Zondag 26/03/2023

AchtergrondEconomie

Hoe werkgevers de stijgende kosten en indexering willen aanpakken - en de gevolgen voor u

Vakbondsactie in Brussel. Beeld illias Teirlinck
Vakbondsactie in Brussel.Beeld illias Teirlinck

Verzekeringsmaatschappij AXA zal in januari maar een deel van de indexering doorvoeren. Ook andere bedrijven zien de fikse stijging van de lonen vaak angstvallig tegemoet. Welke mogelijkheden hebben zij om de loonmassa onder controle te houden? ‘We hopen dat andere bedrijven dit voorbeeld niet volgen.’

Jorn Lelong

Indexering plafonneren

Verzekeraar AXA liet woensdag weten dat vanaf januari alleen de lonen tot 5.400 euro bruto geïndexeerd worden. Wie bijvoorbeeld 1.000 euro meer verdient, zal geen indexatie krijgen op dat bedrag.

Hadden we dan geen automatische indexering in dit land? Zeker, maar hoewel elke werknemer recht heeft op indexatie, kan het tijdstip of het percentage daarvan verschillen. De afspraken daarrond worden vastgelegd in sectorale arbeidsovereenkomsten (cao’s). Zo krijgen werknemers in de chemische sector telkens 2 procent indexatie op het moment dat de gezondheidsindex een bepaald niveau overschrijdt. Bedienden en verzekeraars krijgen dan weer eenmaal per jaar een indexatie in januari. Wegens de hoge inflatie wacht die bedrijven in januari een indexatie van 10 procent.

De vraag is nu of andere werkgevers het voorbeeld van AXA zullen volgen. “Zeker van bedrijven die in januari een indexatie van 10 procent krijgen, horen we nu veel vragen over wat zij kunnen doen om de loonkosten te drukken”, zegt Gianni Duvillier, adviseur bij werkgeversorganisatie Voka. Dat betekent niet dat elk bedrijf zomaar de indexatie kan gaan aanpassen. Bij heel wat sectoren, zoals bij bedienden of de horeca, bepalen de sectorale cao’s dat de reële lonen geïndexeerd worden. In de bank- en verzekeringssector is dan weer sectoraal bepaald dat alleen de barema’s of minimumlonen geïndexeerd moeten worden.

AXA indexeerde vroeger dan weer wel de volledige lonen en stapt daar nu vanaf. Hoewel daar juridisch weinig op af te dingen valt, zet het wel kwaad bloed bij werknemers en vakbonden. Dat toont volgens Jan Vanthournout, senior legal manager bij SD Worx, aan hoe lastig het is om aan ‘verworven rechten’ binnen een bedrijf te tornen. “Veel bedrijven hebben over de jaren heen afgesproken dat ze meer indexeren dan wat de sector vastlegt”, zegt Vanthournout. “Soms is dat gewoon mondeling afgesproken, soms is dat vastgelegd in bedrijfscao’s of dienstnota’s. De vraag is dus of je zomaar dingen kunt terugdraaien die daarin afgesproken zijn. Daarover zullen de interpretaties uiteen lopen.”

Zowel ACV Puls als BBTK wil het hier niet bij laten. “Het kan niet dat een bedrijf eenzijdig beslist om zo’n belangrijk element zomaar te laten vallen”, zegt vakbondssecretaris Vic Van Kerrebroeck van ACV Puls. “We gaan ons beraden hoe we hiertegen kunnen optreden, en we hopen dat andere bedrijven hier geen voorbeeld aan nemen.”

Loon inruilen

Een andere mogelijkheid die bedrijven hebben, is om een deel van het loon onder te brengen in een cafetariaplan, dat niet geïndexeerd wordt. Daarbij wordt een deel van het loon ingeruild tegen extralegale voordelen, zoals vakantiedagen, of wordt dat geld besteed aan bijvoorbeeld een bedrijfswagen of bedrijfsfiets. Het wordt gezien als een manier om werknemers efficiënter te verlonen op een manier die past bij hun levensstijl. “Cafetariaplannen zouden in principe niet alleen voor loonoptimalisatie gebruikt mogen worden”, zegt Van Kerrebroeck. “Helaas zien we dat dat in de praktijk wel steeds meer gebeurt.”

Ook Vanthournout waarschuwt bedrijven dat cafetariaplannen beter niet ingezet kunnen worden om de loonkosten te drukken. “Een cafetariaplan is op zich budgetneutraal. Zo’n plan maakt het voor heel wat mensen mogelijk om het meeste uit hun loon te halen. Maar als bedrijven dit inzetten als besparingsmaatregel, dan gooien we het kind met het badwater weg.”

Tijdelijke werkloosheid

Voor andere bedrijven zal er volgens werkgeversorganisatie Voka weinig anders opzitten dan in de personeelskosten te snijden. “Als er 10 procent loonmassa bij komt, moeten bedrijven dat geld ergens vandaan halen”, zegt woordvoerder Eric Laureys. “Dan is tijdelijk terugvallen op minder personeel soms noodzakelijk.”

Sinds begin oktober kunnen werkgevers ‘energie’ inroepen om hun werknemers op tijdelijk werkloos te zetten. Op 7 november hadden al 952 bedrijven een aangifte van tijdelijke werkloosheid gedaan voor 46.731 werknemers. Daarbij ontvangt de werknemer 70 procent van zijn loon, al wordt dat geplafonneerd op 3.075,04 euro bruto.

Personeel inkrimpen

Bedrijven waarbij het water al aan de lippen staat, zullen wellicht nog drastischere maatregelen moeten nemen om de komende maanden door te komen. Uit een bevraging van Voka in oktober blijkt dat een op de drie bedrijven verwacht de komende maanden minder personeel te hebben. “Je kunt je productiviteit proberen te verhogen en bepaalde processen automatiseren, maar dat is niet oneindig rekbaar”, zegt Laureys. “Dus gaan heel wat bedrijven ook niet anders kunnen dan personeel dat vertrekt niet vervangen, meer tijdelijke uitzendkrachten inschakelen of verregaandere herstructureringen doorvoeren.”

Volgens Laureys moet dat aanzetten tot een debat over de loonindexering. “Als we niks doen om de productiviteit van onze bedrijven tegenover het buitenland te verhogen, zal dat een impact hebben op de werkgelegenheid. Dat debat moet nu echt gevoerd worden.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234