Donderdag 17/10/2019

Achtergrond

Hoe terroristen de Europese wapenwetten omzeilen

De wapens waarmee Amédy Coulibaly in Parijs vijf mensen doodde, waren wellicht afkomstig van een Slowaakse rekwisietenwinkel. Beeld AP

Terroristen komen te gemakkelijk aan zware wapens. De EU probeert de achterpoortjes te sluiten, maar daarvan zijn er veel. Zoals een winkel in Slowakije, waar de wapens vandaan zouden komen die Amédy Coulibaly bij de gijzeling in Parijs gebruikte.

Kalasjnikovs, raketwerpers, een Browning of een Glock: in de winkel van František Gajdoš in het Slowaakse dorpje Ve¿ké Bielice vind je het allemaal. De wapens zijn onklaar gemaakt - de loop is dichtgelast of doorgezaagd - en worden er verkocht als ongevaarlijke rekwisieten, bedoeld voor filmsets, reënsceneringspektakels en privéverzamelingen. Maar de Franse politie vermoedt dat de wapens waarmee Amédy Coulibaly in Parijs vijf mensen doodde, hier ook vandaan kwamen.

Coulibaly gebruikte tijdens zijn aanslag op een joodse supermarkt en op een politieagente in Parijs onder meer een semi-automatisch VZ 58-geweer, twee Tokarev-pistolen en een Skorpion-machinepistool. Hij kocht zijn arsenaal mogelijk in Brussel of in Charleroi, waar vorige maand twee verdachten werden opgepakt. Vandaar leidt het spoor naar Slowakije. Volgens de Slowaakse krant Novy Cas leiden de serienummers van Coulibaly's vuurwapens naar de winkel van Gajdoš. Een geneutraliseerde VZ 58, het type dat Coulibaly gebruikte, kost zo'n 250 euro.

De onklaar gemaakte wapens zijn in Slowakije legaal en zonder enige vergunning verkrijgbaar, maar ze kunnen ook minder onschuldig worden gebruikt. De Slowaakse methode om wapens te deactiveren is niet zo strikt, en criminelen met de nodige achtergrondkennis draaien de ingreep moeiteloos terug. Zo wordt een legaal filmrekwisiet ineens een illegaal en dodelijk wapen.

De aanslagen van januari in Parijs tonen, net als de recentere schietpartijen in Kopenhagen, hoe gemakkelijk het is om in Europa aan zware oorlogswapens te komen. Zo gemakkelijk dat terroristen niet langer met omslachtige bomgordels en detecteerbare explosieven werken. Ze kopen gewoon een paar illegale kalasjnikovs, voor 1.000 tot 2.000 euro per stuk.

Niet dat Jan met de pet zomaar een kalasjnikov kan kopen; de illegale wapenhandel drijft op vertrouwen. Maar een crimineel met de nodige connecties hoeft niet lang te zoeken. In de Europese Unie circuleren volgens een ruwe schatting van de Zwitserse organisatie GunPolicy 67 miljoen illegale wapens, al is dat waarschijnlijk een overschatting. Een EU-rapport merkt cynisch op dat het aanbod in ieder geval prima aan de vraag voldoet.

Veel illegale wapens komen uit de Balkan, waar na de oorlogen in de jaren negentig miljoenen oorlogswapens in omloop bleven. Ze komen naar Europa via de 'kofferbaksmokkel': een tot tien vuurwapens, verstopt in een kofferbak of een valse autodeur, meegegeven met een motorbende of gedropt in een anonieme rugzak op een langeafstandsbus. Bijna onmogelijk om te onderscheppen.

De Europese Unie probeert met de Balkanlanden samen te werken om de instroom van illegale wapens tegen te gaan. "Maar de resultaten van die acties zijn gemengd", zegt Nils Duquet, onderzoeker bij het Vlaams Vredesinstituut. "Er wordt gewerkt aan een betere vuurwapenwetgeving en het inzamelen van illegale wapens in de Balkanlanden, maar er blijven nog veel vuurwapens verborgen."

Bovendien is in Libië, waar na de val van dictator Kadhafi de wapendepots geplunderd werden, een nieuwe aanvoerroute aan het ontstaan. Daar is de EU nog niet op ingesteld: de eerste gesprekken over een politiesamenwerking met de buurlanden van Libië zijn nog maar net begonnen.

Knutselen

Ook binnen de Europese Unie komen criminelen gemakkelijk aan illegale wapens, bijvoorbeeld door diefstallen uit privécollecties en wapendepots. Omar Abdel Hamid El-Hussein, de schutter in Kopenhagen, gebruikte een M95-aanvalsgeweer dat in 2013 uit het huis van een Deense militair werd gestolen. De Deense regering wil de militairen nu verbieden hun wapens mee naar huis te nemen, maar ook dat is geen oplossing. In 2009 werden bij een overval op een Deens legerdepot 201 schietklare wapens buitgemaakt.

De laatste jaren onderscheppen Europese politiediensten ook steeds meer alarmpistolen en onklaar gemaakte wapens die omgebouwd zijn tot dodelijk wapentuig. Ze worden legaal gekocht, reizen zonder al te veel beperkingen door de Europese Unie, maar worden op een gegeven moment aangepast om met echte munitie te schieten. Een omgebouwd alarmpistool is al verkrijgbaar voor een paar honderd euro.

Die ombouwwapens gedijen doordat de wapenwetgeving in Europa erg streng is, maar in sommige landen net iets minder streng. Zo ging Litouwen lange tijd losser om met alarmpistolen dan de rest van Europa, waarop criminelen zich daar gingen bevoorraden. In België waren jarenlang antieke wapens te koop die in andere landen verboden waren, waardoor een illegale handel ontstond. Beide landen hebben deze achterpoortjes inmiddels gedicht.

In Slowakije is men, net als in een tiental andere EU-landen, nog niet zo streng met het onklaar maken van machinegeweren, die in Nederland volledig in de lengte moeten worden doorgezaagd. Deskundige criminelen kopen in een Slowaakse winkel geneutraliseerde filmgeweren, bestellen online enkele losse onderdelen en maken er met een paar uur knutselen dodelijke wapens van.

Postorderbedrijf

De Europese Commissie werkt aan een voorstel om de nationale wapenwetgevingen op elkaar af te stemmen. Een groep technische experts bracht onlangs alle zwakke plekken in kaart. "Maar een strengere wetgeving zal criminelen niet tegenhouden", zegt An Vranckx, onderzoeker van de Groupe de Recherche et d'information sur la Paix et la Sécurité (GRIP) en een van de experts. "De hoeveelheid wapens op een bepaalde plaats is minder problematisch dan wat men ermee doet."

Vranckx wil de misvatting uit de wereld helpen dat veel wapens noodzakelijk tot veel criminaliteit en terrorisme leiden, en dat weinig wapens garant staan voor een veilige samenleving. Ze wijst op Ierland, waar veel voormalige IRA-strijders zonder problemen nog wapens op zolder hebben liggen, en op Latijns-Amerika, waar heel weinig wapens in omloop zijn, maar de moordcijfers toch erg hoog zijn.

Wie criminaliteit en terrorisme wil tegengaan, moet volgens haar niet alleen op de illegale wapenhandel focussen, maar ook op de werking van justitie en politie, en op andere oorzaken van criminaliteit en terreuraanslagen. "Criminelen vinden altijd een manier om aan een wapen te komen", zegt ze. "Als Coulibaly in Europa geen wapens had gevonden, dan had hij ze wel via een postorderbedrijf besteld."

Hoe de EU dit wil oplossen

De Europese Commissie werkt aan een voorstel om de wapenwetgeving in alle EU-landen op elkaar af te stemmen, zodat criminelen niet langer gebruik kunnen maken van achterpoortjes. De EU hoopt de strijd tegen de illegale wapenhandel, die door diverse terreuraanslagen met aanvalswapens prioriteit heeft gekregen, daarmee op te voeren. Het voorstel wordt tegen de zomer van 2015 verwacht.

In de nasleep van enkele aanslagen, zoals die van Anders Breivik in 2011 in Noorwegen, liet de EU de Europese wapenwetgeving evalueren. Daarbij kwamen een aantal zwakke plekken aan het licht. Zo is de procedure voor het deactiveren van wapens in sommige landen minder streng en is de verkoop en registratie van alarmpistolen en antieke wapens niet in alle landen op dezelfde manier geregeld. Criminelen kunnen deze wapens legaal kopen en binnen Europa verplaatsen, om ze daarna om te bouwen tot dodelijke wapens.

De eurocommissaris van Binnenlandse Zaken werkt aan een voorstel om de procedures voor het deactiveren van wapens en de regelgeving rond de verkoop en registratie te harmoniseren in de hele unie. Dat moet ook grensoverschrijdende controles en informatie-uitwisseling stimuleren.

De afgelopen twee jaar heeft de Commissie de strijd tegen illegale wapenhandel al opgevoerd. Er waren gezamenlijke politiecontroles en -onderzoeken van EU-landen, de informatie uit nationale databanken wordt beter uitgewisseld en er zijn samenwerkingsakkoorden gesloten met Balkanlanden, waar nog veel oorlogswapens circuleren. De Europese strategie staat of valt echter met de medewerking van de lidstaten, die de budgetten van politie en justitie beheren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234