Dinsdag 04/08/2020

'Honden kunnen de tijd ruiken, wist je dat?'

Honden kruipen onder je vel, schrijft Chris Dusauchoit (55) in zijn nieuwe boek. Maar emotionele anekdotes zijn niet de hoofdmoot van dat boek. Wel een historische en wetenschappelijke benadering van het fenomeen. 'Er wordt veel onzin verkocht over honden.'

'Het is geen weer om een hond door te jagen", had een vriend ge-sms't die morgen, "maar jij moet wel." Smiley. Grappig, vriend, en helemaal waar. Het is maandag en belachelijk zuur weer, maar daar trekt de kwispelstaart van een puppy zich niks van aan. Al een geluk, want deze dag staat - naast eten, spelen, wandelen en slapen in repeat - een interview met Chris Dusauchoit op het programma. Omdat hij een boek geschreven heeft over wezens zoals zij. Honden zoals ze echt zijn luidt de titel. Wat impliceert dat er heel veel over honden wordt verteld zoals ze niet zijn. Klopt, zal Dusauchoit straks zeggen, en hij ergert zich er dood aan.

Dat Harriet je eerste hond is en je het niet gemakkelijk vindt om haar te lezen, had je aan de telefoon aan Dusauchoit bekend. Begrijpelijk, had hij geantwoord, en dit zei hij ook: "Wees er maar zeker van dat zij het ook de hele tijd met jou probeert te doen." Ja, dat moet minstens even moeilijk zijn, bedacht je achteraf.

Zes maanden oud is golden retriever Harriet nu. Bijna vier maanden woont ze in je huis. Na een stukje zomer en een halve herfst kun je veel vertellen over haar. Dat ze prachtige witte wimpers heeft, bijvoorbeeld. En dat je bovenmatig dol geworden bent op haar. Dat je ze al mist als je enkele uren zonder haar de deur uit bent. En nog elke keer moet lachen als ze op je afgestormd komt met flapperende, wapperende oren.

Maar er is meer dan ideale plaatjes en verhaaltjes. De werkelijkheid is ook dat ze je al heeft gesloopt. Dácht je er vroeger nog niet aan om voor acht uur 's morgens uit je bed te komen, dan zit je tegenwoordig op datzelfde tijdstip met een bezwete kop aan de keukentafel uit te hijgen wegens een half uur durende wandeling in een tempo waar menig snelwandelaar jaloers op zou zijn. De werkelijkheid is ook dat je nog nooit zoveel gestofzuigd en gedweild hebt als de vorige vier maanden, dat ze je soms gek maakt met haar kuren en momenten van uitzinnigheid, en dat ze af en toe gewoon een erg vervelend wicht is. (Nu ja, dat laatste zou ze ook van jou kunnen denken.)

Helpt het boek van Dusauchoit om je hond wat beter te begrijpen? Jawel. Moet je dit boek lezen om te weten welk eten je moet kopen of hoe je 'zit, lig, voet, af, sta, poot' en de hele santenkraam commando's moet aanleren? Nee. Dat was ook zijn bedoeling niet.

We hebben met hem afgesproken in het Wolf Café in Langdorp. Dat dorp ligt zowat halverwege tussen onze beide woonplaatsen, maar het is vooral de naam van het café die nauwelijks symbolischer kon zijn voor dit gesprek.

Als het over honden gaat, blijven de meeste mensen over 'de roedel' praten, zegt Dusauchoit, in de veronderstelling dat honden wolven zijn. "Mijn haar komt er van recht. Dit weekend las ik nog ergens dé verklaring waarom honden zo van autorijden houden: omdat het hen zou doen denken aan het draven in de roedel. Wat een onzin. Er zijn 1 miljard honden op deze planeet en amper een vierde daarvan heeft een baas. Die andere drie vierde vormen géén roedels. Stop daar dus mee. Stop met een hond als een wolf te zien. Zie hem ook niet als een mens. Zie hem als een hond. Punt."

Er is wel een historische link tussen wolf en hond.

Chris Dusauchoit: "Natuurlijk. En ook een genetische link. Wolven en honden delen zowat 99 procent van hun DNA. Net zoals wij ongeveer evenveel van ons DNA gemeen hebben met chimpansees en bonobo's. Maar die 1 procent is wel cruciaal. Gedragen wij ons exact hetzelfde als chimpansees? Ik denk het niet.

"Maar in theorieën over de omgang met honden blijft die baarlijke onzin verkondigd worden. De dominantietheorie, bijvoorbeeld, ligt al lang aan diggelen, en toch is veel hondentraining er nog op gebaseerd. De redenering is als volgt: honden komen van grijze wolven en die leven in een roedel waar een dominante, agressieve alfateef en een alfareu het voor het zeggen hebben en elke bètahond in de roedel bezig is met op te klimmen. Klopt niet. Wolven stichten een familie. De mannetjes- en vrouwtjeswolf komen dus aan de top te staan van hun eigen familie, niet door agressie of vechten, wel door gewoon kinderen te krijgen en te zorgen voor die kinderen.

"Maar zowel in hondenscholen als populaire hondenboeken blijft de overtuiging heersen dat de mens dominant moet zijn over zijn hond. En dus regels zoals deze moet volgen: de baas moet eerst door de deur, de baas moet eerst eten, de hond mag niet geknuffeld worden als hij erom vraagt, je mag niet op de vloer liggen met je hond want als je op gelijke hoogte ligt, denkt de hond dat hij dominant is over jou. Ad nauseam.

"Denk je nu echt dat als jij een koek gaat opeten voor de neus van een hond, hij daardoor het idee krijgt dat jij de baas bent en daarom eerst mag eten? En wie toch weer over wolven wil neuzelen: bij wolven verloopt het eten helemaal anders. Als zij in groep een beest vasthebben, begint degene die aan het weekste deel zit, de onderbuik, gewoon als eerste te eten. Punt."

Je besteedt in je boek veel aandacht aan het domesticatieproces van de wolf. Kwam de wolf naar de mens, of ging de mens naar de wolf?

"De aanhangers van die twee verschillende theorieën lusten elkaar rauw, want er is nog altijd geen uitsluitsel over, maar de tweede optie klinkt mij toch een pak onwaarschijnlijker. Hoe krijg je dat praktisch voor elkaar? Als we 36.000 jaar geleden - want zo lang bestaat de band tussen honden en mensen al - een welp gingen stelen uit het nest van de moeder, kwam daar erg veel bij kijken. Je moest het exact op de twaalfde dag doen, want dat is de dag dat ze buitenkomen. Dan moest je er een te pakken krijgen zonder dat de wolvin het zag, want anders was je minstens een halve arm kwijt.

"Vervolgens nam je die welp mee naar huis, maar welke melk was er in die tijd te geven? En dan is er nog het probleem van het weglopen. Hoe hou je een wolf bij als je 36.000 jaar geleden een jager en verzamelaar was? Door overal waar je ging een mobiel park mee te nemen waar de wolf in zit? Lijkt me sterk.

"In het andere geval is het de keuze van de wolf geweest om in zijn sociale omgeving mensen toe te laten en zich te gaan richten op mensen. Ze kwamen af op de restanten voedsel die bij de woonplaatsen lagen en vonden misschien een schuilplaats om te slapen. Voor de mens zou dit in elk geval een veel gemakkelijker proces geweest zijn dan het vorige scenario, want het enige wat hij moest doen, was geen stenen naar hem gooien."

Als dat laatste scenario plausibeler is, hoeft het niet tot wolven beperkt te worden. Bij de VRT hangt al een tijdje een vos rond. Gaan vossen de nieuwe honden worden?

"Natuurlijk. Daar zijn ze al volop mee bezig. Het zou heel interessant zijn om nu foto's te nemen van vossen en over twintig jaar te kijken of hun oren lager staan, of er een krulstaart is gekomen en of ze vlekken hebben gekregen op hun vacht. Volgens mij zal dat ook gebeuren. Want wat krijgen ze in ruil voor het overwinnen van hun angst om bij ons te komen? Voedsel. Dat is heel wat."

Je kunt je afvragen of de gedomesticeerde hond wel zo'n goede zaak is. Aan de leiband wandelen, slapen en eten op het ritme van zijn baas: goed voor de mens, maar ook voor de hond?

"Het domesticatieproces is nooit af. Tegenwoordig staat het leven van de hond vol verbodstekens. Altijd aan de leiband buitenshuis, nooit een andere hond besnuffelen, geen kinderen besnuffelen, niet opspringen, enzovoort.

"Maar in vergelijking met vroeger heeft de hond het wel heel wat beter. In de tijd van mijn grootouders lag een hond buiten aan de ketting en mocht hij blij zijn als hij een plank had om op te slapen. In relatief korte tijd is dat heel erg veranderd.

"En als je het bekijkt vanuit het standpunt van de hond, krijgen ze nu van mensen toch een aantal dingen waar ze anders een serieuze inspanning voor moeten leveren: ze moeten geen slaapplaats zoeken, in het huis waar ze wonen is het altijd warm, is er altijd eten en is er altijd iets te beleven. Toch een beter lot in vergelijking met hun soortgenoten die geen baas hebben."

Maar toch. Een puppy uit een warm en gezellig nest vol andere puppy's halen en hem naar het huis van een vreemde mens brengen waar geen enkele andere soortgenoot is, dat is toch bijna barbaars?

"Zo lijkt het misschien voor jou, maar je moet weten dat honden liever bij mensen zijn dan bij andere honden. Dat is meermaals wetenschappelijk bewezen. Kijk naar honden met verlatingsangst: het interesseert hen niet of ze met twee zijn als de baas weggaat, want dan hebben ze gewoon met twee verlatingsangst. De baas is weg, dát is het probleem.

"De vraag is ook waarom mensen een hond kopen. Willen ze er een om een hond te hebben of om uit te drukken: ik heb een hond. Vaak is het het tweede. De hond moet een statement maken over de baas. Of een leemte invullen. Is dat het juiste uitgangspunt? Dat een hond in de eerste plaats iets moet doen voor mij? Ik denk dat je het beter anders bekijkt: dat een hond gewoon door hond te zijn automatisch van alles voor jou doet."

Honden zijn ongelooflijk slim, schrijf je in je boek. Ze ruiken en horen bijvoorbeeld duizend keer meer dan wij. Zo kunnen ze zelfs de tijd ruiken. Dat is straf.

"Je kent de verhalen wel van honden die onrustig worden tegen de tijd dat de baas thuiskomt van zijn werk. Dat is geen kwestie van 'voelen' dat de baas eraan komt, wel van de geur van de baas die steeds minder wordt in huis met het verstrijken van de uren. Dáár wordt de hond onrustig van.

"Een Brits koppel heeft ooit een fascinerend experiment uitgevoerd. De man kwam steevast om halfvijf thuis van zijn werk, en hun hond werd elke dag onrustig rond kwart over vier. Tot de vrouw op een middag enkele bezwete sport-T-shirts van haar man in huis had gelegd, zodat het huis veel langer naar de baas bleef ruiken. Gevolg? De hond was rustig rond halfvijf. Dat betekent dus dat honden de tijd kunnen lezen als een veranderende concentratie van geuren. Ongelooflijk, toch?

"Aan degenen die dus denken dat honden dom zijn: think again. We weten overigens nog maar amper iets, we zijn nog maar vijftien à twintig jaar bezig met te ontdekken hoe de hersenen van een hond werken. Dit toont trouwens ook aan - net zoals bij die theorie dat de mens de wolf gedomesticeerd heeft - hoe hard de mens blijft denken dat de nulmeridiaan door zijn aars loopt."

Je boek is een wetenschappelijke benadering van het fenomeen hond, maar in het laatste deel schrijf je ook over de emotionele kant van een hond in huis.

"Ik wilde niet het boek schrijven van de BV die anekdotes over zijn hond vertelt. Zulke boeken zijn er al genoeg, en ik vind die zelf strontvervelend. Maar in de eerste versie was mijn boek wel érg droog en afstandelijk. Dat was nu ook niet de bedoeling. Want honden kruipen onder je vel. Geven je ongelooflijk veel. En een hond die je moet begraven, daar ben je kapot van.

"Je kunt dus heel rationeel naar je hond kijken, en dat is ook nodig om hem te begrijpen, maar tegelijk mag je het ook heel emotioneel benaderen. Die twee hoeven elkaar niet uit te sluiten."

Tegelijk waarschuw je ervoor om de hond niet als een goddelijk wezen te zien. Hem menselijke kwaliteiten zoals eeuwige trouw toedichten, klopt niet.

"Je moet er echt voor uitkijken om menselijke gevoelens te projecteren op een hond. Instagram staat vol foto's van honden met een zogenaamde schuldige blik, foto's waardoor iedereen vertederd is. Dat is de Disney-versie van honden waar ik me zeer tegen verzet.

"Er is opnieuw een prachtig experiment dat dat heeft aangetoond. Nemen eraan deel: een hond, zijn baasje, een onderzoeker en een snoepje. De baas wordt gevraagd zijn hond te verbieden het snoepje te nemen en daarna even buiten te gaan. Wat gebeurt er als de onderzoeker aan de baas zegt dat de hond het snoepje niet heeft genomen, ook al heeft die dat wel gedaan? Een aai over zijn kop.

"Wat gebeurt er bij de mededeling dat de hond het snoepje opat, hoewel hij dat in feite niet deed? Terechtwijzing van de baas, en bijgevolg een schuldige blik van de hond, zonder dat die iets gedaan heeft. Het is dus de baas die de schuld in gang heeft gezet. Honden kennen geen schuld. Als je daar toch in blijft geloven, kom je in de problemen, want dan ga je ze de schuld geven van dingen waar ze niets aan kunnen doen."

Ook de film over de hond Hachiko, met Richard Gere in de hoofdrol, past in dat foute romantische plaatje, zeg je. Hachi, zo heet hij in de film, wandelt elke dag naar het station met zijn baas, waar die de trein neemt naar zijn werk, en komt hem 's avonds ook weer ophalen. Plots sterft de baas, maar tot aan zijn eigen dood blijft de hond elke dag naar het station gaan en de hele dag op hem wachten. Twee keer heb ik die film gezien, twee keer mijn ogen uitgeweend, en nu zeg jij doodleuk: onzin.

(lacht) "Die film is gebaseerd op waargebeurde feiten, maar wat zijn die feiten? Dat er in dat station twee slagers waren die de hond elke dag vlees toestopten. Het zal wel kloppen dat die hond elke dag meeliep met zijn baas - dat is pure conditionering - maar als er in dat station niets meer te rapen viel, zou die hond daar echt niet meer naartoe gaan.

"Vorig jaar stond er een groot artikel in een krant over een reiger die elke dag aan de voordeur van een vrouw vis kwam eten. Vrouw gaat dood, reiger blijft komen, iedereen ontroerd. Komaan, denk eens na. Ook dat is gewoon conditionering. Dat beest mist die vrouw niet, dat beest weet gewoon: hier is er eten."

Dus als ik sterf, gaat mijn hond niet rouwen om mij? Als een vriend haar elke dag komt vergezellen en eten geven, is het even goed voor haar?

"Zo is dat. Neem nu de geleidehonden. Van hun achtste week tot hun eerste jaar worden ze opgevangen bij mensen die hen de basics leren: zit, af, blijf, tram, bus, enzovoort. Dan worden ze daar weggenomen en naar een echte school gestuurd, waar ze zich opnieuw moeten hechten aan een trainer. Na minstens een jaar krijgen ze dan opnieuw een baas, de definitieve deze keer, namelijke de blinde of slechtziende. En die honden zijn perfect in staat om zich tot driemaal toe opnieuw te hechten. Sorry voor de teleurstelling, maar ik zou Harriet dus zo mee naar huis kunnen nemen." (lacht)

Tot slot: hoe zit het ondertussen met je tv-

carrière?

(haalt de schouders op) "Op dit moment is geen enkele omroep geïnteresseerd in dierenprogramma's. Ik vind dat heel jammer. BBC1 programmeert op zondagavond om 20 uur - in primetime dus - afleveringen van Blue Planet II, met de stem van David Attenborough. Elke zondag haalt dat programma minstens tien miljoen kijkers. Hoe meer kun je bewezen zien dat mensen naar zulke programma's willen kijken? Maar wat doen ze bij ons? Ze zetten Planet Earth op Canvas en dubben de stem van Attenborough dan ook nog eens in het Nederlands.

"Wat hebben wij nog aan eigen dierenprogramma's? Een programma over de zoo en een programma over een dierenarts. Het getuigt bij alle omroepen van weinig durf. En van een gebrek aan inzicht. Want ik ben ervan overtuigd dat de doorsnee-Vlaming naar zulke programma's wil kijken omdat hij een groot hart heeft voor dieren en natuur."

Hoe komt dat, denk je?

"Omdat we de verbinding aan het verliezen zijn met wat van ons mensen heeft gemaakt. Daarom is de hond ook een brug tussen ons en de natuur. Voor een deel is hij gefocust op de mens, maar dat donkere deel van hem - waar hijgen zit en jagen en rollen in de modder - is puur natuur. Dat is het wat ons zo aantrekt."

Interviewen met een pup erbij is niet de beste methode om stressvrije oksels te garanderen. Dusauchoits gezicht is helemaal afgelebberd, dat van fotograaf Wouter ook, en de ober kreeg een halve kop hete koffie over zijn hand omdat er plots een hondenhoofd naar boven schoot toen hij kwam bedienen. Maar er ligt geen pipi op de vloer, er zijn geen tafelpoten afgeknaagd en ook geen bandrecorders ingeslikt. Buiten regent het nog steeds. Geen hond die daar om maalt.

Chris Dusauchoit, Honden zoals ze echt zijn, Borgerhoff & Lamberigts, p. 240, 22,99 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234