Maandag 20/05/2019

Racisme

Hoe racistisch is Nederland?

Beeld ANP

In Nederland wordt het bestaan van racisme gebagatelliseerd. Die conclusie trekt het VN-comité inzake uitbanning van rassendiscriminatie in een vrijdag verschenen rapport. Wat zien we over het hoofd?

Vraag een voorbijganger op straat of hij tegen rassendiscriminatie is en hij zal 'ja' antwoorden. Racisme is verkeerd, verboden, fout, kán niet. Maar vraag Nederlanders met een niet-blanke huidskleur naar hun ervaringen met alledaags racisme in Nederland, en de verhalen komen los.

"Tijdens volleybalwedstrijden gaf de tegenpartij me soms geen hand. Of andere toeschouwers gingen niet naast mijn vader zitten." Nog steeds wordt de hindoestaanse Rizvan (21) door blanke jongens geregeld voor neger uitgemaakt. "Tuurlijk doet dat wat met je, maar ik ben eraan gewend geraakt."

Maaike Rijssemus (28) werkte als student bij de thuiszorg. Op een dag wordt ze met spoed op pad gestuurd omdat een van haar collega's niet is komen opdagen. Een man doet open en zegt: oh, goed zo, jij bent wel Nederlands. "Die dikke zwarte heb ik weggestuurd. Ik wil niet dat die aan mijn spullen zit met d'r gore vingers." Rijssemus is geschokt, maar de man is nog niet klaar: "Ik heb haar baas verteld dat ze niet kwam opdagen, dus met een beetje geluk wordt ze ontslagen."

Dit soort voorbeelden staat niet op zichzelf. Vrijdag concludeerde het VN-comité inzake uitbanning van rassendiscriminatie in een rapport dat Nederland zich meer moet inspannen om discriminatie te voorkomen. Hoe is racisme anno 2015 zichtbaar in Nederland?

Zwarte Piet

"Het is elk jaar weer hetzelfde liedje. Sinterklaas is nog niet eens in het land of zwarte mensen, grote mensen en kinderen, worden voor Zwarte Piet uitgescholden. Daar heb ik genoeg van, ik ben het zat!" Dat zegt actrice Gerda Havertong tegen Pino in het televisieprogramma Sesamstraat. Het is 1987, zo'n 25 jaar voordat de Zwarte Pietendiscussie in Nederland losbarst.

Die discussie ontspint zich vanaf 2011, als kunstenaar Quinsy Gario wordt opgepakt omdat hij tijdens de intocht van Sinterklaas een T-shirt draagt met daarop de tekst 'Zwarte Piet Is Racisme'. Kleine groepen in de samenleving proberen het thema dan al langer aan de kaak te stellen. Ze vinden dat de figuur van Zwarte Piet racistisch is, omdat deze zou verwijzen naar de slavernij. Tegelijkertijd blijkt uit opiniepeilingen dat een ruime meerderheid van de Nederlanders Zwarte Piet niet racistisch vindt.

In juli 2014 dient een rechtszaak van tegenstanders van Zwarte Piet tegen de gemeente Amsterdam. Zij vinden dat de vergunning voor de intocht in Amsterdam geweigerd had moeten worden. De bestuursrechter stelt de activisten in het gelijk, maar de Raad van State vernietigt later dat oordeel.

Een moeder stapt in 2014 naar het College voor de Rechten van de Mens. Ze vindt het onacceptabel dat de basisschool van haar zoon het sinterklaasfeest viert vanwege de racistische kenmerken van Zwarte Piet. Het College oordeelt dat de school voldoende heeft gedaan om een discriminatievrije omgeving te creëren, maar stelt ook dat Zwarte Piet een figuur is met discriminerende aspecten.

Hoe pijnlijk het sinterklaasfeest voor donkere kinderen kan zijn, weet Charlotte Simons (23), wier zwarte vriend opgroeide in een Zeeuws dorp. "Als kleuter kwam hij in paniek thuis na de sinterklaasviering omdat zijn klasgenootjes hem hadden uitgemaakt voor Zwarte Piet. Zijn oma vond hem huilend in de badkamer, waar hij met een schuursponsje het zwart van zijn huid probeerde te schrobben."

64 procent meer klachten

Het aantal klachten over discriminatie in Nederland nam vorig jaar met 64 procent toe ten opzichte van 2013. Discriminatiemeldpunten registreerden in 2014 in totaal 9.714 klachten, bijna 3.800 meer dan een jaar eerder. De forse stijging, na een aantal redelijk stabiele jaren, is te wijten aan de ruim 4.500 meldingen over de 'minder, minder'-uitspraak van PVV-politicus Geert Wilders. Tellen deze niet mee, dan is een daling zichtbaar ten opzichte van de voorgaande drie jaar.

Op de arbeidsmarkt

Diploma op zak, stage-ervaring op je cv en een mooie sollicitatiebrief ondertekend met je naam: Ahmed El Massaoui. Maar, zo bleek in juni uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), die naam verkleint in de gemeente Den Haag wel je kans op een uitnodiging voor een sollicitatiegesprek.

Voor het onderzoek verstuurde het SCP honderden sollicitatiebrieven onder Nederlandse, hindoestaanse en Marokkaanse namen. De brieven hadden een vergelijkbare inhoud en cv. De brief met de Nederlandse naam ontving in 34procent van de gevallen een uitnodiging. Voor de hindoestaanse brief was dat 23procent. En bij de brief met de Marokkaanse naam 19 procent.

De Afghaans-Nederlandse Dina(20) werd wel uitgenodigd toen ze ging solliciteren, maar in het gesprek kreeg ze vragen over haar niet-Nederlandse achtergrond die niet relevant waren voor de functie. "Waarom woon je in Nederland?", vroeg haar potentiële werkgever. "Ga je terug als het veilig is? Spreken je ouders Nederlands?"

Haar cv zag er goed uit, zo gaf de werkgever aan, maar hij koos toch voor de kandidaat waar hij zich 'het best bij voelde', aldus Dina. Vat het niet persoonlijk op, kreeg ze te horen. "Ik ga je verder ook niet uitleggen waarom ik je niet aanneem."

Dit voorjaar presenteerde minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken) een actieplan om discriminatie op de arbeidsmarkt aan te pakken. Boven aan het lijstje van maatregelen staat het opzeggen van contracten met bedrijven die strafrechtelijk zijn veroordeeld voor racisme.

Dat is reactief, vindt Stans Goudsmit van het College voor de Rechten van de Mens. "De focus ligt nu op racistische incidenten nadat die zich hebben voorgedaan. Wij willen dat de overheid meer doet aan preventie, bijvoorbeeld door bewustwording en voorlichting."

Ze wijst op een SCP-rapport uit 2010, Liever Mark dan Mohammed, waaruit blijkt dat werkgevers zoeken naar mensen die op henzelf lijken. "Negatieve stereotyperingen zijn lastig te bestrijden en de vraag is dan ook: hoe voorkomen we dat ze een rol gaan spelen in het oordeel over een ander?"

De sollicitatieprocedure veranderen kan helpen, denkt Goudsmit. "Bijvoorbeeld door een eerlijke selectieprocedure op grond van functie-eisen, waarbij de kwaliteiten van de werknemer vooropstaan."

Beeld Colourbox

In politiek en media

Tafeldame Sylvana Simons zou 'overdreven' hebben gereageerd toen ze in mei tijdens een uitzending van De Wereld Draait Door radiomaker Martin Simek aansprak toen hij de term 'zwartjes' gebruikte bij een betoog over bootvluchtelingen. Simons kreeg een storm van racistische tweets over zich heen. "Sylvana, moet jij niet terug met de bananenboot?"

Die vorm van racisme veroorzaakt verontwaardiging. Een zelfde soort verontwaardiging die ook te horen was toen voetballer Leroy Fer vorig jaar tijdens het WK een selfie van het Nederlands elftal op Facebook plaatste en mensen daarop reageerden met 'allemaal Zwarte Pieten' en 'stelletje apen'. Op particuliere websites worden dergelijke racistische -Facebook-opmerkingen verzameld, bij wijze van naming and shaming.

Er zijn maar weinig personen in Nederland die openlijk verkondigen dat ze een voorkeur hebben voor witte mensen, zegt Luc Lauwers. Hij is projectleider van Onderhuids, een bewustwordingscampagne voor alledaags racisme in Nederland. "Het punt is dat veel mensen in Nederland denken niet racistisch te zijn en dat ook niet willen zijn, maar intussen toch onbewust bepaalde vooroordelen en voorkeuren hebben. Al ben je nog zo vredelievend en tolerant, dan nog kunnen discriminerende denkbeelden in de maatschappij bijvoorbeeld via de media, films en series je hoofd in sijpelen."

"Goh, wat spreek je goed Nederlands", krijgt Des, een 31-jarige Groningse met Indonesische wortels, vaak te horen. Ook haar van oorsprong Indonesische, Marokkaanse en Surinaamse vriendinnen Nederlands en hoogopgeleid wordt geregeld verrast gevraagd naar hun goede beheersing van de Nederlandse taal. Aan zo'n opmerking ligt een vooroordeel over de ander ten grondslag: iemand met een donkere huidskleur zal wel geen Nederlander zijn.

Onlangs ontstond ophef nadat NRC Handelsblad boven een artikel over de Amerikaanse rassenkwestie de kop 'Nigger, are you crazy?' had geplaatst, voorzien van een illustratie van een stereotiepe zwarte figuur met kroeshaar en rode lippen. Ook dit was niet racistisch bedoeld, maar zo werd het wel ervaren.

PVV-politici staan bekend om hun felle uitspraken jegens burgers met een niet-westerse afkomst. "Het zal nooit wennen, een Marokkaanse (Khadija Arib, red.) als Kamervoorzitter met de Koran voor haar neus in de Nederlandse Tweede Kamer", twitterde Geert Wilders in 2013. In december maakte het Openbaar Ministerie bekend Wilders opnieuw te vervolgen op grond van discriminatie, vanwege zijn 'minder Marokkanen'-uitspraak tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2014.

Sylvana Simons. Beeld ANP

Etnisch Profileren

Een agent rent achter een man met Noord-Afrikaans uiterlijk aan. Journalist Mustafa Marghadi, die het ziet gebeuren, leent zijn fiets uit aan de agent en loopt de hoek om in een poging de verdachte te onderscheppen. Daar houden andere politieagenten hem staande. Behalve de huidskleur, voldoet hij niet aan het signalement. Marghadi probeert ze ervan te overtuigen dat hij niet de verdachte is. "Maar ze wilden me niet geloven."

Etnisch profileren, het staande houden van burgers met een zichtbare etnische achtergrond zonder dat daar een objectieve aanleiding voor bestaat, is de afgelopen jaren een punt van zorg voor mensenrechtenorganisaties. In 2013 trekt Amnesty International aan de bel in een rapport over etnisch profileren in Nederland. "Het is een vorm van discriminatie die bijdraagt aan stigmatisering en negatieve beeldvorming over etnische minderheden", aldus Amnesty.

Ongegrond en onjuist, reageert korpschef Gerard Bouman van de nationale politie direct op de uitkomsten. Dat zou volgens Bouman onder meer blijken uit het aantal klachten over etnisch profileren dat bij de politie gemeld is: 'slechts' enkele tientallen in drie jaar tijd.

Ook een onderzoek van de Universiteit Leiden spreekt het Amnesty-rapport tegen: na observaties van politiecontroles in drie Haagse wijken komen onderzoekers tot de conclusie dat er geen aanwijzingen zijn voor structureel etnisch profileren.

Wel stellen de onderzoekers dat de ondervraagde jongvolwassenen uit de Haagse wijken van mening zijn dat de politie weinig uitleg geeft bij staandehoudingen en zich daarbij onbeleefd en oneerlijk opstelt.

Dat is precies wat Mustafa Marghadi dwars zit. "Ik kreeg geen excuses. Een bedankje voor de hulp kreeg ik pas nadat ik mijn verhaal deed op de radio." Hij benadrukt dat hij zich niet druk heeft gemaakt. Achteraf gezien kan hij wel lachen om zijn ervaring met de agenten: de Marokkaanse Nederlander die de politie wilde helpen, maar zelf werd aangezien voor verdachte. "Prima kroegverhaal."

Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.