Vrijdag 23/10/2020

Hoempapa aan de blauwe Donau

Straks zitten we met zijn allen voor het televisietoestel voor het nieuw- jaarsconcert. Leut! Johann Strauss! Lelijke bloemstukken! An der schönen blauen Donau! De Radetzkymars!

Het nieuwjaarsconcert is een traditie en in de kunst betekent traditie, zoals Mahler zei, versloffing. Daar helpt maar één ding tegen: terug naar de kern. Wie was die Johann Strauss jr.? Om te beginnen: een progressief componist. In het revolutiejaar 1848 schreef hij stukken voor de opstandelingen (een Vrijheids-liederenwals en een Revolutie-mars), waardoor het vijftien jaar duurde eer keizer Franz Josef hem tot 'k.k. Hofball-Musikdirektor' benoemde. Maar ook professioneel waren de dansorkesten die hij, zijn vader en Joseph Lanner leidden, technisch sterker en vooruitstrevender dan hun opera- en theatercollega's (symfonieorkesten in de hedendaagse zin waren er toen nog niet in Wenen).

Zo waren Strauss sr. en Lanner de eersten die ventieltrompetten en andere

nieuwsoortige blaasinstrumenten inzetten en wie hun partituren bekijkt, schrikt op van de finesse die zij vragen van de orkestmusici. Je ziet dat Rossini en Paganini langs Wenen gepasseerd waren.

De wals An der schönen blauen Donau was een bestelling van het Wiener Männergesang-verein, het grootste mannenkoor uit de stad. Strauss jr. schreef hem onmiddellijk in twee versies: als orkestwals en als koorstuk. Soms hoor je die laatste versie nog, maar dan meestal met een nogal flauwe latere tekst ('Donau so blau'). Oorspronkelijk was ze bedoeld voor een carnavalsfeest en de tekst was navenant parodiërend en satirisch, met kritiek op armoede, leegstand en hoge belastingen.

Iets heel anders was de Radetzkymars. Vader Strauss schreef die in datzelfde jaar 1848 toen zijn zoon de revolutie steunde. Maar Johann Joseph Wenzel Anton Franz Karl Graaf Radetzky von Radetz was een ijzervreter van belang. In 1848 sloeg hij tamelijk bloedig de opstanden in Venetië en Milaan neer en maakte hij in een moeite door ook met de overige, door Sardinië ondersteunde afscheidingsbewegingen korte metten. In een half jaar tijd was Lombardije weer vast in keizerlijke handen.

In de originele versie van de Radetzkymars is daar iets van te horen. Het is een duistere, aan een dodendans herinnerende, nachtmerrie met veel tromgeroffel. De versie die u doorgaans te horen krijgt, hoeft het gezegd, is een latere, opgeleukte bewerking. Het mag de pret niet bederven, maar ik ben benieuwd op welke manier Philippe Herreweghe, die nu niet bepaald bekend staat als de meest bevlogen danser, zich heeft ingeleefd in die januswereld van revolutie en restauratie, grijnslach en vreugdetraan, wals en mars. In elk geval is de locatie - de Roma in Borgerhout - goed gekozen.

Nieuwjaarsconcert van deFilharmonie o.l.v. Philippe Herreweghe op 4/1 om 15 u en 20.30u in de Roma in Antwerpen, op 5/1 om 11 u in CC Hasselt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234