Zondag 07/03/2021

Hoe sterk is de ongedurige Facebookgeneratie?

Wat valt er nog te verwachten van de Facebookgeneratie, die wereldwijd de revoltes van 2011 deed losbarsten?

Dyrië. Een land in staat van (burger)oorlog, waar een protestbeweging uitgroeide tot een gewapende opstand tegen een van de verfoeilijkste regimes in een werelddeel dat toch al ruim voorzien is van dergelijk gespuis. Een land ook waar die steeds bloediger strijd tegen een dictator nu wordt overschaduwd door de tegenstellingen tussen de twee rivaliserende islamitische strekkingen en door de geopolitieke achtergronden. Nee, dat is niet wat gehoopt werd toen de Arabische lente op 15 maart 2011 oversloeg naar Dara'a en andere Syrische steden.

Egypte. Een land met een Moslimbroeder als president, maar waarvan het parlement opzij werd geschoven door de handvol generaals die in werkelijkheid (nog) aan de touwtjes trekken. Een land ook waar een confrontatie tussen die islamisten en militairen met de dag waarschijnlijker wordt. Nee, dat is niet wat de tienduizenden voor ogen stond die begin vorig jaar van het Tahrirplein in Caïro een indrukwekkend, hoopgevend prerevolutionair bolwerk maakten en de in Tunis nog bescheiden begonnen Lente echt deden ontluiken.

Dat hoopgevende begin maakte Paul Mason vanop de eerste rij mee toen hij vorig jaar februari naar het kolkende Caïro trok. De economiespecialist van het BBC-actualiteitsprogramma Newsnight had kort daarvoor in Londen een lezing gehouden voor jonge linkse studenten en was zo onder de indruk geraakt van zijn radicale, twitterende publiek dat hij een blog schreef met als titel 'Twenty reasons why it's kicking off everywhere'. Dat 'it' sloeg dan op de groeiende jeugdrevoltes die in 2011 wereldwijd losbarstten en waarvan Egypte en Syrië de meest dramatische maar zeker niet de enige voorbeelden zijn. Denk Libië. Denk Spanje. Denk Wall Street.

Mason bouwde zijn blog uit tot een boek met dezelfde titel en met een duidelijke rode draad. Want waar de onrust ook woedt, en of die nu het werk is van wanhopige indignados, van woedende Libiërs of van aanhangers van de Occupybeweging, het gaat volgens de auteur telkens om "een revolutie die wordt veroorzaakt door een nieuwe sociologische soort, door afgestudeerden zonder toekomst". Jongeren met een diploma maar gefrustreerd door onthutsende jeugdwerkloosheid, die beschikken over een tablet of laptop, gebruik maken van sociale netwerken en vaak coalities vormen met sloppenwijkbewoners, arbeiders en zelfs voetbalhooligans. Dat die "nieuwe globale revoluties" voor de buitenwereld als een complete verrassing kwamen, schrijft Mason smalend toe aan "het fatalisme over de toekomst dat links en rechts deelden" omdat iedereen er lang van overtuigd was dat in de geglobaliseerde neoliberale wereld de (door ons gesteunde) dictators onaantastbaar en de banken too big to fail waren.

Tweemaal fout gedacht dus. Want dat dictators (zeker in de Arabische wereld) helemaal niet onaantastbaar waren, hebben Moebarak (tot levenslang veroordeeld), Ben Ali (levenslang, bij verstek) en Kadhafi (gedood) aan den lijve mogen ondervinden. Dat banken niet noodzakelijk te groot konden zijn om ten val te komen, bleek in 2008 toen Lehman Brothers toch kopje-onder ging. Daarmee "was het tijdperk van het kapitalistische realisme voorbij" en niet alleen de financiële wereld bleek plots kwetsbaar, de near collapse van het vrijemarktkapitalisme die daarop volgde, schiep namelijk het klimaat waarin ook westerse 'zekerheden' zoals het eurozoneproject, het Amerikaanse tweepartijenstelsel en de Derde Weg van Tony Blairs Labourpartij onder druk kwamen te staan. Die explosieve mix van economische crisis en algemene onvrede met politieke leiders en instellingen maakte dat in het Westen democratie en de globalisering in vraag gesteld werden gesteld en dat in de Arabische wereld ook geen zekerheden meer bestonden.

Maar zonder zekerheden wordt de afloop natuurlijk gevaarlijk onvoorspelbaar. In de Arabische wereld kunnen de revoltes in bloed worden gesmoord, zoals Assad probeert, of kan een 'overwinning' leiden tot het al te bekende syndroom waarbij dictators plaats maken voor anderen die hetzelfde systeem intact houden, zoals in Egypte. En daarboven hangt de dreiging dat die revoluties zullen uitmonden in een breed regionaal conflict. In Europa en in Amerika brengen disfunctionele, besluiteloze politici respectievelijk de euro en de Unie en de herverkiezing van Obama in gevaar. En terwijl in Syrië en Egypte in elk geval nog wordt gestreden, heeft de kapitalistische systeemcrisis in de westerse wereld eigenlijk voor verontrustend weinig echte ideologische kentering gezorgd. De indignados staan machteloos tegenover de eisen van de Europese leiders. Van de Ocuppuy-isten wordt nog heel weinig vernomen. En het aantreden van Hollande in Frankrijk heeft meer te maken met het aloude kick the bastards out-syndroom bij boze kiezers dan met een echte ideologische ommezwaai.

Dat de "nieuwe sociologische soort" waarover Mason zo hoopvol schrijft, bestaat en snel groeit, klopt. Maar zijn geloof in het internet als een politiek wapen is minder overtuigend. Niet alleen omdat internetbedrijven als Google en Apple zelf niet bepaald voorbeelden zijn van democratisch denken. Niet alleen omdat 'vrienden' die samen iets leuk vinden nog geen revolutionairen zijn, omdat tweets geen molotovcocktails zijn en omdat nog moet blijken hoe lang één thema deze ongedurige generatie kan blijven boeien. Maar ook omdat, zoals de naar het blad Foreign Policy en de universiteit van Stanford verkaste Wit-Russische internetgoeroe Evgeny Morozov in zijn boek The Network Delusion schreef, "de cyberutopisten alleen uitgaan van wat er mogelijk is op het internet en doof zijn voor sociale, culturele en politieke subtiliteiten". Voor een ideologische onderbouw dus. Morozov pleit in plaats daarvan voor wat hij "cyberrealisme" noemt waarbij het internet wordt gebruikt om specifieke politieke doeleinden te bereiken. Over realisme gesproken: ook de vurige voluntaristen die onvoorwaardelijk geloven in het mooie responsibility to protect-principe hebben wel erg veel moeite met het belang van de sleutelfactor die realpolitiek heet. Paul Mason maakt, ondanks zijn enthousiasme voor de jonge rebellen, die fout niet wanneer hij, uitgaande van zijn eigen vakgebied, schrijft dat "de economische ontwikkelingen beslissend zullen zijn voor de afloop" en heel voorzichtig stelt dat we "pas halfweg dit decennium zullen weten of hoop, solidariteit en ironische slogans opgewassen zijn tegen bezuinigingsbeleid, nationalisme en religieus fundamentalisme". Of er echt een generatie is opgestaan die naast de technologische middelen ook de moed en het uithoudingsvermogen heeft om echte, structurele veranderingen af te dwingen. De lente is een mooi seizoen, maar garandeert helaas nog geen mooie zomer.

Hans Muys was chef buitenland bij De Morgen en De Standaard, en schrijft recensies voor de boekenrubriek van De Morgen.

Paul Mason, Why It's Kicking Off Everywhere. The New Global Revolutions, Verso, 237 p., 17,99 euro

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234