Woensdag 22/09/2021

Hollywood stapt in de politiek

Met rinkelende kassa's die nu al meer dan 10 miljard dollar tellen, stevent Hollywood af op een nieuw recordjaar. Goed nieuws voor de aandeelhouders. Nog beter nieuws is dat het publiek er opnieuw de weg naar films met uitgesproken politieke en historische onderwerpen, zoals Argo, Lincoln en Zero Dark Thirty, gevonden heeft. Jan Temmerman

Laat ons wel wezen: het leeuwendeel van de omzetten wordt, ook wereldwijd, nog steeds binnengehaald via allerlei franchises: van The Avengers en The Dark Knight Rises over The Hunger Games en The Twilight Saga tot Skyfall en The Hobbit. Dat zijn dan ook de films waar de financiers de grootste budgetten willen voor vrijmaken en er is geen enkele reden waarom zij daar de volgende jaren plots zouden mee ophouden. Voor volgend jaar mogen we ons bij voorbeeld aan nieuwe big budget-afleveringen verwachten van Star Trek,Iron Man, Man of Steel (alias Superman), The Smurfs en zelfs The Fast and the Furious 6.

Dat de Hollywoodstudio's de laatste maanden van het jaar vaak gebruiken om hun meer serieuze projecten en zogenaamde kwaliteitsfilms - en dat zijn vaak hun zogenaamde mid-budget films - in roulatie te brengen, is evenmin ongewoon. Dit is immers Awards Season, waarin ontelbare lijstjes worden opgemaakt en allerlei nominaties worden aangekondigd, van de Golden Globes tot de Oscars. Maar Oscarwinst is absoluut geen garantie voor rinkelende bioscoopkassa's. De winnaar van vorig jaar, The Artist van Michel Hazanavicius haalde in de States amper 44 miljoen dollar binnen en in 2009 scoorde The Hurt Locker van Kathryn Bigelow zelfs een laagterecord met 17 miljoen dollar.

Voor de Oscarnominaties van dit jaar blijft het nog even wachten tot 10 januari, maar het is een beredeneerde gok om nu reeds te voorspellen dat Argo van Ben Affleck, Lincoln van Steven Spielberg en Zero Dark Thirty van Kathryn Bigelow niet door de leden van de Academy of Motion Picture Arts & Sciences (AMPAS) zullen vergeten worden. En alhoewel dit niet bepaald popcornfilms kunnen genoemd worden, hebben deze zogenaamde adult-oriented films hun afspraak met het publiek zeker niet gemist. Of zoals The Huffington Post het kernachtig én ironisch formuleerde: "Als de films voor volwassenen goed zijn, dan dagen de volwassenen op. Choquerend, hé!".

Argo is in de States nu al goed voor 106 miljoen dollar, terwijl Lincoln al meer dan 116 miljoen dollar binnenhaalde. Zero Dark Thirty is amper een week uit, maar liet reeds een box office van 640.000 dollar noteren en dat in niet meer dan vijf bioscopen! De zogenaamde wide release volgt begin volgend jaar, waarbij de film op maar liefst 2.500 bioscoopschermen te zien zal zijn.

De heilige Lincoln

Wat deze drie, nochtans totaal verschillende films met elkaar gemeen hebben, is dat zij verhalen brengen die rechtstreeks met de Amerikaanse geschiedenis, recent of minder recent, te maken hebben. En wie geschiedenis zegt, zegt meteen ook politiek. Dat is nergens meer merkbaar dan bij Lincoln van Steven Spielberg. In deze politieke biopic over Abraham Lincoln (1809-1865), de 16de president van de Verenigde Staten en de eerste die tijdens zijn ambtsperiode vermoord werd, ligt de nadruk op zijn laatste levensjaren en meer bepaald op zijn niet-aflatende en uiteindelijk succesvolle pogingen om de slavernij af te schaffen via het zogenaamde 13th Amendment op de Amerikaanse Grondwet.

Na zijn dood op Goede Vrijdag groeide Abraham Lincoln uit tot een bijna mythologische figuur en een van de populairste presidenten uit de Amerikaanse geschiedenis. De uit het Zuiden afkomstige Lincoln was een Republikein en het komt dan ook als een soort schok om in de film te zien met welke bikkelharde oppositie de toenmalige Democraten de afschaffing van de slavernij probeerden te verhinderen.

De tijden zijn blijkbaar veranderd, zodat het niet hoeft te verbazen dat er vandaag de dag nog steeds geruzied wordt tussen Republikeinen en Democraten om zich de ideologische erfgenamen van die legendarische president te mogen noemen. Het is dan ook geen toeval dat Spielberg de release van Lincoln bewust heeft uitgesteld tot na de recente presidentsverkiezingen. Betekent dit nu dat Lincoln een soort hagiografie is geworden? Verre van. Zijn idealisme staat buiten kijf, maar hij wordt hier toch vooral geportretteerd als een even getalenteerde als geslepen politicus. Een soort Machiavelli van zijn tijd.

President Lincoln - hier vertolkt door een opnieuw fenomenale Daniel Day-Lewis, die gegarandeerd een Oscarnominatie zal krijgen - aarzelde bij voorbeeld bewust om vredesonderhandelingen met de opstandige Confederacy te beginnen en zo een einde te maken aan een gruwelijke Civil War, die reeds honderdduizenden soldaten het leven had gekost. Hij vreesde namelijk dat het einde van de Burgeroorlog de aanvaarding van dat 13th Amendment in de weg zou staan. Om dat amendement gestemd te krijgen, moest hij niet alleen alle Republikeinen op een rij krijgen én houden, maar hij had daarvoor ook Democratische stemmen nodig.

Daarvoor werden lobbyisten op pad gestuurd om voldoende Democratische 'overlopers' te paaien met allerlei postjes en andere financiële voordelen. De grens met regelrechte corruptie bleek soms flinterdun, maar het nobele doel heiligde de pecuniaire middelen. Op die manier is Lincoln, behalve een prachtige film, ook een boeiende geschiedenisles én een fascinerend traktaat over politiek geworden. Het magazine Newsweek karakteriseerde de échte president Lincoln in een profielartikel daarom terecht als The Great Campaigner, met als ondertitel: 'How Lincoln traded favors, twisted arms and bullied friends to win the good fight'.

Door die onverbloemde politieke aanpak is Lincoln ook een film geworden die nu nog steeds erg relevant oogt. Uiteraard hadden Steven Spielberg en zijn briljante scenarist Tony Kushner geen weet van het recente schooldrama van Newtown toen zij deze film maakten, maar het is bijna hallucinant hoe makkelijk het is om 'afschaffing van de slavernij' als politiek streefdoel te vervangen door 'wapenwet'. Dat moet zeker en vast ook president Barack Obama zijn opgevallen. In een recent interview met het weekblad Time antwoordde hij, op de vraag wat hij van de film vond, het volgende: "Part of what Lincoln teaches us is that to pursue the highest ideals and a deeply moral cause requires you also to engage and get your hands dirty. And there are trade-offs, and there are compromises."

Folteringen en zo

Een totaal ander soort, maar ook politiek relevante film is Zero Dark Thirty, de actiethriller van Kathryn Bigelow waarin zij de uitschakeling van Osama bin Laden reconstrueert. Die film was reeds in zijn projectfase behoorlijk controversieel, ook al was het in eerste instantie de bedoeling om het alleen maar over de jacht op de leider van Al Qaida te hebben. Dat moest ook wel, want Bin Laden was op dat moment nog spoorloos. Vanaf het moment dat hij gevonden én gedood werd, moest het dus wel een ander soort verhaal worden.

Toch kan men aan Zero Dark Thirty - de titel is militair jargon voor de specifieke tijdsaanduiding - nog steeds goed zien welke film regisseuse Kathryn Bigelow indertijd voor ogen had. De jacht op Osama bin Laden was immers een moeizame, gevaarlijke en soms uitzichtloze zoektocht naar tipgevers, maar ook naar bekentenissen van gevangen (al dan niet vermoedelijke) Al Qaida-leden. Het is in die context dat ook allerlei folterpraktijken, zoals waterboarding, uitgebreid aan bod komen, ook al werden die onder president Bush eufemistisch omschreven als 'verscherpte ondervragingstechnieken'. Dat aspect heeft nu, bij de release van de film in de States, voor heel wat controverse gezorgd. Vanuit diverse hoeken. Sommigen zien de film als een pleidooi voor marteling om belangrijke informatie los te krijgen. Anderen blijven beweren dat er hoegenaamd geen sprake was van foltering. En nog anderen geven toe dat het er soms (on)behoorlijk ruig aan toeging, maar dat het in de film niet op de juiste manier werd weergegeven en dat die harde verhoren hoegenaamd geen centrale rol hebben gespeeld bij het vinden van Bin Laden.

Hoe dan ook heeft Zero Dark Thirty ontegensprekelijk voor een (hernieuwd) debat over 'verscherpte ondervragingstechnieken' gezorgd. Dat maakt de film meteen ook tot een soort spiegel voor de Amerikaanse samenleving. Omdat de film, nog vóór hij door iemand gezien was, her en der verketterd werd als verdoken propaganda voor de herverkiezing van president Obama - die meteen na zijn aantreden in 2009 het gebruik van 'waterboarding' verboden had - werd Zero Dark Thirty, net als Lincoln, pas na de presidentsverkiezingen in roulatie gebracht. Maar dus wel nog op tijd voor de Oscarnominaties.

Ben Affleck en Iran

Die zijn meer dan waarschijnlijk ook weggelegd voor Argo, de politieke thriller, annex Hollywoodsatire, met als slogan 'The movie was fake. The mission was real'. Op het hoogtepunt van de Iraanse revolutie en vlak vóór de bezetting van de Amerikaane ambassade in Teheran, anno 1979, konden enkele personeelsleden naar de ambassade van Canada vluchten. Maar dan moesten ze Iran nog uitgeraken. Hoe gebeurde dat? Door een totaal fictief filmproject, genaamd Argo, op te zetten. Klinkt ongelooflijk, maar het is wél (min of meer) waargebeurd en Ben Affleck maakte er een fascinerende thriller van, waarin belangrijke vragen worden gesteld bij een traumatische periode uit de recente Amerikaans geschiedenis. Traumatisch,want het zou in totaal maar liefst 444 dagen duren vooraleer de meer dan vijftig gegijzelde Amerikanen zouden vrijkomen.

Argo - de titel zou ontleend zijn aan een CIA-grapje,namelijk een samentrekking van 'Ah, go fuck yourself' - betekende ook de comeback van acteur-regisseur Ben Affleck. In het vakblad The Hollywood Reporter kreeg hij zelfs een coververhaal waarin zijn wederopstanding bevestigd werd met de titel Rebirth of Ben en de omschrijving: 'From has-been to Hollywood's hot director'. Ondanks het feit dat Hollywood hier op een satirische manier afgeschilderd wordt, is Argo toch ook een soort liefdesbrief aan de Droomfabriek, die zelfs met een totaal fictief project echte levens kan redden. Hollywood en politiek: samen zorgen ze dus soms voor boeiende bioscoopervaringen.

Argo draait nu in de Belgische bioscopen. Lincoln wordt op 23/01 uitgebracht en Zero Dark Thirty volgt op 30/01.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234