Maandag 17/06/2019

Italië

Hogesnelheidstrein drijft wig tussen Italiaanse populisten: regeringscrisis dreigt

Vijfsterrenleider Luigi Di Maio met Lega-leider Matteo Salvini in betere tijden. Beeld Reuters

De twee Italiaanse regeringspartijen vliegen elkaar in de haren over de aanleg van een hogesnelheidstrein tussen Turijn en Lyon. Lega is voor, de Vijfsterrenbeweging tegen. Als ze er voor vrijdag niet uitkomen, valt waarschijnlijk de regering.

Maandenlang meden beide generaals het strijdveld en deden ze er alles aan de slag te vermijden. Maar deze week konden ze niet anders. Dinsdagavond zette de Italiaanse premier Giuseppe Conte de twee regeringspartijen bij elkaar in een zaaltje in Rome waar “de discussie zal voortduren tot er een besluit is genomen”. Hij gaf ze tot vrijdag de tijd het grootste twistpunt uit hun regeerakkoord op lossen. Lukt dat niet, dan valt hun regering en moet Italië opnieuw naar de stembus.

Het twistpunt: een 57-kilometer lange tunnel door de Alpen bedoeld voor de Tav (Treno Alta Velocità). Dat is een miljarden euro’s kostende hogesnelheidstrein tussen Lyon en Turijn waar de ene coalitiepartij, de rechts-nationalistische Lega, groot voorstander van is terwijl de andere coalitiepartij, de populistische Vijfsterrenbeweging, juist mordicus tegen is.

“We kunnen ons verzet tegen de Tav niet staken”, zei Vijfsterrenleider en vicepremier Luigi Di Maio eerder deze week. “We hebben dit soort infrastructuur nodig, Italië mag niet achteruit gaan”, antwoordde de andere vicepremier, Lega-leider Matteo Salvini.

Vreemde bedgenoten

De Tav-kwestie laat daarmee perfect zien uit wat voor vreemde bedgenoten de Italiaanse regering eigenlijk bestaat. Lega en de Vijfsterrenbeweging mogen beide populistisch heten, ze bedienen allebei een totaal ander deel van het Italiaanse volk.

Zo zien de volgers van Salvini, veelal ondernemers die gebaat zijn bij een goede infrastructuur, de Tav als dé ontbrekende schakel in het Europese spoorwegnetwerk. Omdat Tav-treinen dankzij een netwerk van tunnels niet meer langs, maar door de Alpen kunnen razen, levert het project niet alleen een fikse tijdswinst op (reistijd van Parijs naar Milaan wordt vier in plaats van zeven uur), maar zorgt het bovenal voor een enorme economische impuls. Volgens berekeningen van de Europese Commissie staat de spoorlijn garant voor ongeveer 15.000 nieuwe banen. Bovendien kan een groot deel van de vier miljoen vrachtwagens die nu jaarlijks door de Po-vallei rijden, dankzij de Tav eindelijk worden vervangen door milieuvriendelijkere treinen.

Onzin, zeggen kiezers van de Vijfsterrenbeweging, die vinden dat overheidsgeld juist naar arme, werkloze Italianen moet vloeien in plaats van naar grote projecten die vaak gepaard gaan met corruptie. Zij vinden dat de vorige regering niet goed onderhandeld heeft met Frankrijk. Zo kosten de in totaal 57 kilometer tunnels die bij het project horen 8,6 miljard euro. Daarvan wordt 40 procent door de Europese Unie betaald, 35 procent door Italië en 25 procent door Frankrijk. Dat is volgens de Vijfsterrenbeweging-kiezers oneerlijk, omdat 45 kilometer van de tunnels in Frankrijk komen te liggen tegenover slechts 12 kilometer in Italië. Ook zijn zij ervan overtuigd dat er vanwege winstbejag niet naar de volksgezondheid wordt gekeken. Zo zou er tijdens het graven van de tunnels asbest kunnen vrijkomen.

Omdat iedere definitieve beslissing over de Tav een verloochening zou betekenen voor de achterban van de Lega of juist die van de Vijfsterrenbeweging, stond de afgelopen maanden alles in het teken van uitstel. Zo benoemde de Vijfsterrenbeweging recent een speciale commissie om nogmaals een kostenbatenanalyse te maken. De uitslag van die analyse werd door Lega van tafel geveegd omdat de commissie niet onafhankelijk zou zijn, waarna ze hun eigen experts aanstelden. Daarna opperde de Vijfsterrenbeweging het idee ergens in de nabije toekomst een referendum uit te schrijven, wat Lega weer verwierp, enzovoorts.

Franse deadline

Dat proces ging maandenlang door tot afgelopen zondag de telefoon overging: de Franse president Emmanuel Macron belde naar Rome met de opdracht nu echt een beslissing te nemen. Staan er over twee weken immers geen handtekeningen op papier, dan verliest het Frans-Italiaanse project minimaal 300 miljoen euro aan EU-subsidies. Dat zou een enorme klap zijn, vooral omdat er in Frankrijk, zoals afgesproken, al 4 kilometer tunnel is afgegraven. Na dat telefoontje zette premier Conte de verantwoordelijke ministers dan ook in een zaaltje bij elkaar en zei ze daar uiterlijk vrijdag weer uit te stappen, inclusief beslissing.

Of dat inderdaad lukt, hangt vooral af van de Vijfsterrenbeweging. Bij lokale verkiezingen op Sardinië bleek dat er vergeleken met de 370.000 stemmen tijdens de landelijke verkiezingen van vorig jaar, nu nog maar 70.000 over waren. Ook de meest recente landelijke peilingen laten zien dat de vrije val is ingezet. Van de 32 procent van vorig jaar is nog maar 22 procent over. Dat terwijl coalitiegenoot Lega in dezelfde periode van 17 naar ruim 33 procent groeide.

Waar Lega-leider Salvini bijna wekelijks de show steelt vanwege zijn harde veiligheids- en migratiebeleid, grossieren de Vijfsterren-ministers vooral in beginnersfouten. Een uitgelokte diplomatieke ruzie met Frankrijk liep uit op niets, het verzet tegen de Transadriatische Pijpleiding, die aardgas vanuit Azerbeidzjan via Italië naar Europa moet brengen, werd onder druk van de Lega gestaakt en de belangrijkste verkiezingsbelofte – een basisinkomen van 780 euro per maand voor werklozen – levert na veel organisatorische problemen pas volgende maand de eerste resultaten op.

Bepaald geen ideaal moment om de stekker uit een kabinet te trekken en nieuwe verkiezingen te organiseren, realiseert de Vijfsterrenbeweging zich. Tegelijkertijd beseft die partij ook dat het toestaan van de Tav wéér kiezers zal kosten. In de steden langs de spoorlijn haalde de Vijfsterrenbeweging vorig jaar tot wel 80 procent van de stemmen, vooral dankzij haar felle anti-campagne. Die stemmen zullen niet terugkeren als de Tav na vrijdag toch nog komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden