Donderdag 03/12/2020

Theater

"Hoezo, toneel moet ergens over gaan?"

Damien De Schrijver en Peter Van den Eede gaan aan de slag. Hoewel technici dat misschien allemaal beter kunnen, doen ze dat liever zelf.Beeld Francis Vanhee

Atelier, zo heet de nieuwe voorstelling van Damiaan De Schrijver, Peter Van den Eede en Matthias de Koning die ze vanaf vrijdag spelen in het Brusselse Kaaitheater. Daarin bouwen ze - letterlijk - hun eigen kunstgeschiedenis. 

“Zijt gij die mosselen al tegengekomen?” Drie mannen rommelen door een indrukwekkende stapel rekwisieten. Ze vissen er fluks een kammetje, een gedeukte theepot en een zakje aardappelen uit op. Maar mosselen? Nog niet tegengekomen hier in het Kaaitheater. 

Vanaf vrijdag spelen ze hier in Brussel de voorstelling Atelier, of beter gezegd: bouwen ze Atelier, want ze zullen hun best doen om zo weinig mogelijk te spelen. Ze zullen beelden scheppen en die weer afbreken, om zo hun publiek mee te nemen in de geschiedenis, de kunst, hun kunstgeschiedenis. Zonder woorden, en dat is een uitdaging, geeft Van den Eede toe, “want als wij samen op een podium staan, wordt het al snel een komedie”. 

Briljant toneelspelend

Ze kennen elkaar al lang. Matthias de Koning van Maatschappij Discordia is in de late jaren 1980 mentor van Damiaan De Schrijver, die met drie kompanen Tg STAN opricht in 1989, hetzelfde jaar waarin Van den Eede begint met Compagnie de Koe. Een van de mooiste samenwerkingen is Vandeneedevandeschrijvervandekoningendiderot (2001), waarin Van den Eede, De Schrijver en De Koning uitleggen wat het vak van de toneelspeler inhoudt – intussen op een briljante manier toneelspelend. Zeggen én doen tegelijk, dat is altijd al hun dada geweest. Maar in Atelier moeten de daden voor zich spreken.

Bij een atelier van een beeldend kunstenaar kan je je iets voorstellen, maar hoe ziet het atelier van een toneelspeler eruit? Hoe ziet de plek eruit waar ‘het’ ontstaat, waar gedachten, beelden en ideeën samen gaan knetteren? Het kan bijna niet anders dan dat het een mentale plek is. 

“Het atelier van de toneelspeler is zijn geheugen”, zegt De Koning. De uitdaging van Atelier is om die plek concreet te maken, om haar open te stellen voor de nieuwsgierige blikken van de toeschouwers, want wie zijn ideeën wil delen, moet ze tastbaar maken. De Schrijver: “Je kan wel dagenlang met elkaar spreken over een kachel, maar op een gegeven moment moet iemand een kachel halen, zodat je ziet wat die veroorzaakt. Alles wat je bedenkt, moet uiteindelijk worden gematerialiseerd.”

En dus zeulen de drie met boxen vol spullen die ze ordenen op grote metalen stellingen. Van den Eede: “Natuurlijk doen de technici dit efficiënter. Maar het is onze vorm van concentratie, aangezien wij niet repeteren.” De handen moeten uit de mouwen. Straks bouwen ze samen de publiekstribune. Correctie: straks bouwen ze twee tribunes, want het publiek zal vanuit twee perspectieven naar de spelers en elkaar kijken. Voelt het binnenbrengen van zoveel indiscrete blikken niet als een aanslag op hun ‘intieme’ wereld? Beeldend kunstenaar Johan Tahon sprak in een recent interview over zijn atelier als over een ‘baarmoeder’, waar hij zich beschut weet tegen een wereld die hij wantrouwt.

De Schrijver schudt het hoofd: voor een toneelspeler liggen de zaken toch anders. Diens atelier is per definitie open, omdat er zonder publiek eenvoudigweg geen kunstwerk is. De wereld die Tahon zo graag wil mijden, maakt onvervreemdbaar deel uit van die van de toneelspeler. Het geeft meteen een andere kleur aan het begrip ‘politiek theater’, heel anders dan het praattoneel dat Nederland momenteel overspoelt, zegt De Koning: “Er worden vandaag letterlijke verhaaltjes verteld over de grote conflicten van onze tijd. In Nederland zegt men dat toneel ‘ergens over moet gaan’. Dat vind ik een aanmatigende stelling.”

In het Kaaitheater. Daar 'bouwen' ze aan hun 'Atelier.Beeld Francis Vanhee

Het politieke in het toneel van Van den Eede, De Koning en De Schrijver zit niet in wat wordt gezegd, maar in het contact met het publiek, in het activeren van hun blik, in het ontstaan van gedeelde verwondering. En ook: in de idee dat een atelier een vrije ruimte is waar zelfs het nutteloze ‘nuttig’ kan zijn, al is het dan een nut dat ver afstaat van productiviteit en efficiëntie. Van den Eede: “Het is een schemerzone tussen stappen en dansen, tussen spreken en zingen. Onhandigheid is in een atelier belangrijker dan handigheid.” De Koning: “Je doet er uitvindingen, verliest tijd, loopt ergens tegenaan. Je zoekt naar metaforen.”

Maar zorgen die metaforen niet voor een drempel? Moet je een wandelende kunstencyclopedie zijn om Atelier te begrijpen? De Schrijver: “Absoluut niet. Als ik aardappelen zie denk ik aan Van Gogh, maar misschien denk jij aan koken. Dat is prima. Wij geven een aanzet tot scènes, de rest doet de verbeelding. Op een gegeven moment takelen we Peter op voor een kruisiging, met een groots, barok effect. Je kan denken aan Rubens, maar nog voor je daarvoor de tijd hebt ontmantelen we het beeld weer. Omdat we geen Rubens willen tonen, maar een flits van hoe zo’n schilderij tot stand komt.” De Koning: “Een kunstwerk laten zien is niet leuk. Laten zien hoe een kunstwerk werkt is dat wel.”

Fantasie

Intussen staan de spots klaar om omhoog te hangen en lijnen de technici af waar de tribunes moeten komen. Langzaam loopt de ruimte vol. En kijk, zelfs de mosselen komen intussen boven water – De Schrijver steekt ze triomfantelijk in de lucht. Niet alleen hun spel met Broodthaers is zo gered, maar ook hun eigen plezier, dat van drie spelende mannen. De Schrijver: “Ik hoop vooral dat de fantasie in Atelier die van het publiek in gang zet. Zodat het ook bij hen begint te borrelen en te bougeren.”

Tot 3/3 in het Kaaitheater, Brussel, en van 7/3 tot 9/3 in CAMPO, Gent. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234