Maandag 05/12/2022

AchtergrondOorlog in Oekraïne

Hoe zal de situatie op het slagveld in Oekraïne evolueren? Drie scenario’s

Oekraïense militairen rusten uit in bevrijd gebied in de regio Charkiv. Beeld AP
Oekraïense militairen rusten uit in bevrijd gebied in de regio Charkiv.Beeld AP

Rusland is niet van plan om een algemene mobilisatie van de bevolking op poten te zetten om de Oekraïense tegenoffensieven in Charkiv en Cherson het hoofd te kunnen bieden. Maar hoe zal de situatie op het slagveld dan wel verder evolueren? Drie scenario’s dienen zich aan.

Tommy Thijs

1. Oekraïne zet offensief verder

Voor Oekraïens president Volodymyr Zelensky is het einddoel van zijn leger glashelder: de bevrijding van alle bezette gebieden, inclusief de zelfverklaarde ‘Volksrepublieken' Loehansk en Donetsk, en de door Rusland geannexeerde Krim. Zelensky wil daarom snel meer wapens van het Westen krijgen, nu Rusland in de verdediging zit. “Oekraïne en het Westen moeten de samenwerking nu nog verder versterken om de Russische terreur met succes het hoofd te bieden”, zo zei de president maandagavond in zijn televisieboodschap.

Oekraïne kon de voorbije weken 6.000 vierkante kilometer heroveren, zei Zelensky. Daarbij wordt de legerleiding stilaan wel met een dilemma geconfronteerd. Enerzijds dreigen de aanvoerlijnen te dun te worden als het leger blijft doorstoten richting het oosten, anderzijds geeft vertragen de Russen de kans zich in te graven.

“Een leger moet zich altijd consolideren en reorganiseren na een offensief”, zegt oud-kolonel Roger Housen. “Dat betekent beletten dat bevrijd terrein opnieuw ingenomen wordt, in dit geval bijvoorbeeld via kleinere Russische tegenaanvallen vanuit de noordelijke of de zuidelijke flank. Ook moeten de troepen voorzien worden van voedsel, munitie en brandstof, en afgewisseld worden met 'verse' manschappen. Dat kost tijd.”

Ook professor internationale politiek David Criekemans (UAntwerpen) waarschuwt voor een te snelle opmars. “Het heroverde terrein moet nu bijvoorbeeld volledig gecontroleerd worden op Russische mijnen, mogelijke valstrikken en zelfs mogelijke achtergebleven saboteurs. Tegelijkertijd blijft de kans op Russische tegenprikken.”

Inwoners van Charkiv verzamelen drinkwater bij een waterput. Beeld NYT
Inwoners van Charkiv verzamelen drinkwater bij een waterput.Beeld NYT

2. Patstelling tot na de winter

In de tussentijd bestaat dus wel het gevaar dat Rusland zijn defensieve stellingen weer versterkt. Op dit moment heeft Rusland zich in het noordoosten van Oekraïne teruggetrokken tot achter twee belangrijke rivieren. Van de grens met Rusland in het noorden tot Izjoem loopt de Oskil-rivier, en van daaruit loopt de Donets-rivier richting het oosten.

“Met die natuurlijke grenzen is Rusland in principe in het voordeel”, zegt Housen. “De meest waarschijnlijke optie lijkt dat Rusland zal proberen tijd te winnen om dat front te stabiliseren. De rivieren zijn op de meeste plaatsen erg breed en de oevers zijn zeker aan de Oskil steil. Ze lenen zich dus goed tot verdedigende stellingen. Dan is het goed mogelijk dat we in de winter een stellingenoorlog zullen krijgen met weinig territoriale verschuivingen en enkel kleinere uitvallen langs beide kanten, gecombineerd met een partizanenoorlog in de bezette gebieden.”

Toch betekent dat niet dat het Oekraïense leger niet minstens zal proberen de rivieren over te steken. Volgens professor Criekemans zal het de komende dagen en weken, nog voor het winter wordt, blijven proberen op te rukken “tot daar waar het tegenstand ondervindt”.

Op verschillende plaatsen zou dat al gelukt zijn, schrijft het Amerikaanse Institute for the Study of War (ISW), en zijn de Oekraïners door de nieuwe frontlinie gebroken. "De Russische troepen slagen er voorlopig niet in de nieuwe frontlinie te versterken”, schrijven ze in hun dagelijkse rapport.

Volgens de gouverneur van Loehansk, Sergej Hajdaj, zou het Russische leger zelfs al de stad Kreminna volledig hebben verlaten, zonder dat het Oekraïense leger daar al is. Kreminna ligt in bezet gebied op amper 25 kilometer van Severodonetsk, het laatste Oekraïense bolwerk in de regio Loehansk dat afgelopen zomer in Russische handen viel. De Britse auteur en professor conflictstudies Mike Martin (King’s College Londen) verwacht daarom al de komende 24 tot 48 uur een mogelijke strijd om Severodonetsk.

Lees ook

Het waren ‘geen monsters, maar kinderen’: Oekraïners uit heroverde gebieden na plotse Russische aftocht

‘Georganiseerde terugtrekking is mislukt’: Russische soldaten vluchten zelfs op de fiets

3. Rusland slaat terug

Voorlopig lijkt het Russische leger niet in staat tot een eigen tegenoffensief. "De belangrijkste kwestie voor de Russen momenteel is of zij in staat zijn de gaten langs het front te stoppen”, zegt Housen. “Hebben ze voldoende eenheden in reserve of moeten ze troepen van elders losweken met het gevaar daar het front weer te verzwakken?”

De militaire tegenslagen van de afgelopen dagen zijn voor de Russische regering desondanks geen reden om de algehele mobilisatie af te kondigen. Volgens Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov is daar “op dit moment geen discussie” over. Rusland rekruteerde deze zomer wel volop in het hele land om met nieuwe vrijwilligers het zogenaamde ‘Third Army Corps’ te vormen. “Dat zou zo’n 20.000 tot 25.000 man sterk zijn”, weet Housen. “De eerste eenheden zijn al in Oekraïne, maar zijn nog niet ingezet bij gevechten en het is zeer de vraag of ze daar al in staat toe zijn.”

Ook Criekemans denkt dat het te vroeg is om die troepen al in te zetten, laat staan dat een volledige mobilisatie tot snelle resultaten zou leiden. Hij wijst eerder op het gevaar van Russische escalatie met bijvoorbeeld de kerncentrale van Zaporizja, of een aanval met chemische wapens die Rusland dan in Oekraïense schoenen zal schuiven.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234