Woensdag 03/06/2020

Hollywood Lord Puttnam Een Oscar voor desinformatie?

Morgenavond worden in Hollywood opnieuw de Oscars uitgereikt. Lord Puttnam vindt dit een ideale gelegenheid om opnieuw na te denken over de invloed van Hollywood op de wereldcultuur. Gezien de overheersende positie van de Amerikaanse filmindustrie vraagt hij zich af of Europese of andere culturen geen eigen filmcultuur zouden kunnen scheppen, een cultuur met alternatieve ambities.

Terwijl wij evolueren van een maatschappij waarin informatie schaars was naar een samenleving waarin ze zich onbeperkt vermenigvuldigt, wordt het beeld het centrale middel om kennis en begrip over te dragen. Beelden zijn alomtegenwoordig, als een nevel van informatie. De mensen die deze beelden maken dragen een grote verantwoordelijkheid. Ze spelen letterlijk met onze geest. Ze prenten ons beelden, boodschappen en ideeën in, die wij een heel leven lang kunnen meedragen. Als jongen zat ik in de donkere bioscoop en verslond ik films als 'The Search' van Fred Zinneman, 'On the Waterfront' van Elia Kazan en 'Inherit the Wind' van Stanley Kramer. Die films - en ze kwamen voornamelijk uit Amerika - waren in feite mijn opvoeding. Uit dat soort films zijn op de ene of andere manier alle principes voortgekomen die mijn leven hebben geleid. Vaak bevatten ze scherpe kritiek op de Amerikaanse maatschappij, maar ze toonden ook het vermogen van de Amerikanen om tegen alles in te blijven hopen, het 'nastreven van het geluk' dat zo mooi in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring opgenomen is.

Neem bijvoorbeeld Stanley Kramers 'Inherit the Wind'. Het verhaal gaat over het Scopes-Monkeyproces, met als thema het recht van een leraar om les te geven over de evolutietheorie van Darwin, tegen het algemeen geldende geloof van die tijd in. 'Inherit the Wind' herinnert ons aan de waarde van het individu en aan zijn recht om te denken en zich te uiten, zelfs tegen alle conventionele wijsheid in. De film heeft een visie. En wat even belangrijk is, de film geeft zijn publiek inzicht in een discussie die enorme sociale, morele en culturele gevolgen had (en nog steeds heeft). Het is een film die ons zowel dromen als kennis schenkt.

De grote meerderheid van de films die Hollywood vandaag de dag voortbrengt hebben die ambitie niet. Hollywood domineert de filmschermen van de wereld en wordt op zijn beurt gedomineerd door de tirannie van het rendement. De dromen zijn niet uit de Hollywoodfilms verdwenen, maar waar is de kennis, de groei naar een complexe menselijkheid? Ze ontbreekt vrijwel altijd.

Toch is de nood aan inzicht in het steeds complexere menselijke lot dringender dan ooit. Onlangs hoorde ik beweren dat deze eeuw door de fysica werd overheerst, maar dat de volgende in het teken zal staan van de biologie, meer in het bijzonder de niet-evolutionaire biologie, de bio-engineering, de genenmanipulatie. De meesten van ons zijn in deze domeinen nauwelijks meer dan analfabeten.

Eén van de belangrijkste nevenproducten onze maatschappij, met haar rijk potentieel aan informatie, is het ontstaan van een soort niet-weten, om het geen onwetendheid te noemen, dat op een vreemde manier botst met de vermenigvuldiging van de communicatiemiddelen die in theorie de kennis op grote schaal toegankelijk kunnen maken.

Misschien is het juist door haar overvloed dat de informatie geen inzicht en verheldering brengt, maar veeleer incoherentie en zinloosheid. In het kabaal van stemmen horen we slechts de simpelste en schrilste kreten. Uit de snelle opeenvolging van beelden onthouden we slechts de opvallendste en pakkendste.

Wanneer we ze intelligent gebruiken in plaats van alleen oog te hebben voor het geld kunnen de nieuwe hybride multimediatechnologieën onschatbare instrumenten zijn voor het onderwijs en voor de samenleving in haar geheel. Ze kunnen ons helpen om niet alleen de wetenschappelijke ontwikkelingen te begrijpen, maar ook onszelf; onze hoop, onze angst en - het belangrijkste - ons potentieel. Na verloop van tijd zullen ze waarschijnlijk zelfs belangrijker worden dan de traditionele media. De vraag naar educatieve software van topniveau en naar materiaal dat deze technologieën ondersteunt zal buitengewoon snel toenemen. En daar ligt een echte kans voor Europa.

Zelfs in landen als de Verenigde Staten, met hun ogenschijnlijk geavanceerde onderwijs, is de kans nog altijd groot dat dertig kinderen in een lokaal voor een bord zitten, alsof die traditionele onderwijsvorm het enige model zou zijn om kennis over te brengen. We moeten nog achterhalen hoe informatie en communicatie een revolutie zullen teweegbrengen in de manier waarop wij leren en dus ook in de manier waarop wij denken, verbanden leggen en scheppen.

Dit is een kans die wij als Europeanen moeten grijpen. Het grootste en invloedrijkste deel van 'onze' amusementssector is onverbiddelijk naar Hollywood verhuisd. Als we hetzelfde laten gebeuren met onze onderwijs- en informatiemiddelen, welke kans hebben we dan nog om onze culturele identiteit in stand te houden, laat staan te ontwikkelen?

Rommel, banaliteit en sensatie kunnen voor verbazend weinig geld op de markt worden gebracht. Waarheid, verantwoordelijkheid en kwaliteit kosten altijd meer tijd en meestal meer geld, maar hebben per definitie een veel grotere sociale waarde.

De creatieve kunstenaars en de mensen die in de media met hen samenwerken, dragen de dwingende morele verantwoordelijkheid om niet alleen te amuseren maar ook te provoceren, te inspireren, vragen te stellen en ideeën uit te dragen. Eén ding weet ik zeker: wanneer we de media niet verantwoordelijk en creatief gebruiken, wanneer we ze als consumptiegoederen beschouwen en niet als culturele scheppingen, is de kans groot dat wij de vitaliteit van onze eigen maatschappij onherroepelijk schaden. Ook hier geldt immers de wet van oorzaak en gevolg. Uiteindelijk zullen we de maatschappij erven die we verdienen.

© Global Viewpoint / Los Angeles Times Syndicate

Vertaling: Bart Holsters

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234