Woensdag 28/07/2021

Analyse

Hoe verstandig was het van Syriza om een coalitie met de Onafhankelijke Grieken te vormen?

Alexis Tsipras (rechts) en Panos Kammenos: een verstandshuwelijk van twee tegenpolen. Beeld AP
Alexis Tsipras (rechts) en Panos Kammenos: een verstandshuwelijk van twee tegenpolen.Beeld AP

Kersvers Grieks premier Alexis Tsipras van het radicaal linkse Syriza vormt een regering met de rechts-populistische Onafhankelijke Grieken. Maar is dat wel een verstandige keuze?

Alexis Tsipras (40) werd gisterenmiddag ingezworen als premier. Als teken van de nieuwe wind koos hij voor een burgerlijke eed, een breuk met de traditie dat de nieuwe eerste minister zweert op de orthodoxe bijbel. President Karolos Papoulias gaf hem vervolgens het mandaat een regering te vormen, waarna hij op 5 februari het vertrouwen moet krijgen van het parlement.

Omdat Tsipras bij de ruime verkiezingsoverwinning van gisteren (149 zetels) geen absolute meerderheid haalde, moet hij een kabinet vormen met een coalitiepartner. Tot verrassing van de buitenwereld kiest Tsipras niet voor het linksliberale To Potami (De Rivier, 17 zetels), maar voor de rechts-populistische Onafhankelijke Grieken (13 zetels). Hun leider Panos Kammenos (49) is Tsipras' tegenpool, want openlijk antisemitisch en grofgebekt in zijn uitspraken over migranten en leiders van andere Europese lidstaten.

Geen verrassing

"Toch komt de samenwerking niet als een verrassing", zegt Janis Emmanouilidis, de Grieks-Duitse studiedirecteur van het European Policy Centre (EPC) in Brussel. "Vooraf waren er al gesprekken tussen Syriza en de Onafhankelijke Grieken, die altijd hun bereidheid tot samenwerking toonden. Dit is een verstandshuwelijk met een kleine partij die niet al te veel eisen heeft gesteld. Tsipras koos een tactische partner op de rechterflank om zo snel mogelijk en spectrumbreed een regering te vormen tegen het besparingsbeleid (dat was opgelegd door de trojka EU, ECB en IMF, MR). Ideologisch blijven ze wel grote tegenpolen. Zo zijn de Onafhankelijke Grieken tegen migratie en christelijk-orthodox, en is Syriza voor migratie en seculier."

Politiek commentator Nick Malkoutzis (nieuwswebsites eKathimerini en Macropolis) noemt het vanuit Athene ook een 'makkelijker akkoord' dan met de andere potentiële coalitiepartner, het linksliberale To Potami. "Om met deze pro-Europese formatie een coalitie-akkoord te bereiken, had Tsipras zijn eisen al voor het begin van de onderhandelingen over schuldherschikking (met de EU) moeten afzwakken. Nu kan hij met zijn originele eisenpakket het overleg binnenstappen, ongehinderd door te moeilijke vragen van een binnenlandse gesprekspartner."

Geen stabiel platform

Maar blijft de lijm wel houden? Een stabiel platform voor samenwerking is de nieuwe coalitie in elk geval niet. Spanningen met Syriza's achterban, een historische alliantie van veel kleinere linkse partijen, zijn volgens de experts niet uit te sluiten.

"Op korte termijn zal zijn partij de samenwerking tolereren", aldus Malkoutzis. "Syriza ziet dit als de beste kans om Europa wakker te schudden en toegevingen gedaan te krijgen. Dit betekent wel dat ze bereid moeten zijn om de extreme kanten van de Onafhankelijke Grieken te negeren. Ik geloof dat dit zal omslaan en Syriza zal opjagen. Volgens mij sluiten ze een verkeerd soort compromis en zetten ze hun basisprincipes op het spel."

Ook de dialoog met de EU belooft op termijn niet makkelijker te worden met deze coalitie. Malkoutzis: "Ik verwacht dat Kammenos zal gaan eisen dat de regering een keihard standpunt inneemt." Emmanouilidis: "Het valt nog te bezien of Syriza en de Onafhankelijke Grieken dezelfde uitkomst voor ogen hebben in de onderhandelingen met de EU. Of deze coalitie lang stand zal houden is dan ook de vraag."

Precedent

Emmanouilidis denkt daarom dat de rol van To Potami nog niet volledig is uitgespeeld. "De gesprekken met Stavros Theodorakis van To Potami gaan wel door. Het ziet er vooralsnog niet naar uit dat ze gaan zetelen in het kabinet, maar in ruil voor enkele maatregelen zouden ze wel bereid zijn Syriza te steunen in het parlement." Hierdoor blijven de links-liberalen een pasmunt voor Kammenos mocht de samenwerking met de rechts-populist op de klippen lopen.

En er is een precedent: technocratisch premier Lucas Papademos sloot eind 2011 een alliantie met de ultranationalistische LAOS, dat het kabinet verliet op het moment dat gestemd moest worden over het tweede EU-reddingsplan.

Net zoals Papademos toen, verzekert Tsipras er zich vandaag door zijn samenwerking met Kammenos ook van dat het Griekse parlement - en bij uitbreiding de licht ontvlambare 'straat' - niet volledig polariseert tussen links en rechts. De Syriza-leider voorkomt er ook mee dat ex-premier Antonis Samaras alléén speelruimte krijgt op rechts. De Onafhankelijke Grieken zijn immers een afscheuring van Samaras' Nea Dimokratia (Nieuwe Democratie, 76 zetels), dat nu de grootste oppositiepartij wordt, voor de neonazi's van Gouden Dageraad (17 zetels, van wie sommige leiders nog in de cel zitten wegens gewelddaden).

Ook de verwachte spanningen tussen Syriza enerzijds en het leger en de politie anderzijds worden door de alliantie met de Onafhankelijke Grieken opgevangen. Traditioneel blijven de veiligheidsdiensten in Griekenland - dat tot 1974 een kolonelsregime kende - zeer rechts. Niemand is vergeten hoe hoge militairen op het hoogtepunt van de eurocrisis in 2011 onder een linkse premier al eens verklaarden dat ze 'zeer bezorgd' waren over de politieke chaos, wat toen gezien werd als een dreigement aan het adres van de democratie. Verwacht wordt dat de Onafhankelijke Grieken de portefeuille van Defensie wordt gegund om ook deze kwelgeesten in de fles te houden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234