Donderdag 05/08/2021

Hoe Vlaams is de Vlaamse kunst?

Drie musea - het Museum voor Schone Kunsten in Gent, het Museum Dhondt-Dhaenens in Deurle en het Museum van Deinze en de Leiestreek - openen vandaag hun deuren voor een fraaie zomertentoonstelling. Een zeldzame weelde, kunst van Latem en de Leiestreek 1900-1930 toont driehonderd werken, die samen de beeldvorming van het Vlaams expressionisme zonder pardon bijspijkeren.

Gent / Van onze medewerker

Philip Willaert

Begin twintigste eeuw bloeide de schilderkunst aan de oevers van de Leie als nooit tevoren. Van Gent tot in Deinze over Latem wemelde het van artistiek talent. Dat dit vandaag heeft geleid tot een tentoonstelling verspreid over drie musea kan alleen maar worden toegejuicht.

Het Gentse Museum voor Schone Kunsten, met Robert Hoozee aan het roer, is op dit terrein overigens niet aan zijn proefstuk toe. Ruim tien jaar geleden maakte de conservator flink wat ophef met een baanbrekende expositie. Expressionisme in Europese context (1990) plaatste de Vlaamse spilfiguren ervan in een breed Europees perspectief. Een statement van formaat dat de romantische en valse mythe rond de Latemse School aan diggelen sloeg. Het verhaal, toen nog afgeschilderd binnen de muren van één museum, wordt vandaag breed uitgesmeerd over drie musea gelegen midden in de artistieke Leie-biotoop. Kunst bekijken op plaatsen waar kunstenaars als De Smet, Van den Berghe en anderen aan de slag gingen, spreekt door de artistiek beladen locatie nog meer tot ieders verbeelding. Nog steeds hangt in Deurle het kunstenaarsgevoel van weleer tastbaar in de lucht. In de inmiddels met fermettes volgebouwde omgeving van het museum Dhondt-Dhaenens, annex het Museum Leon De Smet, bevindt zich het laatste huis en atelier van Gustave De Smet. Een zeldzame weelde opent in het Gentse Museum voor Schone Kunsten met de kaart van Europa. Een signaal naar de bezoeker dat kunstenaarsgemeenschappen a là Sint-Martens-Latem in Europa verre van een uitzondering waren. Zo was er Worpswede in Noord-Duitsland, en Pont-Aven in Bretagne. Niettemin ontplooide zich tussen 1900 en 1930 in en om Sint-Martens-Latem een uitgesproken artistieke activiteit. Het rustige dorp gold als een van de vitaalste centra in ons land, waar kunst zich bleef vernieuwen. Hier kwamen in een korte tijdspanne originele varianten tot ontwikkeling van het symbolisme, het postimpressionisme en, na de Eerste Wereldoorlog, het expressionisme. Al te vaak werden deze stromingen op één hoop gegooid. De Nederlandse gastcurator Piet Boyens kent de schilderkunst aan de Leie als zijn broekzak en onderstreept dat er wel degelijk cesuren zijn. Breuken die in de drie musea schitterend worden gepresenteerd. Boyens verliest de artistieke rijkdom en individuele verscheidenheid hierbij nimmer uit het oog.

In het Museum van Schone Kunsten komt de eerste Latemse groep voluit aan bod. Mentor heette George Minne te zijn, met in zijn zog Valerius De Saedeleer en Gustave van de Woestyne. Het zijn de hoogdagen van het symbolisme gepropageerd door de Nabis, bevlogen volgelingen van Gauguin. Dat de gesynthetiseerde kunst van Maurice Denis en Emile Bernard hier niet ontbreekt, is dan ook geen toeval, het onthult het internationale profiel van de kunst in het begin van de 21ste eeuw.

Spiritualiteit en antimaterialisme gedijden even voorspoedig binnen de eerste Latemse groep. Zoals bij George Minne. Op een nagebouwde ateliertafel prijken Minnes hagelwitte ingetogen beelden (De redenaar, De grote gekwetste). De ambachtelijkheid en genese van het kunstwerk worden hiermee door de samenstellers extra aangehaald.

De gevoelige belevingssfeer van de eerste Latemse groep is mystiek geïnspireerd en doordrenkt van geloofsijver. George Minne, de gebroeders Van de Woestyne en Valerius De Saedeleer vinden elkaar tijdens talrijke avondlijke discussies. De intellectuele Karel van de Woestijne leest voor uit Ruusbroec, Gezelle, Shakespeare, Plato en Ibsen. Aan deze reünies ontleent de tentoonstelling haar lyrische titel, waaraan dichter Karel van de Woestijne in zijn geschriften herinnert: "De gedachten aan deze avonden is mij bijgebleven als een zeldzame weelde."

Het efemere impressionisme ontvouwt zich in het tweede deel van de tentoonstelling. Plaats van afspraak: het Museum van Deinze. Leidraad is het luminisme van Emile Claus. Het schilderkunstig avontuur gaat dan goeddeels over licht, al zie je gaandeweg een schuchtere poging tot een eigen expressieve stijl ontstaan. Vormelijk manifesteert deze ontwikkeling zich in opvallend gebalde kleurvlakken bij De Smet (Vallende sneeuw), Servaes (Veld met stromijten) en Permeke (Winterlandschap). Werken waarin je heel sterk de bevruchting van buitenaf proeft. Bonnard, Van Gogh, het fauvisme tot het Duits expressionisme. In het Leie-verhaal galmt zonder meer een internationale echo.

Als afsluiter van deze kunsttocht verrast het Museum Dhondt-Dhaenens de bezoeker op een fikse portie radicaal modernisme van de eens zo brave Leie-schilders. Hier geen Tolstoijaanse deugdelijkheid in bloeiende boomgaarden. Wel pijnlijke stedelijke weltschmerz. Met Frits van den Berghe (Het leven) als ongeëvenaarde uitblinker en speerpunt.

Wat : Een zeldzame weelde. Kunst van Latem en de Leiestreek 1900-1930 Waar en wanneer : tot 23 september, Museum voor Schone Kunsten Gent, Citadelpark, Gent, 09/222.17.03.; Museum van Deinze en de Leiestreek, Luc Matthyslaan 3-5, Deinze, 09/221.60.15.; Museum Dhondt-Dhaenens, Museumlaan 14, Deurle, 09/281.08.53. Dinsdag tot zondag van 10 tot 18 uur.Ons Oordeel : Een zeldzame weelde toont driehonderd werken, die samen de beeldvorming van het Vlaams expressionisme zonder pardon bijspijkeren

Kunst bekijken op plaatsen waar kunstenaars als De Smet, Van den Berghe en anderen werkten spreekt tot ieders verbeelding.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234