Zaterdag 29/01/2022

Homeopathie in de apotheek: baat het niet, het schaadt ook niet

Homeopathische geneesmiddelen werken niet, roepen wetenschappers steeds luider. Toch zijn ze te vinden in bijna iedere apotheek. 'Wij hebben een morele plicht om intellectueel eerlijk te zijn tegen onze patiënten.'

"Kies voor de natuurlijke oplossing." In een Leuvense apotheek staan de homeopathische middelen dicht bij de kassa. Een beperkt aanbod, zo geeft de apotheker snel aan. Ze heeft de discussie die ontstond nadat Europese wetenschapskoepel EASAC adviseerde om homeopathische middelen strenger te keuren (DM 21/9), gevolgd. "Er is een groep op Facebook waar veel Vlaamse apothekers lid van zijn en daar wordt er druk over gesproken. Het ligt gevoelig. Sommige apothekers kunnen zich absoluut niet vinden in het advies. Mag ik u daarom vragen om onze naam niet te vermelden?"

Ze wijst naar de homeopathische bestsellers, zoals Traumeel, een middel tegen spier- en gewrichtspijn. "Dat laatste komen mensen specifiek vragen, ondanks dat het homeopathisch is. Vooral bij kinderen of oudere mensen is dat populair." Traumeel is dan wel een bestseller onder de homeopathische middelen, maar over het algemeen worden zulke middelen niet veel verkocht bij deze apotheek.

De Europese belangenvereniging van producenten ECHAMP schatte in 2015 de totale omzet in België op zo'n 30 miljoen euro, begin deze eeuw was dat nog 35 miljoen euro. In de Europese Unie ligt het cijfer rond een miljard euro met als grootste markten Frankrijk, Duitsland en Italië. De studie van ECHAMP stelt dat 7 procent van de Belgen zulke middelen koopt. Het Federaal Kenniscentrum voor de Zorg publiceerde in 2011 een groot onderzoek waarin het stelde dat 6 procent weleens naar een homeopaat gaat.

Empirisch bewijs

De Leuvense apotheker heeft geen probleem met homeopathie. "Zeker niet als mensen zich er beter door voelen, maar ik zou het nooit aanraden. Bij keelpijn zal ik nooit naar een homeopathisch middel grijpen." Een ander verhaal weerklinkt in de Gentse apotheek van Gilbert Denys. De homeopathische middelen staan, samen met klassieke middelen, prominent in zijn zaak. Ze vullen elkaar aan, vindt Denys. Hij is de kritiek dan ook grondig beu. "Het nieuwe advies is een van de vele aanvallen." De werking van homeopathie staat volgens Denys buiten kijf. Wetenschappelijk bewijs heeft ook hij niet, behalve de empirie. Denys ziet dat het werkt. "Wetenschap kan het gewoon niet verklaren, dus zeggen ze dat het niet werkt. Homeopathie stoort mensen die het niet begrijpen."

Homeopathie gaat over grondstoffen, legt farmaceutisch wetenschapper Hans De Loof (UAntwerpen) uit. "Dat kan echt van alles zijn: huidschilfers, brilslang, planten, uranium, noem maar op. Deze stoffen worden verdund tot er in de praktijk nauwelijks iets van overblijft." Het verdunde middel wordt toegediend bij de patiënt, indien de homeopaat stelt dat in onverdunde vorm de grondstof dezelfde ziekteverschijnselen zou geven. Homeopathische middelen moeten een vergunning krijgen van het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) en mogen enkel door een apotheek verspreid worden. Een echte claim over de werking kunnen ze niet maken, zo mag het etiket zeggen 'het ondersteunt uw dieet', maar niet 'u wordt vijf kilo lichter'.

De Loof laat er geen twijfel over bestaan. Homeopathie werkt niet, de stoffen zijn zo verdund dat enkel water overblijft. "De consensus in de wetenschappelijke wereld hierover is heel groot. Geen enkele Vlaamse universiteit wil het vak homeopathie doceren. Dat kan niet door de beugel." Toch zijn er artsen die het wel voorschrijven, apotheken die het verdelen en ziekenfondsen die het terugbetalen. Het is moeilijk om voor die tegenstrijdigheid een verklaring te vinden. Het commerciële speelt volgens De Loof zeker een rol. "Artsen specialiseren zich in een niche. Sommige apotheken halen er een omzet uit."

Bij de Algemene Pharmaceutische Bond (APB) weten ze het ook: een homeopathisch middel is niet meer dan een veredelde placebo. Dat apotheken het verspreiden, hoewel de wetenschappelijke basis voor het middel flinterdun is, kan woordvoerder Lieven Zwaenepoel van de APB toch begrijpen. "Wij zorgen voor verantwoord toezicht. De werkzaamheid is misschien onvoldoende aangetoond, maar ze zijn ook niet schadelijk. Wij moeten op tijd signaleren als homeopathie niet geschikt is voor de problemen van de patiënt."

Niet voor het geld

Baat het niet, dan schaadt het niet en het middel kan therapeutisch werken, als je er maar in gelooft. Zwaenepoel trekt wel een grens. "Het genereert inkomen. Er is dus een spanningsveld tussen commercie en deontologie, wat net een goede reden is waarom het middel niet simpelweg in de supermarkt te verkrijgen is. Wij hebben een morele plicht om intellectueel eerlijk te zijn tegen onze patiënten. Als zij het vragen dan moeten wij zeggen dat er geen wetenschappelijke grond is om de werkzaamheid te bevestigen."

Apotheker Denys lacht de financiële motivatie weg. Cosmetica en medicatie voor dieren leveren wat op, maar homeopathische middelen niet. "Je zal er nooit rijk van worden. Never." De toekomst van homeopathie lijkt niet rooskleurig. Het advies van EASAC ligt in lijn met het de filosofie van huidig minister Maggie De Block (Open Vld). Haar voorganger, Laurette Onkelinx (PS) erkende homeopathie nog, maar De Block heeft meermaals aangegeven een koele minnaar te zijn van behandelingen die niet wetenschappelijk gefundeerd zijn - ook gisteren nog.

Haar ministerie kijkt nu naar de terugbetaling ervan door ziekenfondsen. Door strengere regelgeving zijn de afgelopen vijftien jaar veel producten verdwenen. Volgens het FAGG hebben vandaag 27 middelen een volledige vergunning. Denys merkt dat slechts een handvol artsen zich via omwegen wil specialiseren. "Homeopathie zit in de hoek waar de klappen vallen."

Homeopathische middeltjes

Bevatten verdunde grondstoffen (planten, huidschilfers, uranium...)

Moeten erkend worden

Enkel te koop in apotheken

Geschatte jaaromzet in België (2015): 30 miljoen euro

7 procent van de Belgen zou ze kopen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234