Maandag 30/03/2020

Achtergrond

Hoe Theo Francken zich waagt op de dunne lijn tussen beledigen en aanzetten tot haat

Beeld © Tim Dirven

Is Theo Francken (N-VA) een racist als hij het woord kut-Marokkaan gebruikt en de meerwaarde van migranten uit Marokko in vraag stelt? En wat zou dan het verschil zijn met pakweg het Vlaams Blok of Geert Wilders. "Beledigen is niet hetzelfde als strafbare feiten plegen."

Dat hij een manifeste homofoob was en dat hij de zwarte botten in het parlement had ingevoerd, riep een furieuze Laurette Onkelinx (PS) woensdag tegen staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken. En dat hij een racist was, riep de voorvrouw van de Franstalige socialisten de volgende dag, nadat een oude mail was uitgelekt waarin hij verwees naar "het hoge aantal islamieten en kut-Marokkaantjes" die verantwoordelijk waren voor de homobashing in Brussel. Het woord racist echode nog enkele keren vanuit de banken van de oppositie.

Francken kreeg meteen de steun van zijn eigen partij, maar gisteren kwam er ook onverwachts bijval uit onverdachte hoek: politicoloog Carl Devos (UGent) vond dat het te ver ging om Francken racist te noemen en tweette dat Onkelinx wat "meer nuance" mocht vertonen. Brussels gemeenteraadslid Zoubida Jellab (Ecolo) daarentegen diende een klacht in tegen de staatssecretaris wegens aanzetten tot rassenhaat en discriminatie.

Negatieve sfeerschepping

Maar heeft zo'n klacht wel zin? En: zijn de (vroegere) uitspraken van Francken wel strafbaar? "Op basis hiervan Francken voor de rechter slepen, zou dom zijn", meent Jozef De Witte, directeur van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding (CGKR). "Hoe kwetsend of beledigend zijn uitspraken ook zijn, op zich zijn ze geen bewijs van racisme."

De Witte verwijst naar de veroordeling van het Vlaams Blok in 2004 als racistische partij door het Gentse hof van beroep, een arrest dat later werd bevestigd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. "Daarin werd duidelijk vastgelegd wat kan en wat niet kan volgens de antiracismewet. Meningen en gedachten zijn vrij, net als het uiten van die meningen. Meningen zijn immers geen daden. Het Vlaams Blok werd veroordeeld omdat de partij aanzette tot haat en geweld, omdat het een mechanisme in werking had gesteld."

Met andere woorden: u mag kut-Marokkaan denken en zeggen. U mag in uw eigen keuken schelden op die vuile homo's. U mag met vrienden aangebrande moppen maken over smerige Turken. Zolang er geen aanzet tot geweld of haat mee gemoeid is, bent u safe.

De Witte: "We krijgen veel klachten van mensen die zeggen beledigd of geschokt te zijn door bepaalde uitspraken. En ja, vaak zijn die kwetsend en beledigend, maar dat valt onder het maatschappelijk fatsoen, niet onder het strafrecht. Wat niet wil zeggen dat je op het werk à volonté homomoppen mag tappen. Als dat vijf keer per dag gebeurt in de nabijheid van homo's, kunnen we spreken over een mechanisme."

Bij iedere klacht onderzoekt het CGKR de context. Wie heeft het gezegd, in welke situatie en met welke intentie? Is er sprake van openbaarheid? De term kut-Marokkaantjes bijvoorbeeld werd in België 'geïntroduceerd' door opiniërend hoofdredacteur van De Morgen Yves Desmet. Maar, zo zegt De Witte, er is een verschil tussen een Desmet die het woord in de openbaarheid gebruikt en een Geert Wilders uit Nederland die er een hele menigte mee opjut. "In het geval van Yves Desmet is er geen sprake van aanzet tot haat, in het tweede geval zijn de intenties anders."

Zijn de uitspraken van Francken niet meteen wettelijk strafbaar, dan is er wel nog het maatschappelijke gevolg, benadrukt De Witte. "Als hij zegt dat migranten uit Marokko, Congo en Algerije geen meerwaarde hebben, maakt hij meteen iedere migrant in België van die origine verdacht. Dat is negatieve sfeerschepping en die heeft gevolgen voor de hele maatschappij."

Het is die negatieve sfeerschepping die ook Bilal Benyaich, politicoloog die onder meer verbonden is aan de denktank Itinera, stoort. "Of Francken racistisch is? In ieder geval zijn zijn uitspraken racistisch getint. Wat hij zegt over de meerwaarde van economische migranten is provocerend, maar op een of andere manier nog intellectueel benaderbaar. Er bestaat onderzoek over, samengevat heeft migratie door de band genomen in alle westerse landen een economische meerwaarde, zij het niet spectaculair. Maar woorden als kut-Marokkanen bezigen? Neen, dat is intellectueel beneden alle peil en vind ik als Vlaming van Marokkaanse herkomst beledigend."

Kut-Joden

Blijven zulke uitspraken bij hem persoonlijk niet plakken, dan is dat anders bij veel Marokkaanse jongeren, zegt Benyaich. "Voor hen gaat het wel om racistische uitspraken. Want waarom wordt wel over kut-Marokkanen gesproken en niet over kut-Joden of klote-Indiërs? Dit versterkt opnieuw het beeld dat moslims al hadden van de N-VA. Al kan ik wel zeggen dat zulke gedachten ook leven bij politici van MR, PS en sp.a, in besloten kring weliswaar."

De excuses van Francken na zijn Facebookbericht over de meerwaarde van economische migranten, is ongeloofwaardig, meent Benyaich. "Hij had zich tenminste kunnen richten op de minderheidsgroeperingen die hij had aangehaald in het bericht. Zeer jammer, hoor, dit is een gemiste kans voor een partij die terecht wil inzetten op een performanter integratiebeleid."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234