Woensdag 10/08/2022

NieuwsEconomie

Hoge inflatie en bloedbad op obligatiemarkten dreigt eurozone in nieuwe crisis te storten

Frans president Emmanuel Macron. Beeld AFP
Frans president Emmanuel Macron.Beeld AFP

De hoge inflatie, gevolgd door een bloedbad op de obligatiemarkten, dreigt de eurozone in een nieuwe crisis te storten. De exploderende schulden van landen als Italië en Griekenland leiden tot het oplopen van de zogenoemde spreads: de renteverschillen tussen de landen in het noorden van Europa en die in het zuiden.

Peter de Waard

Hoewel ook de rentes in Nederland en Duitsland stijgen, gaat dat in Griekenland en Italië veel sneller. Het rendement op een tienjarige Duitse staatsobligatie, de bund, is sinds begin dit jaar opgelopen van 0,27 procent negatief tot nu 1,01 procent positief. Maar die van Italië is van 1,19 naar 3,15 procent gegaan en die van Griekenland zelfs van 1,17 naar 3,63. Dit betekent dat de spreads nu zijn opgelopen tot percentages die al lange tijd niet meer zijn gezien. En die kunnen ervoor zorgen dat Zuid-Europese eurolanden niet langer als kredietwaardig worden beschouwd door beleggers. Harald Benink, hoogleraar economie van de Europese Unie in het Nederlandse Tilburg, zegt dat beleggers hogere risicopremies eisen van landen met hogere schulden.

Een nieuwe schuldencrisis zou de Russische president Poetin in de kaart spelen, omdat daarmee de eensgezinde eurozone uiteen kan worden gedreven. Het oplopen van de spreads loopt samen met het voornemen van de ECB het opkoopprogramma van obligaties te verminderen en de rente te verhogen. Dat betekent dat het stootkussen wegvalt.

Een herhaling van de crisis van 2012 is niet meer ondenkbaar. Toen liepen de spreads op tot 6 procentpunten. Speculanten probeerden de eurozone op te blazen om daar zelf beter van te worden. Economen gaven toen geen cent meer voor het voortbestaan van de muntunie.

Whatever it takes

Voormalig ECB-president Mario Draghi redde de euro met zijn ‘whatever it takes-uitspraak’. Hij beloofde alle middelen in te zetten om de euro te redden en zette een steunprogramma op waarbij de Zuid-Europese landen miljardenleningen van Europa kregen.

Protest tegen de stijgende kosten vanwege inflatie in Athene, Griekenland, maart 2018. Beeld Pacific Press/LightRocket via Getty
Protest tegen de stijgende kosten vanwege inflatie in Athene, Griekenland, maart 2018.Beeld Pacific Press/LightRocket via Getty

Draghi had het geluk dat de inflatie zo laag was dat ook alles uit de kast kon worden gehaald. Nu is de situatie gevaarlijker. Niet alleen vanwege de hoge inflatie, maar ook vanwege het feit dat de ECB al zoveel schuldpapier op zijn balans heeft staan. Als de spreads oplopen tot boven de 3 procent kunnen speculanten zoals hedgefondsen nieuwe kansen ruiken. Tien jaar later zijn de schulden van de Zuid-Europese landen ten opzichte van hun bbp alleen maar verder opgelopen. De overheidsschuld van Griekenland is nu 193 procent van het bbp, Italië 150 procent, Portugal 127 procent en Spanje 118 procent. Officieel zouden die schulden volgens de EU-afspraken niet meer dan 60 procent van het bbp mogen zijn.

Veel pijn bij obligatiebeleggers

Mocht de eurocrisis verergeren door een recessie, dan zal de ECB toch weer noodsteun moeten geven aan zogenoemde ‘zeurolanden’. Dat kan alleen als Italië en Griekenland extreme bezuinigingen doorvoeren, maar dat zou daar tot grote sociale onrust kunnen leiden. Anders zal de EU als reddende engel moeten optreden door obligatieleningen uit te geven voor rekening van de eurozonelanden samen, hetgeen eigenlijk betekent dat landen hun financiële soevereiniteit opgeven en een federaal Europa vrijwel een feit is.

De Duitse tienjaarsrente, de benchmark van de eurozone, staat nu op het hoogste niveau sinds augustus 2014. Wereldwijd is de waarde van obligaties in de beleggingsportefeuilles dit jaar al met 8.000 miljard dollar gedaald door de rentestijgingen. “Het is lang geleden dat obligatiebeleggers zoveel pijn hebben geleden door koersdalingen als de afgelopen maanden. En wat eigenlijk het meeste steekt is dat ze links en rechts zijn ingehaald door aandelenbeleggers” zegt Johannes Müller, macro-econoom bij vermogensbeheerder DWS. Vooral op langlopende obligaties, zoals dertigjarige leningen, zijn de verliezen enorm. Soms lopen die op tot een kwart van de waarde. Ook voor grote beleggers zoals pensioenfondsen zijn de verliezen op zowel de bestaande aandelen- als obligatieportefeuille groot. Maar zij hebben het geluk dat zij hun dekkingsgraden baseren op de rente. En die stijgt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234