Maandag 30/11/2020

AnalyseLopende Zaken

Hoe sp.a-voorzitter Conner Rousseau een interessante bocht maakt

Conner Rousseau op de nieuwjaarsreceptie van PS.Beeld Tim Dirven

De plotselinge aarzeling van sp.a over de lage-emissiezones in centrumsteden legt een fundamenteler vraagstuk bloot. Hoe moeten socialisten de zorgen van de ‘kleine man’ verzoenen met de ambities van de progressieve grootstedeling? Hoofdredacteur Bart Eeckhout overschouwt de politieke week.

Hebben lage-emissiezones nut? De leiding van sp.a twijfelt, zo meldt De Standaard. In lage-emissiezones (LEZ) wordt het verkeer beperkt om de uitstoot van schadelijke uitlaatgassen te temperen. De meest vervuilende wagentypes worden er verbannen.

In Vlaanderen heeft Antwerpen en, sinds dit jaar, ook Gent een lage-emissiezone. Ook Brussel heeft er eentje op gewestniveau. Sp.a-voorzitter Conner Rousseau riep er onlangs zijn bestuurders in Antwerpen en Gent over bij zich. Hij wil voortaan een wat kritischer houding aannemen tegen die groene maatregel.

Dat is een even forse als interessante bocht. In alle steden met een lage-emissiezone zit sp.a mee in het bestuur. In Antwerpen werd de LEZ weliswaar ingevoerd op een moment dat de socialisten geen deel uitmaakten van het bestuur, in 2017. De partij uitte wel geen bezwaar tegen het voortbestaan van de maatregel, nu ze wel in het schepencollege zit.

In Gent werd al in 2014, onder de socialistische burgemeester Daniël Termont, beslist dat er een LEZ zou komen. Die beslissing werd bevestigd en uitgevoerd door de huidige Gentse meerderheid, ook met sp.a. Ook in het Brussels Gewest zit sp.a met mobiliteitsminister Pascal Smet mee aan de knoppen. Qua voortschrijdend inzicht kan de plots opborrelende scepsis over de lage-emissiezone dus wel tellen.

Het punt is: de scepsis is terecht. Bekijk je het louter politiek, dan is de handhaving van verbodzones voor vervuilende dieselwagens niet per se een groen, rood of progressief geloofspunt. De eerste burgemeester die trots met zo’n zone uitpakte was de zelfverklaarde conservatieve ecorealist Bart De Wever (N-VA) in Antwerpen. In de mede door Groen bestuurde stad Mechelen werd, na enig studiewerk, dan weer beslist om de geplande LEZ op de langere baan te schuiven.

Succes is allerminst verzekerd, maar de bocht van Conner Rousseau omtrent de lage-emissiezone is wel interessant. Wie weet komt er ook op links weer wat meer inhoudelijk verschil.Beeld BELGA

De Mechelse houding is wellicht de juiste. De lage-emissiezone ontstond in de jaren 1990 in de Zweedse steden Stockholm, Göteborg en Malmö. Het idee verspreidde zich sindsdien over heel Europa. Nu is het dus ook hier aanbeland.

Dat besmettelijke succes is best opmerkelijk. De wetenschap is er bijlange niet uit of een LEZ wel zo doeltreffend is. De meeste studies wijzen juist op veeleer bescheiden resultaten. Terzijde: met klimaatbeleid hebben LEZ sowieso weinig te maken. Hoofddoel is verbetering van de luchtkwaliteit, door de afname van schadelijk fijnstof en stikstofoxide.

Dat valt in de praktijk wat tegen, zo leren onder meer vergelijkende studies van VUB- onderzoeker Nils Hooftman. Met name het effect van het bannen van personenwagens is redelijk klein. Dat komt omdat ook nieuwere modellen nog best vervuilend zijn (mede door jarenlange ‘Dieselgate’-manipulatie van de officiële euronormen). En ook zonder de oudere diesels zijn er nog veel bronnen van fijnstof en stikstofoxide in of nabij de stad.

En die SUV mag wel?

Dus ja, de vraag of het sop de kool wel waard is, is pertinent. Van alle maatregelen die je kunt nemen om een stad autoluwer en gezonder te maken, is de lage-emissiezone niet de meest doeltreffende. Het is wel een uiterst zichtbare maatregel, die van veel symbolische daadkracht lijkt te getuigen. Vandaar wellicht de aantrekkingskracht op bestuurders van links én rechts.

Behalve een symbolische heeft een LEZ evenwel ook een krachtige sociale impact. Mensen die met een verouderde, vervuilende wagen de stad willen binnenrijden, behoren meestal niet tot de klassen met de hoogste inkomens. Financiële compensaties en andere slooppremies kunnen niet verhullen dat een lage-emissiezone ten gronde asociaal is: de kleine man is alweer de sigaar.

Dat in de wijken met de meest ongezonde lucht vooral mensen met een lager inkomen wonen en dat die bescherming verdienen, klopt evenzeer. Alleen moet worden herhaald dat het bannen van personenwagens slechts een bescheiden invloed heeft op het milderen van de vervuiling. Het sudderende onrechtvaardigheidsgevoel over de LEZ is meer dan louter emotie en perceptie.

Er klopt ook echt iets niet. Een lage-emissiezone verhindert niet dat je met je state-of-the-art-SUV de stad – letterlijk – onveilig mag blijven maken. Ze verhindert ook niet dat bedrijfswagens, die meestal wel relatief nieuw zijn, ongehinderd blijven rijden. Zo kom je tot een omgekeerd mattheuseffect: alleen wie al minder heeft, wordt nog wat afgepakt.

Er zijn, kortom, voor een socialistische partij best wel wat argumenten om enige afstand te nemen van de lage-emissiezone. Toch is dat nog zo simpel niet. Hoewel de maatregel verre van een exclusief progressief principe is, zal hij toch eerder verdedigd worden door kosmopolitische, ecologisch bewuste stedelingen. En hij zal tegenstanders treffen in lagere inkomensklassen.

Ziedaar het grote, verscheurende probleem van de sociaaldemocratie: de groeiende onmogelijkheid om die twee kiespublieken met elkaar te verzoenen. Dat verbond van een arbeiderspubliek met hoger opgeleide progressieven is de historische levensader van socialistische partijen. Debatten over diversiteit en migratie dreven al eerder een wig tussen de twee doelgroepen. Discussie over de impact van milieu- of klimaatbeleid zou weleens de genadeslag kunnen geven.

Verrechtsen

Voor de sp.a in Vlaanderen is de kwestie acuut: de partij is beide groepen aan het verliezen, zowel aan rechts (VB, N-VA) als aan links (Groen, PVDA). Het plaatst de nog verse rode voorzitter Conner Rousseau voor een groen dilemma. Wil hij weer aansluiting vinden bij het brede kiespubliek van de spreekwoordelijke kleine man, dan zal hij de ecologische agenda wat moeten loslaten. Maar zo riskeert hij wel een deel van de laatst overgebleven kiezers – de stedelingen die nog niet op Groen stemmen – af te stoten.

Door afstand te nemen van de lage-emissiezones lijkt Rousseau toch voorzichtigjes die gok te willen wagen. Succes is allerminst verzekerd, maar interessant is het wel. Wie weet komt er ook op links weer wat meer inhoudelijk verschil.

Over onaangekondigde treinstakingen zei de vroegere SP-leider Karel Van Miert ooit dat ze de kiezer op het perron doen verrechtsen. Voor onoordeelkundige, geïsoleerd ingevoerde lage-emissiezones zou weleens kunnen gelden dat ze de kiezer in zijn kleine, oude wagentje doen verrechtsen. Zelfs als ze door een rechtse burgemeester zijn ingevoerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234