Maandag 21/06/2021

'Hoezo, Gent wordt niets gegund?'

'Ik geef geen euro voor een project dat geen wereldklasse is. Het Forum-bis in Gent kan wereldklasse worden'

minister van Cultuur Bert Anciaux DROOMT hardop van toparchitectuur in gent

'Ze gunnen het Gent niet' en 'Anciaux heeft geen lef'. In Gent vinden ze dat Antwerpen alles krijgt - het Museum aan de Stroom, een gerenoveerd Koninklijk Museum voor Schone Kunsten en een nieuwe toren voor deSingel - en zij niets. In elk geval toch geen Muziekforum. Minister van Cultuur Bert Anciaux heeft zijn antwoord al klaar. Als het aan hem ligt, krijgt Gent een cultuurtempel van de Japanse toparchitect Toyo Ito. 'De hele wereld zal komen kijken.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Ward Daenen / Jeroen de Preter

Vorige week vrijdag kondigde minister van Cultuur Bert Anciaux (Spirit) met de nodige trots aan dat de Vlaamse Gemeenschap, gespreid over achttien jaar, 101 miljoen euro uittrekt voor nieuwe culturele infrastructuur. De Vlaamse regering zette onder meer het licht op groen voor het Museum aan de Stroom in Antwerpen (21 miljoen) en niet het Muziekforum van Gerard Mortier, maar een alternatief, een Forum-bis, "een nieuwe vuurtoren in Gent" (20 miljoen euro). In een opiniebijdrage in De Standaard reageerde Mortier als door een wesp gestoken: "Het enige argument dat ik van de minister had kunnen aanvaarden, was geweest: gebrek aan geld. Maar nu blijkt dat er wel geld is, en zelfs niet alleen voor de investering maar ook voor de werkingsmiddelen." Mortier verwijt de minister een manifest gebrek aan visie. "Het geld wordt ter beschikking gesteld zonder enig architecturaal idee voor een project waarvan de inhoud uiterst vaag geformuleerd wordt tussen bibliotheek, tentoonstellingsplaats - alsof er geen S.M.A.K. bestaat - nieuwe media, straattheater, en waarom ook geen leerschool voor hondendressuur... Ik interpreteer deze twintig miljoen als zwijggeld om electorale redenen."

U hebt, om het zacht uit te drukken, geen goede beurt gemaakt bij Vlaanderens kunstpaus nummer één.

Bert Anciaux: "Gerard Mortier speelt in zijn bijdrage te veel de man en te weinig de bal. Vorige week maandag was hij hier nog op het kabinet, in het gezelschap van Gents cultuurschepen Sas van Rouveroij, burgemeester Frank Beke, Lieven Decaluwé en Daan Bauwens. (schamper) Ik werd overladen met complimenten. Ze vertelden me wat voor een geniaal minister ik wel was, iemand met durf en visie, die na de donkere Middeleeuwen..."

... een nieuwe Renaissance zou brengen, als hij het Muziekforum maar zou bouwen?

"De stroop liep hier van de trappen. In die mate dat wij een dossier bij de verzekering hebben ingediend (lacht hartelijk). Serieus, ik vond het... bijna gênant."

Hebt u Gerard Mortier wel duidelijk genoeg gemaakt dat zijn Forum voor Muziek, dans en beeldcultuur er niet komt?

"Ik heb hem duidelijk gezegd dat ik vragen had. Er waren twee voorwaarden om wel 'ja' te zeggen. Een: er moest een optimale samenwerking zijn tussen het Muziekforum, de Antwerpse deSingel en het Brugse Concertgebouw. Maar sinds 2001 - toen ik subsidies gaf voor een architectuurwedstrijd die het Nederlandse bureau Neutelings-Riedijk vorig jaar won - is er geen enkel signaal in die richting geweest. En twee: volgens Mortier moesten het Koninklijk Ballet van Vlaanderen en het Vlaams Radio Orkest en Koor (VRO-VRK) geïncorporeerd worden in het Forum. Die twee grote instellingen zouden met andere woorden verhuizen van Antwerpen en Brussel naar Gent. Je begrijpt dat hier een probleem was."

Mortier is ontstemd, maar cultuurschepen Van Rouveroij klonk afgelopen woensdag in De Standaard evengoed behoorlijk gefrustreerd. Nochtans zag die de bui halfweg juni al hangen (DM 15/6).

"Er is maandenlang voortdurend overleg geweest tussen Sas en mij. Over het nieuwe project waar ik vorige vrijdag mee naar buiten ben gekomen, is tussen ons overlegd gepleegd."

'Ze gunnen het Gent niet', zegt hij nu.

"Voor zijn stellingname 'Gent wordt gediscrimineerd tegenover Antwerpen', gebruikt Sas van Rouveroij in hoofdzaak argumenten die niets met culturele infrastructuur te maken hebben. Hij stelt dat Gent in ruil voor het budget van de Antwerpse Lange Wapper drie infrastructuurwerken kan realiseren (waaronder een tunnel bij Dampoort en het rondmaken van de ring rond Gent, WD/JdP). Mocht Gent al achtergesteld zijn - quod non -, dan zeker niet op cultureel vlak. Ik heb in de regering altijd gezegd: als Antwerpen een groot architecturaal project krijgt, dan Gent ook. Het MAS en het Forum zijn gelijkwaardig.

"Andere dossiers mag je niet zomaar in de weegschaal leggen. Men kan mij niet kwalijk nemen dat ik investeer in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (15,2 miljoen euro). Dat is hét erfgoedhuis van de Vlaamse Gemeenschap en het staat toevallig in Antwerpen. De uitbreiding van deSingel (14,45 miljoen) komt er in overleg met het Conservatorium.

"De Vlaamse Opera in Antwerpen, dan. Daarvoor trekken we 7,63 miljoen uit maar de Opera in Gent is tijdens de vorige legislatuur evengoed gerenoveerd. Daar is ook een evenwicht."

Voorlopig blijft dat 'Forum-bis' toch een zeer schimmig project. Voor het project van Gerard Mortier had je misschien onverantwoord veel werkingsmiddelen nodig, maar het was tenminste een tot in de puntjes uitgewerkt dossier.

"Het Forum van Gerard Mortier wilde muziek, dans en beeldcultuur versmelten en komen tot geheel nieuwe creaties. Maar we hebben daar niet voor gekozen, omdat er geen draagvlak voor samenwerking met de andere instellingen was. Toch heeft Gent een architecturaal baken nodig, dat we met het Forum-bis zullen realiseren. Het moet een grote ontmoetingsplek worden waarin plaats is voor een bibliotheek, nieuwe media en film. Hoe dat precies in zijn werk zal gaan, moet nu worden uitgewerkt. Het debat loopt, maar ik zal als regisseur optreden. Ik wil binnen een aantal maanden resultaat zien. En laat het duidelijk zijn: ik geef geen euro voor een project dat geen wereldklasse is. Overigens, en als ik nog een fout mag aanstippen in het traject voor het Muziekforum: het winnende ontwerp voor het forum vond ik ook niet je dat."

Die uitspraak mag de ontwerper in zijn zak steken.

"Het winnende Muziekforum-ontwerp van Neutelings-Riedijk is niet het sterkste dat ik van hen heb gezien. Het MAS in Antwerpen is zoveel sterker. Architecten bevestigen dat. Het Forum-bis zal ook een gedurfd architecturaal topontwerp moeten zijn. Heel de wereld moet ernaar komen kijken."

Dany Vandenbossche (SP.A) denkt aan een uitbreiding van het S.M.A.K. in het Citadelpark.

"Geen sprake van. Het Forum-bis zal verrijzen aan de Waalse Krook, in het centrum van de stad. Geen haar op mijn hoofd ook dat eraan denkt om een winkelcentrum te integreren in het nieuwe Forum (projectontwikkelaar Foruminvest heeft, samen met Robbrecht en Daem, plannen in die zin, WD/JdP). De Vlaamse Gemeenschap, de stad Gent en de provincie Oost-Vlaanderen leggen 50 miljoen euro bijeen voor dit project. Daarmee kun je iets prachtigs realiseren."

Er komt ongetwijfeld een nieuwe architectuurwedstrijd.

"Dat weet ik nog niet."

U wilt voort met een van de vijf architecten die een ontwerp maakten voor het Muziekforum. Neutelings valt af, want u vindt zijn plan niet echt top. Rem Koolhaas?

"Ja, maar er zijn nog andere projecten waarover de internationale vakliteratuur 'amaai' zegt."

U bedoelt Toyo Ito. Maar juryleden van de wedstrijd vreesden vorig jaar dat u geen 50 maar 100 miljoen euro nodig hebt om zijn spectaculaire ontwerp te realiseren.

"Er wordt veel verteld. In Grimbergen staat een prachtige vliegtuighangar (van Alfred Hardy uit 1947, WD/JdP). Ken je die? Dat is wereldarchitectuur. Ito bouwt daarop voort."

Het is wel duidelijk waar u naartoe wilt.

"(lacht) Ik kan daarin nu nog geen beslissing nemen."

Terug naar Antwerpen. Waarom zou een buitenlander naar het MAS komen kijken als het - wij chargeren - een veredeld heemkundig museum zou zijn?

"Erfgoed is een essentieel onderdeel van het cultuurleven. Volgens mij kun je daar internationale kwaliteit halen. Het is niet omdat het over het verleden gaat dat het geen sterk verhaal kan worden. Bezoekers moeten zich daar herkennen. Antwerpenaren, maar ook de honderdduizenden toeristen die Antwerpen bezoeken. Met een architecturaal hoogstaand gebouw en een hedendaagse invulling van het erfgoedverhaal kan het MAS een internationaal succes worden."

Een toppoliticus vroeg zich off the record letterlijk af: 'Wie zal naar die hoop rommel in het MAS willen gaan kijken'?

"(windt zich op) Het is on-voor-stel-baar oubollig om erfgoed als rommel af te doen. Erfgoed is een verhaal van vandaag en van de toekomst. Als dat verhaal hedendaags gebracht wordt, zal het MAS de kathedraal voor morgen zijn. Een plek waar je een spiegel krijgt voorgehouden. Marc Jacobs van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur heeft een internationale reputatie, en er zijn in deze sector in Vlaanderen tientallen anderen te noemen."

Goed. Gent krijgt een Forum, Antwerpen een MAS, maar Brussel geen vuurtoren.

"In de Koninklijke Vlaamse Schouwburg en de Beurs hebben we toch zware renovaties achter de rug. Daarnaast zijn er ook nieuwe projecten. Wij maken een uitbreiding voor het Vlaams-Nederlands huis (2,5 miljoen euro). En via het Brusselfonds pikken we infrastructuur in, zoals in Flagey. We hebben een akkoord met de Franse Gemeenschap, waardoor Vlaanderen daar een belangrijke vinger in de pap krijgt."

Met uw 'globaal plan' zal voor 101 miljoen euro baksteen worden gekocht. Het plan wordt gerealiseerd via een gespreide financiering van achttien jaar. Legt u daarmee het bouwbeleid drie legislaturen lang stil?

"Absoluut niet. De eerstkomende legislatuur, van 2009 tot 2014, zullen de meeste middelen opgebruikt zijn. Daarin hebt u gelijk. Maar vanaf 2014 komt er steeds meer budgettaire ruimte vrij. Mijn eerste argument om dat te doen, is misschien zwak, maar het gebeurt nu eenmaal altijd. Ik heb van 1999 tot 2002 zelf ook afbetalingen gedaan voor het Brugs Concertgebouw. Ik rij mijn opvolgers niet klem. Vanaf 2009 zal de Vlaamse Gemeenschap geen schulden meer hebben. Er komen dan nieuwe investeringsbudgetten. Ongetwijfeld ook voor nieuwe culturele gebouwen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234