Zaterdag 14/12/2019

Hollywood zoekt nieuwe vijand

Volgende week komt Salt met Angelina Jolie in de zalen. Jolie speelt Evelyn Salt, een CIA-agente die ervan wordt beschuldigd een Russische spionne te zijn. Hollywood is duidelijk op zoek naar nieuwe vijanden voor de Amerikaanse filmheld. Dat is nog niet zo makkelijk. Arabieren, Noord-Koreanen, Chinezen of desnoods aliens worden van stal gehaald. Door Bor Beekman

Na Russen en moslims spelen slechteriken uit het Verre Oosten de hoofdrol

Hollywood

Dat een maand voor de release van deze actiethriller een netwerk van echte sleeper agents zou worden ontmaskerd, en aan Rusland zou worden uitgeleverd in een historische spionnenruil, was ook voor de filmmakers een verrassing.

En dan is het dag X. De dag dat de sleeper agents - speciaal opgeleide Russische spionnen, sinds decennia keurig in de Verenigde Staten ingeburgerd - en masse opstaan, en een oorlog beginnen tegen het westen. Van binnenuit opererend, de samenleving ontwrichtend met sabotage en terroristische aanslagen. “Aanvankelijk dachten we dat het idee voor onze film vooral op fantasie berustte”, meldt hoofdrolspeler Angelina Jolie in de publiciteitsmap van de nieuwe actiethriller Salt. “Maar toen er meer informatie kwam, bleek het veel echter dan we hadden kunnen vermoeden.”

In de film is Jolie te zien als Evelyn Salt, een Amerikaanse CIA-agente die ervan wordt beschuldigd heimelijk voor de vijand te werken. In de jaren zeventig werd ze als klein meisje in Rusland getraind tot meester-moordenaar, en gehersenspoeld tot een devote volgelinge van het groot-Russische ideaal. In een spionnenklasje is ze klaargestoomd voor een onopgemerkt verblijf in de westerse maatschappij.

Dat amper een maand voor de internationale première van Salt in Amerika een compleet netwerk van sleeper-agenten zou worden ontmaskerd, en aan Rusland zou worden uitgeleverd in een historische spionnenruil, was ook voor de filmmakers een complete verrassing. Zonder die gebeurtenis zou Salt door de kritiek vermoedelijk zijn afgedaan als een vermakelijke doch ongeloofwaardige, en bovenal gedateerde film. Russische spionnen, daar kon je als scenarist anno 2010 in Hollywood eigenlijk amper nog mee komen aanzetten. Ooit, in het staartje van de Koude Oorlog, gold de Rus (bleek, kille blik, zwaar accent) als een hoeksteen van het spionagegenre: archetypisch kwaad, drankzuchtig en altijd uit op werelddominantie. Maar net als bij de eerdere door Hollywood als bad guys ingelijfde etnische groeperingen, zoals de Indianen en de Japanners, kreeg ook de Rus gaandeweg een meer menselijk gezicht. En dus werd het tijd voor Hollywood om nieuwe vijandsbeelden te zoeken.

De toevallige samenloop tussen Salt en de realiteit werd direct ingelijfd in het promotiecircus rond de film. Jolie verzocht om de échte femme fatale-sleeper Anna Chapman (in 1982 in Volgograd geboren als Anna Kushchenko) uit te nodigen voor de openingsavond. Dat Jolie in haar filmrol als spionne een half politieapparaat uitschakelt, terwijl haar evenknie Chapman tijdens haar spionnencarrière - aldus de Amerikaanse autoriteiten - nog geen half geheim wist over te dragen aan haar opdrachtgevers, maakt daarbij weinig uit. De Russen zijn er nog - dat is voor Hollywood al mooi zat.

Zo makkelijk is het namelijk niet, om filmvijanden te vinden die een groot publiek aanspreken. Stereotyperingen helpen daarbij, al was het maar omdat er binnen het actie- en thrillergenre doorgaans weinig tijd is om stil te staan bij de psyche van het kwaad. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie was het de laatste decennia behelpen. Zo waren blanke Zuid-Afrikanen een korte periode erg in trek als slechteriken (tijdens de economische boycot). Zoals in Lethal Weapon II (1989), waarin Mel Gibson als politieagent afrekent met blauwogige boeven uit het land van de apartheid. Mét accent.

Ook de Fransman, doorgaans leiding gevend aan een internationaal vertakt misdaadsyndicaat, ziet zijn boosaardige plannen in Hollywood vaak verijdeld door superieure Amerikaanse helden. Een recente greep: The Matrix Reloaded (2003), Mission Impossible (1996), The Da Vinci Code (2006). Vooral Die Hard 4.0 (2007), waarin Bruce Willis als politieagent John McClane niet op een Franse terrorist meer of minder kijkt, leverde verontwaardigde commentaar op in de Franse kranten. Libération vroeg zich af of Fransen tegenwoordig zo vaak als bad guys dienen omdat andere bevolkingsgroepen krachtiger protesteren als ze worden afgebeeld als slechteriken. Zo hielden moslims in Los Angeles al bijeenkomsten om de aandacht te vestigen op te stereotiep casten. Op de aanslagen van 11 september werd nog vlot ingespeeld door de filmscenaristen, maar inmiddels is de moslimslechterik lang niet meer zo in trek bij filmfinanciers, ook omdat het Amerikaanse bioscooppubliek maar niet warm wil lopen voor al die actuele oorlogsfilms.

Dat Hollywood even Midden-Oosten moe is, ondervond ook de Nederlandse regisseur Roel Reiné (The Delivery, Pistol Whipped), die sinds 2004 in Los Angeles woont en werkt, en zich specialiseerde in het maken van de wat lager gebudgetteerde actiethriller. In zijn voorlaatste film The Marine 2 (2009) neemt een Amerikaanse marinier het op tegen Aziatische terroristen. Reiné: “In het script waren dat nog moslims, maar de studio stelde op dag één al voor om ze in plaats van een religieuze een ecologische motivatie te geven.”

Ook de remake van Red Dawn, de patriottische oorlogsfilm uit de jaren tachtig, zoekt de vijand in het Verre Oosten. In het origineel vallen de machtige sovjets Amerika binnen. Reiné bracht een werkbezoek aan de opnames van de film. “De nieuwe versie is precies als het origineel, maar nu valt China aan. Ik bezocht de opnames in Detroit, waar het vervallen centrum vol hing met Chinese vlaggen, en Chinese tanks door de stad reden. Fantastisch zicht. Ik hoor ook dat het een goede film is geworden”’

De première van Red Dawn zou eind 2010 moeten plaatsvinden, maar is enigszins onzeker nu filmstudio MGM in financiële problemen is geraakt. Inmiddels is de remake ook controversieel. In China werd de film al veroordeeld, nadat flarden van het script op internet waren beland.

Nergens ter wereld stijgt het bioscoopbezoek sneller dan in China. De Volksrepubliek, die jaarlijks een beperkt aantal Amerikaanse films goedkeurt voor vertoning, worstelt geregeld met het Amerikaanse vijandbeeld. Zo werd elke verwijzing naar de nationaliteit van de Russische boef Ivan Vanko in Iron Man 2 onlangs door de Chinese censuur uit de film gesnoeid, om bioscoopgangers niet op verkeerde gedachten te brengen over de bevriende staat Rusland.

Tegelijk is er onder de Amerikanen die in het Obama-socialisme een nieuwe vijand herkennen best behoefte aan ongenuanceerde patriottische films zoals men ze vroeger maakte. Regie en script van het originele Red Dawn staan op naam van John Milius, de legendarische (co)scenarist van films als Apocalypse Now en Dirty Harry. Milius, tevens bekend om zijn wapenliefde en meer rechtse sympathieën, is ook de auteur van het op Red Dawn gebaseerde videospel Homefront, waarin het nu Noord-Korea is dat in de nabije toekomst Amerika binnenvalt. De Nederlandse regisseur Reiné heeft zelf ook weer plannen voor een film waarin Aziaten, dit keer de Chinezen, door de Amerikanen als schurken worden beschouwd. “In het begin dan. Daarna komen ze erachter dat ze juist met de Chinezen moeten samenwerken, om samen de buitenaardsen te kunnen verslaan, die de aarde bedreigen.” Het is Reiné’s eerste sciencefictionfilm, een langgekoesterde droom. “Ja, zo verteld klinkt het verhaaltje stom, maar meer mag ik nu nog niet zeggen. Echt, het is een supergaaf concept.”

En één voordeel: buitenaardse wezens klagen niet over stereotiepe rollen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234