Woensdag 27/05/2020

Zweden

Hoe verstandig is de Zweedse ontspanning? ‘Alle landen experimenteren’

Een potje strandvolleybal in het centrum van Stockholm, 20 april. Zweden kunnen – nog steeds – uit eten, een biertje drinken in een bar of naar de sportschool.Beeld AFP

‘Zweden doet het anders’, klinkt het sinds elk Europees land in coronamodus ging. Waarom doet Zweden dat eigenlijk en werkt die lossere aanpak? De cijfers zitten de laatste tijd niet mee. 

Barbro Westerholm zit al zes weken geïsoleerd op een eiland. “Dat klinkt erger dan het is", lacht de 86-jarige aan de telefoon. “Mijn man en ik hebben ons afgezonderd in ons zomerhuisje op de archipel van Stockholm. Beter dan vrijwillige isolatie in ons appartement in de stad.”

Vanaf haar eiland plaatst de liberale politica, het oudste parlementslid in de Zweedse Riksdag, af en toe vraagtekens bij het coronabeleid van de regering en de Zweedse chef-epidemioloog Anders Tegnell, die 70-plussers zoals zij adviseert om zichzelf zo veel mogelijk te isoleren: geen sociale contacten, vooral niet met kinderen, liefst ook niet zelf boodschappen doen. Adviseert, want gebieden of verbieden doet Zweden met betrekking tot het coronavirus zo min mogelijk.

“Zweden doet het anders”, klinkt het sinds Europa half maart in coronamodus ging. En inderdaad, Zweden kunnen – nog steeds – uit eten, een biertje drinken in een bar of naar de sportschool. Schoolkinderen onder de 16 hebben dit schooljaar nog geen lesdag gemist, bijeenkomsten met minder dan vijftig personen mogen nog plaatsvinden.

Reizen en feestjes worden afgeraden. Maar het is niet verboden. Zelfs de opvattingen over social distancing zijn in Zweden meer ontspannen dan elders. In plaats van de 1,5 of 2 meter afstand die in de rest van Europa verplicht is, geldt in Zweden het nogal rekbare begrip ‘een armlengte’.

Verpleeghuizen

Neemt Zweden Covid-19 wel serieus genoeg? Die vraag lijkt steeds relevanter, nu het aantal besmettingen en doden in veel andere Europese landen stabiliseert, maar de grafieken in Zweden nog tamelijk steil omhoog wijzen. Vooral in Zweedse rusthuizen is de sterfte schrikwekkend.

Hoe meer het Zweedse beleid internationaal onder druk komt te staan, des te luider roepen de makers ervan dat de aanpak eigenlijk nauwelijks verschilt van die in andere Europese landen. “De uniciteit van het Zweedse beleid wordt overschat”, zei epidemioloog Tegnell vorige week in een interview met het wetenschappelijke tijdschrift Nature. “Net als veel andere landen wil Zweden de curve afvlakken, om de verspreiding van het virus zo veel mogelijk te verlangzamen, omdat anders het gezondheidssysteem en de samenleving instorten.”

Het zo snel mogelijk bereiken van groepsimmuniteit is ook in Zweden niet het doel, benadrukte minister van Buitenlandse Zaken Ann Linde maandag in een interview met The Guardian. “Er zijn echt veel misverstanden op dit gebied.” Linde verwees naar de gedwongen sluiting van vijf bars in Stockholm door de politie afgelopen weekend. “We hebben altijd gezegd dat we klaarstaan om meer bindende regels op te leggen als de bevolking niet volgt.”

Dom

Niet alleen het buitenland is kritisch. Een groep van 22 prominente Zweedse academici publiceerde vorige week een brief in Dagens Nyheter waarin ze de regering en epidemiologen van dienst arrogantie verweten en vragen om strengere maatregelen. “Wij in Zweden geloven dat we beter zijn dan anderen en niet naar de WHO hoeven te luisteren, dat is dom”, zei de aanvoerder van het protest, epidemioloog Bo Lundbäck tegen het Duitse persbureau DPA.

De meerderheid van de Zweedse bevolking is tevreden met het naar internationale maatstaven ontspannen beleid. De steun voor de regering groeit in de peilingen al twee maanden ononderbroken.

Dat is deels te verklaren door het traditioneel grote respect voor experts. Vakmensen op ministeries zijn er vaak machtiger dan politici, leggen twee hoogleraren filosofie van de universiteit van Stockholm, Erik Anger en Gustaf Arrhenius, uit in een essay waarin ze betogen dat veel misverstanden over het Zweedse beleid zijn terug te voeren op een gebrek aan kennis over het land.

Ook de aversie tegen dwang en de nadruk op de eigen verantwoordelijkheid van de burger voor het algemene welzijn zijn diepgewortelde Zweedse tradities. Bovendien, schrijven de filosofen, voorziet de Zweedse grondwet niet in de mogelijkheid een algehele lockdown af te kondigen.

Solidair

De meeste Zweden nemen wel degelijk hun verantwoordelijkheid, zegt ook Barbro Westholm vanaf haar eiland. “En tegen de jongeren die dat niet doen zeg ik: wees solidair met de ouderen!”

Want die groep lijkt de rekening van de Zweedse ontspanning te betalen. In de eerste plaats die in de rusthuizen, waar volgens het Zweedse agentschap voor volksgezondheid zo’n 40 procent van de doden valt. Westholm wijt dat aan twee decennia van bezuinigingen op de zorg. “Ze wonen veel te dicht op elkaar, er is te weinig personeel, slecht opgeleid personeel”, somt ze op. De hoge sterfte in rusthuizen is een fout, een verkeerde inschatting, geeft ook Tegnell in Nature toe.

Maar Barbro Westholm ziet ook een dreigend gevaar voor de 1,4 miljoen ‘gezonde’ ouderen in Zweden in de vrijwillige isolatie – voor onbepaalde tijd. “Eenzaamheid kan ook een ziekte worden, kan leiden tot depressie en hartaandoeningen.” Ze verwijt de sociaal-democratische regering dat er voor deze groep geen plan is, dat er niet wordt geïnvesteerd in veilige manieren waarop mensen toch nog contact kunnen hebben. “Want deze situatie gaat nog lang duren.”

Afgezien van de ouderenkwestie staat Westholm achter het Zweedse beleid. “Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs dat maatregelen zoals een sluiting van de grenzen en lockdown langdurig succesvol zijn.” De 86-jarige is gepromoveerd arts en was voordat ze de politiek in ging als onderzoeker werkzaam bij het gerenommeerde medische Karolinska Instituut. In de landen die nu na een periode van strenge maatregelen gaan versoepelen dreigt het gevaar van een tweede golf.

Net als chef-epidemioloog Tegnell vermoedt ze dat de Zweedse strategie van vrijwilligheid en zelfdiscipline op de lange duur beter werkt. “Omdat het duurzamer is.” Dan relativerend: “Maar alle landen experimenteren. Pas als het voorbij is,  kunnen we in de achteruitkijkspiegel zien hoe we het hadden moeten doen.”

Zweden genieten van de lentezon op het terras van een restaurant in Stockholm, 26 april. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234