Zondag 05/04/2020

Hoe vuil mag het worden?

Patrick Janssens duwde Bart De Wever de voorbije dagen volledig in het defensief. Maar ging De Wever met zijn uitlatingen te ver voor de Antwerpse kiezer? Mark Rutte en Nicolas Sarkozy toonden aan dat je verkiezingen kunt winnen met een vuil discours. Vraag is: waar ligt de grens?

Het is 21 april 2012. Bart De Wever maakt op een partijcongres in Antwerpen bekend dat hij voor de burgemeesterssjerp gaat. De pers is massaal aanwezig. De VRT zendt het evenement zelfs live uit. "Voor ons is de stad niet van iedereen, maar iedereen is van 't Stad", klinkt het in zijn toespraak. Ruim een jaar eerder, bij de opening van het Antwerpse partijhoofdkwartier, luidde het al dat "'t Stad maar van iedereen is als ook iedereen van 't Stad is".

Als de N-VA na de rellen in Borgerhout zaterdag een persmededeling verspreidt met de zin "de leidraad kan niet langer zijn dat de stad van iedereen is", is De Wever zich dan ook van geen kwaad bewust. Een dag later maakt hij onder meer in een gesprek met deze krant duidelijk dat hij de slogan van de stad zelfs wil afvoeren. Het discours is dus niet echt nieuw. Het idee erachter is 'geen rechten zonder plichten'. Iets wat burgemeester Patrick Janssens formuleerde als 'voor wat hoort wat'. Hoogstens kun je zeggen dat de formulering door de N-VA-voorzitter geleidelijkaan iets scherper werd.

Wat dit weekend wel anders was, is de context. Een maand voor de verkiezingen krijgen woorden een ander gewicht dan een half jaar of anderhalf jaar ervoor. De uitlating van De Wever zou ook nooit zo'n ampleur hebben gekregen als Janssens ze niet had aangegrepen om frontaal in te gaan tegen De Wever.

De Vlaams-nationalist heeft in Antwerpen lange tijd weinig weerwerk gekregen omdat Janssens hem maandenlang alleen heeft gelaten in de ring. Een enkel interview niet te na gesproken, was de strategie duidelijk: ik ben burgemeester en een burgemeester werkt tot het laatste moment, dat is nu eenmaal zijn job.

Maar een maand voor de verkiezingen verschijnt hij, op een moment dat zijn tegenstander het niet verwacht, naast de N-VA'er in de ring en verkoopt hem meteen een zware linkse hoek. Janssens vergroot de zaak nog wat uit door de parallel te trekken met Vlaams Belang en de 'eigen volk eerst'-campagnes van extreem rechts.

In het defensief

Voor het eerst sinds lang zit De Wever in het defensief. Hij probeert te benadrukken dat zijn discours van rechten en plichten inhoudelijk niet zoveel verschilt van dat van Janssens. Maar de toon is gezet. Met zijn opmerking dat de stad niet van iedereen is, doelt hij op de extremisten en relschoppers in zijn stad. De boodschap die, zeker bij allochtone gemeenschap blijft hangen, is die van: als de stad niet van iedereen is, vallen wij dan uit de boot?

Veelzeggend was de reactie van Brahim Bekkaoui. De Marokkaanse zaakvoerder uit Borgerhout toonde zich meer dan ontdaan door de woorden van De Wever. "Ik ben zelf lid van N-VA. Of beter: was. Hij heeft de deur dichtgedaan", verklaart hij tegen een journalist van De Morgen. "Als hij nu zegt dat 't Stad niet meer van iedereen is, dan betekent dat dat hij ons niet meer moet. Ik kan alleen besluiten dat De Wever een wolf in schaapsvacht is."

De lokale N-VA-afdeling stuurt maandag een persmededeling om zijn woorden te 'kaderen'. "Brahim Bekkaoui wil langs deze weg duidelijk maken dat hij tijdens het interview met een journalist erg onder de indruk was van de feiten. Als inwoner van de Drink in Borgerhout werd hij als onschuldig omstander bij een actie van de federale politie opgepakt maar onmiddellijk vrijgelaten." Er wordt gesproken over uitspraken die in een vlaag van emotionaliteit zijn gedaan. De N-VA die zich moet bezighouden met een operatie schadebeperking. Het is de voorbije maanden in Antwerpen niet veel gezien.

Een ongeluk komt ook nooit alleen. De N-VA-voorzitter zat nog met een bijkomende handicap. Hij vertrok maandagochtend vroeg naar Londen voor een onderhoud met de populaire burgemeester Boris Johnson. Janssens maakte dankbaar gebruik van de gelegenheid om in zowat de volledige Vlaamse media zijn opwachting te maken. Voor het eerst sinds lang was hij alomtegenwoordig. Op de voorpagina's van de kranten. In radio- en tv-journaals. Als centrale gast in de eerste uitzending van De Kruitfabriek.

Misschien is het omdat hij zo lang stil is geweest. Maar blijkbaar leken velen, inclusief zijn grote rivaal, uit het oog verloren te zijn dat Janssens een kei in communicatie is. In zijn interviews herhaalt de sp.a'er keer op keer zijn eigen verhaal. Vragen over een coalitie met De Wever, of hij zich als schepen ziet onder burgemeester De Wever... kregen geen ja of nee als antwoord. Niet dat hij niet te beroerd is om een coalitie te vormen met de N-VA of nooit schepen zal worden onder De Wever.

Dunne grens

De burgemeester weet dat elke uitspraak kan uitgroeien tot nieuws en de aandacht afleiden van de problemen waarin De Wever zich heeft gewerkt. De N-VA-lijsttrekker sluit mensen uit. Dat is de boodschap die Janssens de wereld wil in krijgen.

Iedereen die De Wever een beetje kent, weet dat de N-VA-voorzitter niet extreem rechts is. Maar net als rechtse politici in onze buurlanden wandelt hij op een dunne grens. Mark Rutte voerde bij de Nederlandse parlementsverkiezingen een campagne waarbij de liberaal resoluut ging voor de kiezers van Geert Wilders. Daarbij hoorde af en toe een portie populistische praat. Maar op het einde van de rit bleek dat hij vuil genoeg was om de (extreem) rechtse kiezer binnen te halen en tegelijk proper genoeg om de centrumkiezer aan boord te houden.

Het is een evenwichtsoefening waar ook De Wever zich aan waagt in de hoop het laatste beetje merg uit de botten van Vlaams Belang te zuigen. Alleen is een stap te ver snel gezet.

Dat er daar echter wat marge op zit, bewees Nicolas Sarkozy. De populariteit waarmee hij uiteindelijk Frans president werd bouwde hij voor een groot deel op toen hij minister van Binnenlandse Zaken was. Zo wikte hij zijn woorden niet in 2005 bij een bezoek aan een moeilijke wijk, maar beloofde een buurtbewoonster het schorem gewoon met een Kärcher van de straten te zullen spuiten. Sarko kreeg bakken kritiek te slikken, maar veroverde precies met zo'n discours niet alleen de rechterkant, maar ook het centrum van de Franse politiek.

Vraag is waar de Antwerpse kiezer de grens trekt? Of met andere woorden: hoe vuil mag het worden?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234