Vrijdag 19/07/2019

Achtergrond

Hoe Trump werd omarmd ondanks zijn ‘grab ’em by the pussy’-statements

Dé Amerikaanse vrouw bestaat niet. Trumps verkiezing legde een diepe tweedeling tussen vrouwen bloot. Maar hoe komt dat? En welke vrouw(on)vriendelijke maatregelen zullen Trump en zijn kabinet nu treffen?

Verrassend veel vrouwen op de eerste rij tijdens een Trump-rally in North ­Carolina, vlak voor de ­verkiezingen. Beeld Getty Images

De mars die afgelopen weekend in Washington werd gehouden, was historisch. Nooit eerder kreeg een president van de Verenigde Staten één dag na zijn inauguratie te maken met een nationaal georganiseerd protest tegen zijn beleid. De Women’s March on Washington wil alle vrouwen zichtbaar maken die opkomen voor hun rechten en gedeelde belangen – en alle mannen die dat onderschrijven.

Gevoelig puntje, want net met de onderlinge solidariteit van vrouwen lijkt het te zijn misgegaan in november. Donald Trump won, mede doordat miljoenen vrouwen zich door geen ‘grab ’em by the pussy’ lieten tegenhouden hem in het zadel te helpen. Een ruime meerderheid van 53 procent van de witte vrouwen stemde op Trump (42 procent voor Clinton). Er tekende zich direct een kloof af met vrouwen van andere achtergronden: van de zwarte vrouwen stemde 4 procent op Trump (94 procent voor Clinton). Bij latina’s lag dit percentage op 25 procent (68 procent voor Clinton). Een aanzienlijk deel van het vrouwelijk electoraat stemde op een man die zich tijdens de campagne neerbuigend over vrouwen uitliet, en die door twaalf vrouwen van aanranding wordt beschuldigd. De mogelijkheid voor Amerika om geschiedenis te schrijven met een eerste vrouwelijke president vervloog.

De Women's March zaterdag in Manhattan. Beeld Photo News

De presidentsverkiezingen van 2016 hebben dit blootgelegd: dé moderne Amerikaanse vrouw bestaat niet. Er werd een diepe tweedeling zichtbaar in het vrouwelijke deel van de samenleving. Hoe die te verklaren?

Geïnternaliseerd seksisme

Verschillende theorieën doen de ronde. The Guardian-columniste Suzanne Moore ziet een geïnternaliseerd seksisme: de overtuiging bij veel vrouwen dat vrouwen het gewoon niet kúnnen, een land leiden. “Als je opgroeit in een cultuur waarin je eigenwaarde voornamelijk afgemeten wordt aan je begeerlijkheid voor mannen, gaat je energie zitten in horizontale competitie met andere vrouwen, die nooit gewonnen kan worden. Een manier om begeerlijk te zijn voor een man is door je belangen op de zijne af te stemmen in de hoop dat hij je beschermt.” De vrouwelijke Trump-stem komt, kortom, voort uit behoefte aan bescherming door de man. Ook in andere analyses komt het geloof in de man als redder naar voren.

De eenvoudigste uitleg is: mensen wijken niet graag af van hun politieke kleur. De cijfers van vrouwelijke stemmers in 2016 ten opzichte van eerdere verkiezingen verschillen weinig; in 2004, 2008 en 2012 stemden respectievelijk 55, 53 en 56 procent van de witte vrouwen op de Republikeinse kandidaat.

Politiek wetenschapper Kathleen Dolan van de Universiteit van Wisconsin onderzocht deze loyaliteit. In 2010 en 2014 ondervroeg ze stemmers over mannelijke en vrouwelijke Congres-kandidaten in het algemeen, schreef The New York Times deze maand. Daaruit bleek dat de ondervraagden (onbewuste) vooroordelen hadden, ze veronderstelden dat de seksen bepaalde zwakke en sterke punten hebben. Twee maanden later ondervroeg ze de groep nogmaals, nu mét de namen van de mannelijke en vrouwelijke kandidaten erbij. De vooroordelen verdwenen geheel, en de keuzes werden gebaseerd op partijvoorkeur. Een politieke overtuiging is dus niet zo wankelbaar. Waarden op het gebied van economie, ondernemerschap, handel, belastingen, onderwijs, zorg en zekerheid geven de doorslag.

Veel vrouwen voelen zich, kortom, helemaal niet verplicht om te stemmen vanuit hun vrouw-zijn. Om actrice Susan Sarandon te citeren: vrouwen stemmen niet met hun vagina. Dat werd overigens al ver voor de verkiezingen duidelijk bij de Democratische kiezers: een groot deel van de Bernie Sanders-aanhang bestond uit jonge vrouwen. Ongeveer 60 procent van de vrouwelijke millennials verkoos Sanders boven Clinton. Zij kampte bovendien haar hele campagne met een goedkeuringsgraad onder vrouwen van 49 procent.

Niet dat de voortekenen er niet waren. Zoals een 34-jarige vrouw uit Atlanta in mei in The Guardian toelichtte: “Sommige vrouwen doen alsof ik een of andere geheime club verraad als ik niet voor Hillary stem. Dat soort feminisme wijs ik af. Ik stem niet op mijn sekse, ik stem voor andere zaken.” En een studente uit Connecticut, tegen CNN: “Net als de medefeministen van mijn generatie vind ik stemmen op een vrouw om de simpele reden dat ze een vrouw is seksistisch.”

Bij jonge generaties kan meespelen dat ze zelf nooit eerder gelijke rechten hebben hoeven te bevechten. Vrijheden die al je hele leven bestaan, zoals het recht om te stemmen, te kiezen wie je trouwt, te studeren, te scheiden als je wilt, te werken, voelen niet als verworvenheden als je nooit anders gekend hebt.

Geen obstakel

Maar vrouwelijke kiezers konden zien aankomen dat Trumps beleid hen zou raken. Dat vrouwen niet stemmen vanuit hun sekse-identiteit is één ding, rest de vraag: waarom stemden zo veel van hen recht tegen hun eigen belangen in, op Donald Trump?

Omdat ze die belangen niet als obstakel zien, zo lijkt het. In The New York Times motiveerden vorige week verschillende Trump-stemsters hun keuze. Behoefte aan meer respect voor politiemensen, geloof in zijn vermogen de industrie nieuw leven in te blazen, hoop dat de middenklasse meer te zeggen krijgt, de overtuiging dat immigratiebeleid streng en voorwaardelijk moet zijn, ethische bezwaren tegen Clinton, een behoefte aan verandering; het telde allemaal zwaarder en bepaalde hun keuze. Verscheidenen van hen noemen expliciet hun afkeer van zijn vernederende taal tijdens de campagne: “Alles wat hij zei was stuitend. Ik haatte het, en kromp ineen. Het was allemaal slecht, maar het hield me niet tegen”, zegt Paula Filar (71) uit Michigan. “Ik denk dat hij diep vanbinnen een goede man is”, zegt Sandy Pearson (48) uit Tennessee. “Wat hij zei over vrouwen was respectloos. Maar ik raak niet beledigd van zulke woorden.”

Nu de gevolgen. Donald Trump heeft vijf vrouwen (16 procent) gekozen voor zijn kabinet. Ter vergelijking: Barack Obama koos er acht, George W. Bush zes. De vrouwen zijn: Elaine Chao, Betsy DeVos, Nikki Haley, Linda McMahon en Kellyanne Conway. En CNN meldde afgelopen week dat Goldman Sachs-executive Dina Habib Powell (43) door het Trump-team is aangetrokken als adviseur op het gebied van ondernemerschap en ‘empowerment’ van vrouwen – een vervanging voor de rol die dochter Ivanka in de campagne speelde voor haar vader. Ivanka was even beoogd schaduw-first lady, maar heeft zich voorlopig teruggetrokken, al zegt dat niets over haar toekomstige aanwezigheid in zijn entourage. Over de rol van Donalds vrouw Melania is niets meer gehoord sinds het onbevestigde bericht dat ze met hun zoon in New York blijft wonen. Ze had vlak daarvoor laten weten zich te willen inzetten tegen pestgedrag.

De bocht van Trump

Wat Trumps beleid voor vrouwen betekent, zocht Susan Chira uit, de genderspecialist van The New York Times, afgaande op zijn campagnebeloftes en de prestaties van zijn kabinetsleden. Om te beginnen met een pluspunt: zijn dochter Ivanka pleitte voor een wettelijk recht op betaald moederschapsverlof van zes weken. Daarmee zou Amerika zich van zijn bodempositie als enige ontwikkelde land zonder wettelijke betaalde ouderschapsverlof­regeling losweken, al valt erop af te dingen dat er voor moederschapsverlof wordt gepleit – de vader wordt niet genoemd. Ivanka en Melania, de vrouwelijke stemmen in de Trump-campagne, laten er geen misverstand over bestaan dat er van de man niets wordt verwacht aan het thuisfront.

Ivanka en Melania Trump bij de inaugurale parade. Beeld AFP

Op het gebied van abortus heeft Trump een draai gemaakt. Waar hij in de jaren 90 nog voorstander was, werd hij in de campagne tegenstander. Betsy DeVos, Nikki Haley en Elaine Chao zijn tegen, net als Ben Carson, Jeff Sessions, Mike Pompeo en Tom Price. Als Congres-leden hebben Price, Sessions en Pompeo bovendien tegen een wet gestemd die werkgevers verplichtte een ziektekostenverzekering te garanderen die ook voorbehoedsmiddelen dekt.

Tom Price stemde tegen de gezondheidsprogramma’s Medicare en Medicaid – Medicaid biedt vrouwen de mogelijkheid pre- en postnatale zorg vergoed te krijgen. Op het gebied van huiselijk geweld hebben Sessions, Price en Pompeo als Congres-leden gestemd tegen de Violence Against Women Act in 2013, die bescherming en hulp biedt aan slachtoffers. De wet bleef bestaan, maar komend jaar wordt er weer over gestemd. Wat betreft regelingen voor gelijke betaling stemden dezelfde Jeff Sessions en Tom Price eerder tegen de mogelijkheid om voor vrouwen ongelijke betaling aan te vechten. Sessions en Elaine Chao stemden bovendien tegen de Paycheck Fairness Act, die federale wetgeving voor gelijke betaling aan mannen en vrouwen mogelijk zou maken. Elaine Chao stemde als minister van werkgelegenheid onder George W. Bush al tegen verhoging van het minimumsalaris. Tweederde van de minimumloonverdieners zijn vrouwen.

‘Vrouwenbeleid’

Veel van het beleid van de regering-Trump zal vrouwen dus raken, al moet daarbij worden opgemerkt dat het ook invloed heeft op mannen. De maatregelen ‘vrouwenbeleid’ noemen, suggereert dat er geen wederzijdse afhankelijkheid bestaat: mannen worden geboren uit vrouwen, trouwen met vrouwen en brengen ze groot. Mannen voelen de last als hun moeder inkomen verliest of geen bescherming krijgt bij huiselijk geweld. De last van mannen verzwaart als geen van beiden betaald ouderschapsverlof krijgt of als zij door zwangerschap haar baan verliest.

Het bovengenoemde beleid zal vooral mensen raken in de lagere inkomensgroepen. Daarin zijn zwarten en latino’s in hogere mate vertegenwoordigd. De echte scheidslijn loopt dus langs de lijnen van inkomensverdeling en deels daarmee, zoals al te zien was, ook van etnische achtergrond. In de aanloop naar de protesten afgelopen weekend ging de discussie veel over de noodzaak van onderlinge lotsverbondenheid.

Iedereen heeft meerdere ‘identiteiten’ – je kunt zwart, Republikein, hockeymoeder, arts, homo en christelijk tegelijk zijn. En iedereen legt bij zijn keuzes de prioriteit steeds elders. Moet je dan speciaal de straat op voor vrouwenrechten? Ja, zeiden de demonstranten. Want vrouwenrechten zijn verworven rechten, ze bestaan pas relatief kort en zijn kwetsbaar. Ze zullen moeten worden bevochten door iedereen die ermee te maken heeft, uit naam van iedereen die ze met zware strijd mogelijk heeft gemaakt. Een oproep tot zusterschap – ook aan Republikeinse vrouwen. En aan millennials. En ook aan mannen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden