Donderdag 17/10/2019

Klimaat

Hoe verzink je niet in klimaatpessimisme? "Soms voel ik me schuldig dat ik moeder ben geworden"

Jongeren die zich zorgen maken over hun toekomst stappen van Gent naar Brussel in een klimaatmars. Beeld Rutger Lievens

Wanhoop en doemdenken enerzijds, hoop op de langverwachte schoktherapie die de planeet nodig heeft anderzijds: het nieuwste VN-klimaatrapport maakt tegenstrijdige gevoelens los. "Soms heb ik goesting om mensen door elkaar te schudden."

“Ik heb collega’s die er steeds depressiever bij lopen en merk dat het ‘vergeet het maar’-discours aan belang wint”, zegt klimatoloog Jean-Pascal van Ypersele (UCL). Hij is net terug van de lancering van het nieuwe VN-klimaatrapport in Zuid-Korea. Maar zijn presentatie van het rapport besluit hij zelf met ‘Yes we can!’ En hij draagt een pin op zijn kostuum waarop een uitspraak van Winston Churchill staat: ‘Never, never, never give up.’

In het nieuwe rapport staat dat we niet meer kunnen vermijden dat de opwarming binnenkort boven de anderhalve graad stijgt, tenzij er meteen een enorme wereldwijde inspanning komt die "ongekende veranderingen in alle onderdelen van de samenleving" realiseert. 

klimatoloog Jean-Pascal van Ypersele (UCL). Beeld Photo News

“Wij zeggen al sinds 2001 dat de alarmsignalen op rood staan”, zegt van Ypersele, ex-vicevoorzitter van het VN-klimaatpanel. Het is ook al jaren duidelijk wat er moet gebeuren. En de kennis, de technologie en de middelen daarvoor zijn eigenlijk voorhanden.

Maar aan één ingrediënt ontbreekt het ook al jaren: politieke wil. Zo gaapt een kloof tussen wat nodig is en wat landen tot nu toe hebben beloofd om de temperatuurstijging onder twee graden en het liefst onder anderhalve graad te houden. 

Zo zijn zelfs de klimaatplannen van de EU, de beste leerling van de klas, onvoldoende. In een wereld die heel veel andere katten te geselen heeft en waarin een van de grote spelers, de VS, zich zelfs uit het klimaatakkoord terugtrok en op klimaatpolitiek vlak in eigen land aanmoddert, lijkt een drastisch internationaal plan dat onmiddellijk van kracht wordt niet echt realistisch.

Of wat te denken van de Australische premier Scott Morrison? Hij kwam net voor de publicatie van het rapport aanzetten met: “Er is geen geld voor klimaatconferenties en al die nonsens.” 

Zelfs de slachtoffers van klimaatrampen of de bosbranden op de Noordpool die afgelopen zomer plaatsvonden, lijken niets aan die houding te veranderen. Klimaatpessimisme zit dan ook in de lift. ‘Vergeet het maar, het is toch te laat’, zeggen deze zwartkijkers in talloze artikels met titels als ‘Het nieuwe klimaatdebat: hoe kunnen we ons aanpassen aan het einde van de wereld?’ of in boeken als Collapse.

Angst voor en moedeloosheid over de klimaatopwarming? Voor Jasmien Vandermeeren (34) uit Rotselaar is het geen vreemde emotie. “Ik ben me langzaam aan het voorbereiden om mijn zoontje te vertellen dat wij de kans hadden om het klimaat te redden en die kans lieten passeren. Soms voel ik me zelfs schuldig dat ik moeder ben geworden, terwijl zich voor mijn ogen een klimatologische crisis voltrekt.” 

Haar kinderwens gaf de doorslag, maar lange tijd wilde ze zelfs geen moeder worden. “Uit angst voor waar het met de aarde naartoe gaat. Maar als ik dat tegen mensen zei, bekeken ze me alsof ik van een andere planeet kwam.”

Jasmien (34): "Soms voel ik me schuldig dat ik moeder ben geworden." Beeld Jan Aelberts

Het nieuwe klimaatrapport deed Vandermeeren opnieuw nadenken. Ze neemt nagenoeg nooit het vliegtuig, eet geen vlees en probeert zo veel mogelijk met de trein en de fiets te reizen. Bij uitzondering kiest ze voor een elektrische auto. 

“Ik ben weer de hele dag met het nieuws bezig. Extreem veel, meer dan mijn omgeving. Ik krijg altijd het gevoel dat ik iets moet doen. Maar ja, daar sta je dan. Ik voel me soms heel alleen. Het is moeilijk om tot de orde van de dag over te gaan. Ik lijk geen schild meer te hebben.”

Ze ziet wel een mentaliteitsverandering. Ook in haar omgeving wordt meer over het klimaat gesproken. Maar volgens Vandermeeren gaat het niet snel genoeg. Klimaatbescherming is in haar ogen te zeer een politieke discussie geworden. 

“Maar het klimaat is er toch voor iedereen? Het gaat allemaal te traag. Eigenlijk is zo’n rapport een eindeloze bevestiging van wat we al weten. Het is het zoveelste signaal. Soms heb ik goesting om mensen door elkaar te schudden”, zegt ze nog.

Frustrerend

Sommige bezorgde burgers komen zelfs terecht bij een klimaatpsycholoog. Zo gek is dat niet: volgens Per Espen Stoknes, een gerenommeerde Noorse klimaatpsycholoog en auteur heeft de opwarming kenmerken die ons makkelijk gedeprimeerd en angstig maken. Het is een ‘ver’ probleem dat zeer moeilijk te controleren blijkt en waar we zelf aan bijdragen, terwijl we het gevoel hebben dat we helemaal niets kunnen doen. Een gevoel dat dus steeds meer mensen bekruipt.

De klimaatpsychologie probeert soelaas te brengen door de nadruk te leggen op positieve ‘groene’ acties die je zelf kunt ondernemen en die bovendien je gezondheid en je portemonnee beter uitkomen. 

“Er is te weinig politieke wil, zeggen de wetenschappers”, zegt Stoknes. “Je kunt daar moedeloos van worden, maar het zijn de politici die wachten op kiezers om hen te steunen om klimaatactie te ondernemen. Wij kunnen via positieve acties in ons leven, ons aankoopgedrag, wel onze stem laten horen. Wat helpt, is dingen ondernemen, maar dan wel in een sfeer van kansen grijpen, en niet in een van rampspoed.”

Juist daarom benadrukt Van Ypersele dat er ook hoop in het rapport schuilt. “Soms is het frustrerend, maar een paar zaken bieden houvast.” Het is vanuit wetenschappelijk opzicht nog niet te laat. “Het klopt niet, zoals sommige doemdenkers beweren, dat de hoeveelheid broeikasgas die nu al in de atmosfeer zit sowieso al tot een oncontroleerbare opwarming zal leiden. Puur natuurkundig kunnen we de stijging nog onder anderhalve graad houden. En de economische voordelen daarvan zijn enorm.”

De vraag is alleen of dat politiek realistisch is. “Ik hou vast aan het devies van Churchill. Wij zijn net als Groot-Brittannië destijds in staat van oorlog. Ook voor Churchill leek alles verloren, maar het draaide door grote inspanningen toch anders uit.” 

De gewone burger die zich machteloos voelt, is dat niet, benadrukt van Ypersele nog. “Het is overweldigend, maar je kunt wel iets doen. In het stemhokje en het dagelijkse leven, in je keuzes voor transport, wonen, sparen maak je wel degelijk een verschil.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234