplichten. Maar kan je zo’n voorstel in een vrije samenleving ernstig nemen?

Samen met tal van burgers zijn we bezorgd om onze privacy, onder meer omdat al bleek dat diverse voorstellen voor apps strijdig zijn met de wet. Het is ook onduidelijk of privacywetgeving überhaupt kan worden nageleefd.

Maar juridische problemen gaan verder dan privacy. Het is één zaak dat een democratische overheid in crisistijd grondrechten zoals zelfbeschikking of recht op vereniging beperkt. Het is iets anders als een app dat doet, zeker als die onbetrouwbaar is. Is het legitiem dat een app je niet laat wandelen met je familie? En wat als de app je dat recht ontneemt, terwijl later blijkt dat je niet besmet bent? Wie is verantwoordelijk en hoe klaag je dat aan?

Ook transparantie – van de app én de overheid – is een probleem. Zo is het onvoldoende duidelijk waarmee de ‘Data Against Corona’-taskforce bezig is, wat publieke controle en politieke verantwoording bemoeilijkt.

De app kan ook sociale effecten hebben, zoals het bestendigen van discriminatie. Zo zouden werkgevers zich door de app kunnen laten leiden om je al dan niet een job te geven, los van relevante capaciteiten. De app kan ook het vertrouwen in onze medemens ondergraven doordat we mensen gaan ontwijken zolang we niet weten welk signaal hun gsm uitstuurt.

Ten slotte spelen ook politieke vragen. Als we een infrastructuur uitbouwen rond zulke apps, moeten we ook de vraag stellen over de toekomst ervan. Zal die app worden ingezet voor andere en toekomstige maatschappelijke problemen?

De overheid riskeert haar beleid te voeren op basis van (mogelijk niet-representatieve) data van de app en zo een problematische tendens te bestendigen: het idee dat data eenduidig politieke keuzes kunnen sturen.

Daarom onze oproep: voer over de corona-app een grondig debat, geïnformeerd door diverse stemmen. Alvorens de app in te voeren, stel de vraag of ze wel noodzakelijk is.

Zoja, besef dan dat de effectiviteit van de app niet enkel afhangt van de app zelf. Zo’n app moet deel zijn van een groter geheel van maatregelen tegen de pandemie. Als niet genoeg mensen worden getest, heeft de app geen zin. Ook speelt individuele verantwoordelijkheid mee. Een app is maar zo doeltreffend als de gebruiker. Zij die tijdens het paasweekend zijn gaan barbecueën bij vrienden, zullen ook de app lustig omzeilen.

Of de app nu werkt of niet, belangrijker is om te beseffen dat velen ze – om legitieme redenen – niet zullen willen gebruiken. En dat zij die er het meest wel bij zouden varen – mensen met een beperking, ouderen, kansarmen – vaak degenen zijn zonder toegang.

Tot slot telt ook politieke verantwoordelijkheid. Naast technologische oplossingen moeten politici zich ook buigen over fundamentele kwesties die verder gaan dan de app: hoe kunnen we solidariteit organiseren binnen de EU? Hoe kunnen we partijpolitieke breuklijnen overstijgen voor een effectief beleid? Hoe kunnen de getroffen groepen de gepaste vergoeding en erkenning krijgen?

Mee ondertekend door een honderdtal wetenschappers, onder wie Ine Van Hoyweghen (sociologe, KU Leuven), Gertrudis Van de Vijver (filosofe, UGent), Antoon Braeckman (filosoof, KU Leuven), Serge Gutwirth (jurist-criminoloog, VUB), Paul Verhaeghe (psychoanalyticus, UGent), Didier Pollefeyt (ethicus, KU Leuven), Olivier Pereira (cryptoloog, UCLouvain), Gustaaf Cornelis (filosoof, VUB), Carl Devos (politicoloog, UGent), Ico Maly (cultuurwetenschapper, Tilburg University), Rudi Laermans (socioloog, KU Leuven), Hendrik Vos (politicoloog, UGent), Gita Deneckere (historica, Ugent). De volledige lijst van ondertekenaars leest u hier

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234