Dinsdag 23/07/2019

Portret

Hoe Trumps nieuwe Nationale Veiligheidsadviseur het vizier richt op ‘hellhole’ Brussel

John Bolton Beeld Reuters / Shutterstock

John Bolton, veiligheids­adviseur van president Trump, is ook voorzitter van een denktank die een platform biedt aan radicale islamcritici. Ook enkele Belgen zijn er graag geziene opiniemakers. "MR-senator Destexhe is toegetreden tot een web van organisaties waarin anti-islamitische agenda’s gedeeld en gekopieerd worden."

Van alle recente Europese terreur­aanslagen door ‘eenzame wolven’ was de massamoord door de Noor Anders Behring Breivik een van de bloedigste. Op 22 juli 2011 schoot de rechts-extremist 69 leden van een sociaal­democratische jeugdbeweging dood op het Noorse eiland Utoya. Even daarvoor bracht hij acht mensen om bij een bomaanslag in Oslo.

Breivik ­motiveerde zijn daad in het beruchte Manifest 2083, een Europese onafhankelijkheidsverklaring. Daarin ­vergoelijkte Breivik zijn aanslagen met de radicaal rechtse geschriften van de Noorse blogger Fjordman, een schuilnaam voor Peder Are Nøstvold Jensen, en van de Belgische publicist Paul Beliën. Beiden distantieerden zich van de aanslagen, maar kregen in Europa minder fora. In de VS bleven ze wel publiceren. Hun teksten ­inspireren er vandaag nog altijd de uiterst rechtse denktank Gatestone Institute. Hun voorzitter, John R. Bolton (69), is sinds maandag de nieuwe Nationaal Veiligheidsadviseur van VS-president Donald Trump.

De denktank wordt dagelijks geleid en gefinancierd door de Amerikaanse multimiljonair Nina Rosenwald. In de VS berucht als ‘the sugar mama of anti-muslim hate’, is zij ook een van de belangrijkste Amerikaanse financiers van de PVV van Geert Wilders, die – via zijn Belgische medewerker Beliën – ook schrijft voor Gatestone. Oude teksten tegen abortus en de ‘marxistische VN’, van Beliëns echtgenote en voormalig Vlaams Belang-parlementslid Alexandra Colen, krijgen er eveneens nog altijd een prominent plekje.

Als de opinies op de website model staan voor het toekomstige advies dat president Trump van Bolton zal krijgen, ziet het er niet goed uit voor de relaties tussen de VS en de EU.

Ideologische vijand

De Gatestone-website bulkt van de kritiek op de EU, met de Europese hoofdstad en België als casus belli. Brussel wordt er consequent omschreven als ‘hellhole’ – de beruchte belediging die Trump ­tijdens zijn verkiezingscampagne al voor onze hoofdstad in petto had. Zo kreeg gastcommentator Bruce Bawer, een Amerikaanse publicist die ook in Noorwegen woont, nog op 28 januari een ­vrijgeleide om ons land onderuit te halen in een artikel onder de kop ‘België: hoe laag kan een land vallen?’

Bawer strooide met provocerende stellingen van de Franse Figaro-columnist Éric Zemmour “dat het Franse leger niet Raqqa, maar Molenbeek moest bombarderen”. Tegelijk ridiculiseerde hij in een scheldtirade de antiracistische Brusselse vzw ‘Ceci n’est pas une crise’.

Dergelijke overdrijvingen zijn niet onschuldig. In Duitsland werd Gatestone er vorig jaar van beschuldigd bewust de verkiezingen te beïnvloeden met desinformatie door fake news te verspreiden. Een voorbeeld van zo’n fout verhaal was “dat huizen in beslag werden genomen om er migranten in te huisvesten”. Ondanks bewijzen van het tegendeel werd het gretig verspreid door de politici en aanhangers van het rechts-populistische Alternative für Deutschland (AfD).

Het Europese en Belgische imago dat Bolton bij Gatestone krijgt voorgeschoteld, wordt er intussen niet beter op door de Gatestone-bijdragen van Drieu Godefridi, een filosoof uit Wallonië die zichzelf als een ‘liberaal-conservatief’ omschrijft. Vorig jaar in juli noemde Godefridi er in een bijdrage de EU “de ergste ideologische vijand van de VS”. “Amerikanen moeten begrijpen dat cultureel links zo diep verankerd is in West-Europa en de EU dat hun ergste ideologische vijand niet het Midden-Oosten of Rusland is, maar Europa”, schrijft hij.

Na de straatrelletjes in onze hoofdstad, afgelopen november, poneerde Godefridi dan weer dat “wetteloosheid het nieuwe normaal is in Brussel”. In een ander stuk leunt hij aan tegen het gedachtegoed van White Supremacists in de VS. “De ‘blanke dood’ van Europa is een mathematische realiteit”, klinkt het. “Deze plaag is niet zelfgekozen, maar begon al met de legalisering van geboortebeperking en abortus, voor de massale instroom van moslimmigranten.”

Senator Destexhe

Genoeg reden dus voor Belgische politici om apocalyptische doembeelden als deze te gaan nuanceren in een vrije tribune bij het Gatestone Institute, dat zegt te strijden voor de absolute vrijheid van meningsuiting. Maar het tegendeel gebeurt. Godefridi introduceerde bij Gatestone een bevriende politicus van de regeringspartij MR, die diens controversiële stellingen nog meer bekrachtigt.

Senator en Brussels afgevaardigde Alain Destexhe publiceerde voor Boltons denktank begin dit jaar twee grote opiniestukken waarin de demografische groei van de Belgische moslim­minderheid als ‘een probleem’ wordt voorgesteld. “De (Belgische) bevolkingstoename wordt nooit voorgesteld in relatie tot het aantal moslims in België, dat volgens het Pew Forum on Religious and Public Life zal verdubbelen (tot 1.250.000, of 11,1 procent van de bevolking) of zelfs verdrievoudigen (tot 2.580.000, of 18,2 procent van de bevolking) voor 2050”, stelt Destexhe in het artikel ‘Hoe migratiedata te manipuleren? Kijk naar België’. En wat verder schrijft hij: “De Europese bevolking moet minstens op de hoogte zijn van de ernst van deze situatie.”

Door De Morgen om meer uitleg gevraagd, zwakt Destexhe in een reactie zijn standpunt wat af. “Ik heb geen probleem met moslims, alleen met moslims die niet integreren.”

Destexhe, die naar eigen zeggen Bolton nog nooit heeft ontmoet, benadrukt ook “niet op de hoogte geweest te zijn” dat hij op de website van het Gatestone Institute tussen Wilders, Beliën en Fjordman prijkt. Ook wuift hij weg dat zijn discours polariserend zou zijn. “Het probleem is dat de centrumpartijen niet de bezorgdheden van de gewone bevolking over migratie kanaliseren. Ze hebben het debat twintig jaar lang aan extreemrechts gelaten, maar nu zie je in Nederland toch ook dat premier Rutte de agenda van Wilders aankaart? En in Frankrijk zette Marine Le Pen de laïcité (secularisme, red.) ook op de agenda voor haar regering het ging uitvoeren.”

Net daarom is het opmerkelijk dat hij als lid van de liberale, humanistische MR in een uiterst rechtse denktank opduikt. Destexhe: “Ik ben alleen verantwoordelijk voor wat ik schrijf, niet voor de anderen. Zij mogen hun opinie hebben, zoals ik overal zal publiceren waar ik mijn gedachten mag uiten. In België kan dat door politieke correctheid en intellectueel terrorisme dikwijls niet meer. In de Senaat en het Brussels parlement weigert men mijn voorstellen tot debatten over islam en migratie, in de context van integratie. Het mag alleen als het over terreur gaat. Le Soir weigert mijn bijdragen. Alleen in de Franse krant Le Figaro krijg ik al twee jaar nog een regelmatige kroniek. Ik zal ook voor het Gatestone Institute blijven schrijven, als ze mij vragen.”

‘Uiterst zorgwekkend’

De Vlaamse cultuurwetenschapper Ico Maly (Universiteit Tilburg), auteur van Nieuw rechts, vindt dat Destexhe zich door zijn associatie met het Gatestone Institute toch op glad ijs waagt.

“Destexhe associeert zich hier met een radicale nieuw rechtse denktank”, zegt Maly. “Het toont meteen ook hoe zijn discours over migranten en islam past binnen de agenda van deze nieuw rechtse actoren. Net zoals Wilders waarschuwt Destexhe voor de ‘vervanging van de autochtone bevolking’. We zien hier de globale dimensie van ons politiek landschap, iets waar we te weinig aandacht voor hebben. We moeten beseffen dat veel politieke actoren, met name op de uiterst rechtse zijde, vandaag niet meer louter op nationale schaal werken, maar deel zijn gaan uitmaken van een ­globaal netwerk. Destexhe is toegetreden tot een web van organisaties waarin anti-islamitische agenda’s gedeeld en gekopieerd worden.”

Bolton en het Gatestone Institute begrijpen we volgens Maly best binnen een historisch perspectief. “Ze zijn gegroeid uit een traditie in de VS die eind jaren 70, begin jaren 80 een nieuw discours over de islam begon vorm te geven. Onder invloed van zelfbenoemde islamgeleerden als de omstreden Daniel Pipes werd dit discours in de jaren 90 mainstream. Pipes is niet alleen een goede vriend van Bolton en steunt het Front National en Vlaams Belang, ze zijn allemaal met elkaar verweven in een hele reeks radicale (neo)conservatieve denktanken waarvan Gatestone er slechts één is. Deze eerste generatie van de anti-islamitische, nieuw rechtse revolutie won al snel invloed bij Republikeinse presidenten als Ronald Reagan, George Bush Senior en George W. Bush. Met de oorlog in Irak in 2003 werd dit discours geglobaliseerd.”

Bolton verdiende onder Bush junior zijn sporen als ambassadeur bij de Verenigde Naties, een ­organisatie waarover zowel hij als de Gatestone-columnisten meermaals duidelijk maakten ze ­liever kwijt dan rijk te zijn.

De neocons

Opgegroeid als zoon van een brandweerman uit Baltimore, leunde de latere topadvocaat Bolton toen al aan bij de neoconservatieven, zoals Paul Wolfowitz, die Bush Jr. overtuigden om na 9/11 en de invasie van Afghanistan in 2003 ook Irak ­binnen te vallen en dictator Saddam Hoessein omver te werpen. Maar, in tegenstelling tot de echte neocons, is Bolton nooit iemand geweest die geloofde in steun voor democratisering en staatsopbouw na een regimewissel.

Maly: “Bolton situeert zich rechts van de neocons als een echte conservatieve nationalist. Hij is een expliciete tegenstander van de VN en de EU, en vindt dat de VS zich als machtige militaire supermacht moeten profileren om globale invloed te behouden. In zijn wereldbeeld, en dat van zijn gelijkgezinden, kan de islam nooit democratisch zijn. Hij schaart zich ook achter ultrazionisten in Israël, die vinden dat Palestina geen bestaansrecht heeft. Vanuit dezelfde gedachte is ook Iran vijand nummer één.”

De onvoorwaardelijke trouw aan Israël is volgens Maly het grote verschil tussen anti-islamitisch nieuw rechts en de zogeheten alt-rightbeweging in de VS. “De alt-rightbeweging met bekende gezichten als Richard Spencer is nog extremer. Zij ageren tegen alle niet-blanke minderheden, maar zijn ook nog eens oldskool antisemitisch. Hun volgelingen verzetten zich tegen een veronderstelde globale Joodse elite, waartoe sommigen zelfs Wilders rekenen, terwijl nieuw rechts van Bolton & co naast de islam zijn pijlen op de liberale, ­kosmopolitische elite richt.”

Maar dat het Gatestone Institute niet zo extreem is als de Amerikaanse neonazi’s, is volgens Maly geen reden om rustig adem te halen. “Ik vind de toename van hun invloed toch uiterst zorgwekkend. We zijn vandaag getuige van een tweede nieuw rechtse revolutie. Bolton en zijn gelijkgezinden zijn de macht aan het overnemen in het Witte Huis en de Republikeinse partij. Daarin worden ze gesteund door ultraconservatieve financiers zoals de familie Mercer, die ook investeerde in het radicale medium Breitbart van Trumps vroegere medewerker Steve Bannon.”

Robert Mercer schonk als mede-eigenaar van het omstreden consultancybedrijf Cambridge Analytica ook kiezersdata aan het brexitkamp van Nigel Farage in het Verenigd Koninkrijk. De voorbije weken stond het bedrijf in het oog van een politieke storm omdat het Facebook-gegevens van onwetende gebruikers zou hebben misbruikt. Maly: “Op allerlei vlakken word ik daarom heel ongerust. De ideologische achtergrond van Bolton kan grote gevolgen hebben voor de Amerikaanse binnen- en buitenlandse politiek.”

Het laatste opinieartikel dat Bolton zelf voor het Gatestone Institute schreef, voorspelt intussen niet veel goeds. “Het is perfect legitiem voor de VS”, zo schreef hij op 2 maart, “om de Noord-Koreaanse nucleaire dreiging te beantwoorden door eerst toe te slaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden