Dinsdag 07/07/2020

Home and Away in literair New York

De line-up is er een om u tegen te zeggen: Nadine Gordimer, Jonathan Franzen, Paul Auster, Dave Eggers, Don DeLillo, Alain de Botton, David Grossman, Arnon Grunberg, György Konrad, Sam Shepard, Patti Smith, Salmon Rushdie

Luc Coorevits, directeur van Behoud de Begeerte en bezieler van Saint Amour, trok naar de derde editie van het Pen World Voices Festival in New York. Hij laafde er zich aan het (over)aanbod activiteiten en schrijvers en hield voor De Morgen zijn bevindingen bij.

Willie P. Celestine Jr. (21), Adam E. Logins (27) en Jeremy E. Maresh (24): de voorlopig laatste drie namen van in Irak gesneuvelde soldaten. De teller staat momenteel, 30 april 2007, op 3.332. Dat zijn er 943 meer dan precies een jaar geleden. De aarde is niet uit haar baan gedreven, de sterren zijn niet uitgegaan en het Witte Huis is overeind gebleven. Geen massale betogingen, geen woedende mensenmassa's, geen witte marsen - die jongens kunnen ginder ver van huis rustig aan flarden worden geschoten, samen met zo langzamerhand ontelbaar veel Iraakse opgeblazen, de keel afgesneden, onthoofde, in groepjes van twintig netjes op een rij neergeknalde verkeerdgelovigen, zonder dat er eigenlijk een haan naar kraait, op wat geklaag en dof gesnik van een paar nabestaanden na.

Het valt me op dat er dit jaar op de derde editie van het Pen World Voices Festival of International Literature (New York City, 24-29 april) nauwelijks sprake is van de Iraakse bezetting en burgeroorlog. Dat was vorig jaar anders. Nochtans is het festivalthema 'Home and Away' nogal cynisch van toepassing op de situatie van de Amerikaanse troepen en de Iraakse bevolking.

~

Salmon Rushdie, festivalvoorzitter en alomtegenwoordig, probeert in zijn openingsspeech uit te leggen waar 'Home and Away' over gaat. In dit tijdsgewricht, met steeds meer ontheemden en migranten, zegt hij, is het nodig om te definiëren wat 'home' nu eigenlijk precies betekent. Wat die definitie is, kom ik echter niet te weten - wellicht is ze wel te horen geweest op een van de vele activiteiten die ik gemist heb. Als ik in New York immers iets gedaan heb, dan is het wel activiteiten missen. Er zijn er zoveel, het is meer een brij waar je nauwelijks onderuit komt. Als je voor het ene kiest, mis je automatisch het andere. Die onophoudelijke terreur van l'embarras du choix, die verderfelijke ziekte van bijna alle festivals, niet alleen de literaire! Verscheidene keren, om niet te zeggen tot vervelens toe, krijgt het publiek te horen hoe groot dit festival wel is: zoveel activiteiten (67), zoveel schrijvers (166), zoveel nationaliteiten (45), zoveel locaties (29). Alles is ook 'amazing', in Amerika blijkbaar een even uitgehold woord als bij ons 'eigenzinnig'. Het is ook een amazing, want internationaal festival, wat niet vanzelfsprekend is in een land waar haast geen boeken van buitenlandse schrijvers in de rekken staan. Dit festival wil het steeds groter wordende isolement van de VS doorbreken en de dialoog tussen Amerika en de rest van de wereld herstellen, besluit Rushdie. Een behartenswaardig uitgangspunt.

Hoezeer er ook gesakkerd kan worden op nogal wat technische, artistieke en organisatorische tekortkomingen van het festival, het is zonder meer waar dat Pen World Voices op de juiste plaats en op het juiste moment georganiseerd wordt. Mijn hoofd eraf als het niet jaar na jaar belangrijker en beter wordt. De publieke belangstelling is een opsteker voor de organisatoren (ze vinden het amazing). Alle zalen en zaaltjes zijn behoorlijk gevuld tot uitverkocht. Toch kan Pen World Voices in een miljoenenstad als New York nauwelijks meer mensen op de been brengen dan pakweg het Groot Beschrijf in een boerengat als Brussel. In New York valt er natuurlijk een ietsiepietsie meer te beleven dan in Brussel en Pen World Voices moet het allemaal op eigen houtje doen. Geld beuren ze ginder niet uit subsidies, maar uit publieksinkomsten en sponsoring, in Vlaanderen vaak de kleinste posten op een begroting.

De line-up is er één om u tegen te zeggen. Pen World Voices grossiert in Nobelprijs-, Bookerprijs-, Pulitzerprijslaureaten en Oscarwinnaars. Een kleine graai: Nadine Gordimer, Jonathan Franzen, Paul Auster, Dave Eggers, Don DeLillo, Alain de Botton, David Grossman, Arnon Grunberg, György Konrad, Steve Martin, Sam Shepard, Patti Smith, Sydney Pollack, Salmon Rushdie.

~

Wie het Pen World Voices Festival bezoekt, moet in goede vorm zijn. Het festival meandert grootbeschrijfgewijs langs zo'n dertigtal verschillende locaties, ruiterlijk verspreid over heel Manhattan. Je sjeest dus wat af van de ene conversatie naar de andere voorleessessie. Kilometers wandelen, waar je een stijve nek van krijgt, uren de subway in, lange taxiritten: ziedaar het lot van een New Yorkse festivalganger.

Waarom zit je toch altijd zo laag op die achterbanken van de taxi's? Ik heb het gevoel met mijn kont tegen het wegdek te schuren.

Nee, dan de subway. Je treft er alle walks of life aan: de in blauw pak van goede snit gestoken kantoorslaven; de hiphoppers; de vette troela's; de verliefde oude heren, waar men geduld mee moet hebben; de meisjes in hun korte, gebloemde kleedjes, met hun zorgvuldig slordige decolletés, met hun blootste en prachtigste benen, met hun voetjes in slippers of slobberlaarsjes; de huismoeders, waar ik liever tegen zou eten dan vechten; de plattegrond lezende toeristen. De helft houdt zich staande aan baren en oefent een doffe blik; de andere helft zit met een oortje in; velen lezen kranten of boeken (een verheugend spektakel); sommigen, zoals ik, zitten hier als op een terrasje de boel gade te slaan.

Het in- en uitstappen genereert vaak een verbluffend ballet. Voor mij zit een dikke zwarte meneer op vinkenslag, zodra een oudje de wagon in komt gestrompeld veert hij recht en biedt zijn plaats aan met een gezicht van 'zie toch hoe goed ik ben'. Zijn geste brengt onrust in de gelederen, de bankzitters houden elkaar in de gaten en wachten met spanning de volgende halte af. Dan ontstaat een stoelendans als in een oude dansvoorstelling van A.T. De Keersmaeker. Zodra de trein weer op kruissnelheid is, valt alles in zijn normale plooi en kunnen de winnaars en verliezers geteld worden. Als ik een volgende keer opstap, ben ik blij dat iedereen blijft zitten.

~

Er zijn tal van memorabele momenten op deze derde editie van Pen World Voices. Het gesprek van Dave Eggers bijvoorbeeld met het hoofdpersonage Valentino Achak Deng uit zijn alom geprezen en verbijsterende roman What is the What (beiden zijn op 30 mei ook te zien in Stella Den Haag tijdens BorderKitchen); de lezing van Alain de Botton over 'The architecture of happiness'; de pakkende, afsluitende Arthur Miller Freedom to Writespeech van David Grossman; de lezing en dat ene liedje van Patti Smith. Maar bovenal, bovenal, bovenal heb ik genoten van de ronduit fantastische manier waarop acteur en toneelschrijver Sam Shepard uit eigen werk voorlas - wat een stem, wat een présence, wat een teksten! (Overigens te beluisteren op www.pen.org.)

~

Uiteraard gaan er ook dingen de mist in: mislukte gesprekken, te lange voordrachten, interviewers die alleen naar zichzelf luisteren. Of de performance van de blijkbaar populaire Victoria Roberts, die als een soort Bianca Castafiore het podium met een cellokist komt opgeschuifeld, daar 5 minuten over doet en dan, zoals iedereen verwacht had, een mondharmonica uit de cellokist neemt. Zat ik maar in de Oysterbar van Grand Central Station, denk ik dan.

~

's Anderendaags zit ik in de Oysterbar van Grand Central Station, en blader, terwijl ik een portie onwaarschijnlijk lekkere oesters ter grootte van stierenkloten tot mij neem, in een fraai vormgegeven boekje met fragmenten uit het werk van zeven Nederlandse schrijvers (Van Dis, Grunberg, Hoving, Isegawa, Japin, Mak en De Moor). Ze zijn op het festival opmerkelijk prominent aanwezig, de Nederlandse schrijvers: ze nemen deel aan zestien activiteiten. Het boekje wordt massaal onder het publiek verspreid. 'Lees terwijl u wacht', staat er op de cover, 'in de subway, op de ferry of wanneer u zit te wachten tot de schrijvers het spreekgestoelte betreden.' De minzame ridders Tiziano Perez en Bas Pauw, die voor het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds de Nederlandse aanwezigheid op buitenlandse festivals behartigen, kennen de truken van de foor en zien hun geduldig gelobby bekroond. Ook de Fransen lopen goed in de kijker. Verder zijn hier schrijvers uit 45 landen. Van Vlamingen echter geen spoor. Het leven is vol raadsels.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234