Zondag 19/09/2021

Confederalisme

Hoe realistisch is de ultieme staatshervorming van N-VA?

Hendrik Vuye: 'Als professor staatsrecht kan ik verzekeren: er zijn juridische opties die nog nooit zijn verkend in België.' Beeld Imagedesk
Hendrik Vuye: 'Als professor staatsrecht kan ik verzekeren: er zijn juridische opties die nog nooit zijn verkend in België.'Beeld Imagedesk

De N-VA heeft nog maar net haar confederale plannen uit de koelkast gehaald of er komen al vragen of een nieuwe staatshervorming haalbaar is in 2019. In tegenstelling tot wat velen vermoeden, is het N-VA wel degelijk menens.

N-VA-voorzitter Bart De Wever kondigde deze week een denkoefening aan over de toekomst van België. Velen dachten dat hij een rookgordijn optrok voor de exit van fractieleider Hendrik Vuye. De professor staatsrecht zou het project leiden, waardoor iemand anders fractieleider zou worden. De Wever sloeg twee vliegen in een klap. Hij zou een personeelskwestie oplossen en van de gelegenheid gebruikmaken om de flamingante achterban te paaien. Die klaagt al langer dat N-VA het communautaire doodzwijgt.

Moet Vuye zich in stilte bezighouden of meent N-VA het echt? Een 'ultieme staatshervorming' is alleszins niet eenvoudig. Tot 2019 hebben de federale regeringspartijen afgesproken om geen communautaire onderhandelingen te houden. En zelfs na 2019 is er een tweederdemeerderheid nodig en één in elke taalgroep. Het is zo goed als ondenkbaar dat de PS, of de andere Franstalige partijen, akkoord zouden gaan met het uitkleden van België.

Toch gelooft Vuye in zijn opdracht. "Hoe we de staatshervorming praktisch kunnen realiseren? Dat bekijk ik momenteel met Bart De Wever. Maar als professor staatsrecht kan ik u verzekeren: er zijn juridische opties die nog nooit zijn verkend in België." Een uitspraak waarmee Vuye speculaties oproept over de strategie die N-VA uitdoktert om haar ultieme staatshervorming door te drukken.

"Een ongeziene juridische oplossing voor een staatshervorming?" Paul Van Orshoven, professor grondwettelijk recht aan de KU Leuven, krabt zich in de haren. "Volgens mij zijn er maar twee opties. Ofwel wijzig je de Grondwet, ofwel roep je eenzijdig de onafhankelijkheid uit."

Volgens Bart Maddens, politicoloog aan de KU Leuven, zijn er wel degelijk opties om de Grondwet "op een creatieve manier" te omzeilen. Dat kan bijvoorbeeld via de bijzondere wetten, die onder meer de bevoegdheidsverdeling binnen België regelen. Alleen heb je ook een meerderheid binnen elke taalgroep nodig om die aan te passen. Aan Franstalige zijde kan dat dus niet zonder PS, tenzij je een monstercoalitie maakt met alle andere partijen. Een onrealistische optie, al is het maar omdat Ecolo en cdH Belgisch gezind zijn.

null Beeld DM
Beeld DM

Vuye-doctrine

Een betere optie is een feitelijke verschuiving van de politieke macht. Daarvoor moet je de grondwet niet aanpassen, maar stap je de facto over op het confederalisme. "Het federale beleid wordt dan aangestuurd door een overlegcomité dat bestaat uit vertegenwoordigers van de deelgebieden, zoals de ministers-presidenten", zegt Maddens. "Het nadeel is dan wel dat het federale beleid nog altijd moet worden goedgekeurd door het federale parlement."

Derde en meest opvallende optie is wat Maddens de 'Vuye-doctrine' noemt. "Volgens Vuye heeft Vlaanderen, indien nodig, het recht om buiten de Grondwet te treden", vertelt Maddens. "Neem nu de toetreding tot de Europese Unie, de toenmalige EEG. België zou toen ook op ongrondwettelijke wijze een stukje soevereiniteit hebben afgestaan." Of de Vuye-doctrine de oplossing zal zijn die N-VA naar voren schuift voor de copernicaanse revolutie, wil hij niet bevestigen. Maar in het verleden werd de doctrine wel al verdedigd door De Wever.

Toch een bedenking: Vuye mag zo veel nadenken als hij wil, maar de staatshervorming lijkt een droom die de komende vijf jaar niet haalbaar is. Tot 2019 moet N-VA zich sowieso houden aan de communautaire zwijgplicht. De vraag is of er na 2019 wél een draagvlak zal zijn voor een staatshervorming. "Voor de achterban lijkt die misschien interessant, maar de Vlaming ligt er niet wakker van. In 2019 zal men dus opnieuw de keuze moeten maken: een staatshervorming of een socio-economisch beleid", denkt politicoloog Dave Sinardet (VUB).

Weinig bijval

Misschien is het daarom dat de aankondiging van De Wever vrij lauw wordt onthaald. Het scepticisme is reëel, zeker bij de N-VA'ers die de socio-economische koers van de partij vertegenwoordigen. Wie binnen de partij zit hier op te wachten? Voor het eerst lijkt de wil van De Wever, de grote leider, niet meer als wet te worden beschouwd. Ook de flamingante achterban staat niet bepaald te applaudisseren. Of zoals Jean-Pierre Rondas, voorzitter van de website Doorbraak.be, schreef: "Eerst zien en dan geloven."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234