Vrijdag 30/10/2020

Hokusai, bruggenbouwer tussen oost en west

Zelf zei de Japanse kunstenaar Katsushika Hokusai (1760-1849) dat alles wat hij voor zijn zeventigste had gemaakt, waardeloos was. De nieuwe expo in de stallen van het Chinees Paviljoen in Brussel getuigt evenwel van het tegendeel.

Over Hokusai - om deze prentkunstenaar maar bij één van zijn vijftig zelfgekozen namen te noemen - bestaan veel wilde verhalen. Zo zou hij in 93 verschillende huizen hebben gewoond en vond hij verkassen makkelijker dan opruimen. De man was een ware duizendpoot: hij illustreerde romans en bundels van grappige gedichten, maakte prentenalbums die op vele duizenden exemplaren werden gedrukt, publiceerde tekenleerboeken (manga's genaamd) die studenten en bewonderaars tot nut moesten zijn en wijdde zich in zijn laatste jaren aan de schilderkunst.

Zijn leven leven lang nam hij een loopje met de traditie, hij waagde het sommige meesters openlijk te bekritiseren en hanteerde bijwijlen erg onconventionele technieken. Zo zou hij bij een schilderwedstrijd met als thema 'herfstbladeren in het water' zowaar een kip hebben gebruikt om de bladeren vorm te geven. De poten van het dier werden in verf gedoopt, vooraleer het zijn gang mocht gaan op Hokusai's werk.

Doodsbed

De kunstenaar, die in het Westen vanaf de negentiende eeuw overigens veel beroemder was dan in eigen land, vatte zijn leven ooit zo ongeveer als volgt samen: "Vanaf mijn zesde had ik een passie voor schetsen, op mijn vijftigste had ik talloze tekeningen gemaakt maar zelfs op mijn zeventigste was er nog niets dat de moeite waard was. Op mijn 73ste kon ik eindelijk iets van de ware aard van vogels, planten en de natuur vatten, op mijn tachtigste boekte ik vooruitgang en op mijn negentigste drong ik dieper door. Op mijn honderdste zal ik schitteren en tegen mijn honderdtiende zullen elk punt en iedere lijn in mijn werk tot leven komen." Helaas, die gezegende leeftijd heeft Hokusai nooit bereikt. Op zijn doodsbed als 89-jarige klaagde hij tegen zijn dochter Ôi dat "de hemel mij tien jaar meer had moeten geven. Of vijf meer, dan was ik een echte schilder geworden."

In het Westen geldt Hokusai als een van de beroemdste Japanse kunstenaars, terwijl zijn landgenoten hem juist erg westers vonden. Hij maakte immers vaak gebruik van westers perspectief, hanteerde clair-obscur bij zijn bomen en planten en plaatste een handeling of personage centraal. Door dit alles is zijn werk voor westerse kijkers erg leesbaar. Tevens was Hokusai een van de eerste Japanse kunstenaars die zich bediende van Pruisisch blauw, een erg duur, uit het Westen door de Nederlanders ingevoerd synthetisch kleurmiddel.

Steeds verrassend

Momenteel zijn 73 prenten van Hokusai te bewonderen in de gerestaureerde stallen van het ooit door koning Leopold II als restaurant bedoelde Chinees Paviljoen in Laken. In een prachtig kader wordt werk getoond uit verschillende albums, die deel uitmaken van de eigen collectie van de Musea voor Kunst en Geschiedenis. Het gros van deze omvangrijke verzameling werd in 1905 gekocht van Edmond Michotte, een gefortuneerde Belgische musicus die ze in de tweede helft van de negentiende eeuw in Parijs aanschafte bij gerenommeerd handelaar Siegfried Bing.

De oudste prenten op de expo dateren uit de tijd dat Hokusai als 20-jarige leerling werkte bij Katsukawa Shunsho, de meest recente maakte de kunstenaar op erg gevorderde leeftijd. In de eerste albums is het landschap slechts het decor voor wandelende courtisanes maar gaandeweg worden de berg Fuji en talloze beroemde watervallen en bruggen de centrale thema's in almaar geprononceerder tinten. Hoewel iconen als Grote golf en Rode Fuji niet ontbreken, heeft de tentoonstelling vooral aandacht voor de veelzijdigheid van Hokusai. Niet alleen neemt hij met elke nieuwe periode een andere naam aan, ook in zijn lijnvoering en compositie verrast de kunstenaar keer op keer.

Gelijktijdig met de tentoonstelling verschijnt het prachtig uitgegeven Hokusai - coup d'oeil sur les deux rives du fleuve Sumida, dat inzoemt op een van zijn beroemde albums, waarvan een aantal prenten worden tentoon gesteld.

De expo Hokusai is tot 9 juni dagelijks te bezichtigen (behalve op maandag) in het Chinees Paviljoen, Laken. www.kmkg-mrah.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234