Zondag 19/01/2020

Hoezo, geluid in de ruimte?

Wetenschap en fictie, het blijft een gespannen relatie. Sommige films met wetenschappelijke allures kunnen zelfs academici bekoren, andere vallen bij scholieren genadeloos door de mand. Een paar floppers en toppers.

Complete onzin

'2012'

De rampenfilm is met stip het genre dat zich het hardst bezondigt aan wetenschappelijke kemels. De ergste overtreder is zonder twijfel 2012, waarin Roland Emmerich het einde der tijden opriep dat de Maya's destijds zogezegd aangekondigd hadden. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA riep de prent uit tot de wetenschappelijk meest inaccurate aller tijden en richtte zelfs speciaal een website op om alle mythes over de Maya-kalender (en de film) te ontkrachten.

De aanleiding voor de hollywoodiaanse apocalyps - neutrino's van de zon warmen de aardkern op, met noodlottige gevolgen - is al je reinste onzin, maar 2012 is zo'n zeldzaam geval waarbij aan álles iets lijkt te schorten: auto's halen onmogelijke toeren uit, de gevolgen van vriestemperaturen worden genegeerd en tsunami's gedragen zich zoals de computereffecten dat willen. Voor wetenschappers is het een heel moeilijke film om uit te zitten.

'Armageddon'

Het verhaal doet de ronde dat NASA rekruten een test voorlegt: ze moeten Armageddon bekijken en zoveel mogelijk wetenschappelijke flaters noteren - rond fout nummer 180 haken ze meestal af. In de film van Michael Bay stevent een 'meteoriet zo groot als de staat Texas' op de aarde af. Als oplossing besluit de Amerikaanse overheid het beste boorteam van het land de ruimte in te sturen: ze moeten stante pede opgeleid worden tot astronauten, een gat boren naar de kern van de meteoriet en daar een kernbom in droppen.

In de commentaartrack van de film merkt Ben Affleck al een duidelijk foutje op: "Ik vroeg Michael Bay: 'Zou het niet makkelijker zijn om astronauten op te leiden om te boren?' Zijn antwoord: 'Shut the fuck up.'" Nog wetenschappelijke zondes: asteroïden die exploderen bij impact, ontploffingen in een vacuüm en schendingen van de wetten van de zwaartekracht. Bovendien is het hele plan met de kernbom onmogelijk: om een meteoriet van die grootte te doen ontploffen, zou je volgens astronoom Phil Plait een bom nodig hebben 'met de kracht van de zon'.

'Star Wars'

Om duidelijk te zijn: wetenschappelijke fouten maken films niet slecht. Getuige daarvan: de onsterfelijke, oorspronkelijke Star Wars-trilogie. Maar eerlijk is eerlijk: toen scienfictionschrijfster Charlie Jane Anders besloot een grafiek te maken met daarin alle regels die sciencefictionfilms het vaakst doorbreken, bleek Star Wars de grootste overtreder. Stond allemaal op George Lucas' kerfstok: er is geluid in de ruimte, alle planeten hebben dezelfde zwaartekracht als de aarde, communicatie met buitenaards leven is zomaar mogelijk, in de ruimte kan alles ontploffen, de zwaartekracht heeft geen invloed op asteroïdes, lasers die sneller dan het licht schieten kunnen zomaar ontweken worden, alle planeten hebben één klimaat over hun hele oppervlak en sneller dan het licht reizen is een optie.

Voor gevorderden

'Apollo 13' - 'The Right Stuff'

Apollo 13 en The Right Stuff zijn beide gebaseerd op waargebeurde missies en ervaringen waarmee astronautencrews geconfronteerd werden. De regisseurs - respectievelijk Ron Howard en Philip Kaufman - namen dat serieus. Het gevolg: op de grafiek van Charlie Jane Anders (zie boven) kregen beide films een perfect rapport. Wie een realistische inkijk wil in het astronautenbestaan, weet bij deze dus waarheen.

'Contact'

Meestal gaan films wetenschappelijke nauwkeurigheid uit de weg ten faveure van begrijpelijke dialogen - denk aan uitspraken genre 'Ik ben geen wetenschapper, dammit, leg het uit in gewoon Engels!' Niet zo in Contact van Robert Zemeckis (van het wetenschappelijk iets minder correcte Back to the Future), waarin Jodie Foster via radiogolven contact probeert te leggen met aliens. Voor niet-ingewijden klinken veel van de dialogen als Chinees. Eén voorbeeldje: op een bepaald moment zegt Foster dat de frequentie van het buitenaardse signaal 'pi maal waterstof' is. Kennelijk zenden waterstofatomen een bepaalde frequentie uit in de ruimte en kan het getal pi op een intelligente oorsprong wijzen - of zoiets van dien aard, want zelf snappen we het nog altijd niet goed.

Hoe dan ook: volgens mensen die het kunnen weten - zoals wetenschapper David Kirby - was Contact de wetenschappelijk meest juiste film sinds 2001: A Space Odyssey. Willen we ooit écht contact leggen met buitenaards leven, dan zou het weleens kunnen gebeuren zoals in Contact, trouwens gebaseerd op een boek van astronoom Carl Sagan.

'Gattaca'

In Gattaca (Andrew Niccol, 1997) is er dankzij eugenetica een maatschappij ontstaan waarin alleen perfecte mensen geboren worden: uiterlijk, intelligentie en levensduur zijn allemaal manipuleerbare factoren. Genetische manipulatie bepaalt meteen je maatschappelijke klasse: helemaal bovenaan zit de biologische elite, onderaan de gehandicapte verschoppelingen (lees: de mensen die normaal geboren zijn).

We staan heel ver af van de fascistische maatschappij in Gattaca (en de details van de genetische manipulatie stonden niet op punt), maar wetenschappers zijn wel universeel onder de indruk van de accuratesse van de voorspellingen die in de film worden gedaan. Twee jaar geleden verscheen in Scientific American nog het artikel 'Are We Too Close to Making Gattaca a Reality?', terwijl in gespecialiseerde pers als Natural News koppen opduiken als 'Gattaca Becomes Reality'. Genetische manipulatie staat in 2015 harder dan ooit op de deur te kloppen.

Veel dystopieën zijn vergelijkbaar met Gattaca, in de zin dat je voor de centrale premisse over enig suspension of disbelief moet beschikken maar dat ze verder behoorlijk visionair zijn. In The Matrix gebruiken de machines mensen als batterijen, wat geen steek houdt: andere zoogdieren zouden veel meer energie opwekken. Daartegenover staat dan wel dat de film op intelligente wijze met enkele diepgravende filosofische vraagstukken omgaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234