Zaterdag 23/10/2021

Achtergrond

Hoe progressief is paus Franciscus?

null Beeld GETTY
Beeld GETTY

"Een goede katholiek kweekt niet als de konijnen", dat was de meest recente. Telkens als paus Franciscus zo'n straffe uitspraak doet, staat de halve planeet klaar om die in het 'progressieve', dan wel 'conservatieve' schuifje te steken. Maar na de bijna twee jaar pontificaat die Franciscus achter de rug heeft, heerst er heel wat onduidelijkheid over welke van die schuiven nu het zwaarste weegt. Is dit nu wat we noemen een 'progressieve' paus?

Op 13 maart zal de Argentijn Jorge Mario Bergoglio zich al twee jaar paus mogen noemen. Het zal dan ook twee jaar geleden zijn dat we in De Morgen een scherp profiel maakten van de toen kersverse kerkvader. Daarin noemden we Bergoglio, op basis van zijn voorgeschiedenis "een conservatieve man met een troebel verleden". Maar in de maanden die daarop volgden, leek de paus dat 'troebele' beeld van zich af te gooien en zich - in de perceptie - te profileren als een ware nieuwlichter. Om zich dan in de voorbije maanden weer af en toe wat behoudsgezinder uit te spreken. Een tactische zet van wat toch wel een progressieve paus mag genoemd worden? Of net de eerste barstjes die de conservatieve leer achter de ietwat blinde Franciscus-euforie tonen?

Alles hangt ervanaf hoe je het epitheton 'progressief' wilt invullen, legt professor Mathijs Lamberigts uit, decaan van de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven. "Vooral in zijn daden is paus Franciscus anders dan zijn voorgangers. Orthopraxis is bij hem belangrijker dan orthodoxie. In die optiek gaat het vooral om een grote stijlbreuk met de vorige paus, Benedictus XVI. Dat was een volbloed professor: die was altijd de theologie aan het doceren, bijna met 'Deutsche Gründlichkeit'. De huidige paus gebruikt meer evocerende taal: hij roept op tot actie."

Ook de omhelzing die hij pas nog aan een huilend meisje op de Filippijnen gaf, wijst op een stijlbreuk. "Zijn daden zijn erg spontaan en dat komt goed over. Bovendien heeft hij veel minder angst van de pers, dan zijn voorgangers."

Nu, als het aan de Amerikaanse pers ligt, is dit een volbloed 'liberal pope'. In de politieke betekenis van een meer "linkse" figuur lijkt die omschrijving niet zo ver van de waarheid. Franciscus maakt er tijdens zijn pontificaat vooral een punt van "dicht te staan bij de gewone, arme, lijdende mensen", aldus Lamberigts. "Het sociale handelen is bij hem van tel. Je merkt het aan alles: pas nog met de benoeming van de nieuwe kardinalen. Het gaat stuk voor stuk om mensen die zich inzetten voor armen en misdeelden of voor de lokale bevolking. Neem nu de aartsbisschop van Agrigento, Francesco Montenegro. Die komt maar uit een klein bisdom, maar is opgekomen voor de rechten van de immigranten die op Lampedusa stranden. Met diens benoeming tot kardinaal geeft de paus een duidelijk signaal."

Ook de omhelzing die hij pas nog aan een huilend meisje op de Filippijnen gaf, wijst op een stijlbreuk. Beeld AFP
Ook de omhelzing die hij pas nog aan een huilend meisje op de Filippijnen gaf, wijst op een stijlbreuk.Beeld AFP

Geen prijzen te behalen

Het 'progressieve' bij paus Franciscus is dat dus hij terug "het goede van het evangelie" wil belichamen, legt Lamberigts uit. "Maar dat impliceert niet dat er veel verschil zit in zijn morele opvattingen, in vergelijking met vorige pausen. Wel nieuw is dat hij, zoals bij de synode over de rol van de familie, het huwelijk en seksualiteit, de kans geeft om erover te discussiëren. Dat alleen al wijst erop dat hij zijn eigen visie volgt. Voor mij toont dat ook aan dat hij misschien toch niet zo vasthoudt aan zijn eigen overtuiging."

Het moet gezegd: bij paus Franciscus heerst er wat onduidelijkheid over zijn mening in de grote symbooldossiers, zoals anticonceptie of het homohuwelijk. "Ik denk dat hij beseft dat daarmee geen prijzen te behalen vallen. Dus spreekt hij er ook niet meer over. Wel heeft hij al zijn begrip geuit voor de situatie van gescheiden mensen en van homo's en lesbiennes. Dat is ook anders dan bij de vorige pausen. Toch denk ik niet dat we mogen verwachten dat deze paus een encycliek gaat schrijven om 'Humanae Vitae' (de encycliek van Paus Paulus VI met de katholieke leer over onder meer huwelijk, abortus en anticonceptie, nvdr) te herroepen."

Lamberigts ziet in Franciscus daarentegen wel een paus die snel iets structureels wil veranderen in de Kerk. "Niet alleen die terugkeer naar die 'oude waarden' van sociale encyclieken, maar ook het uitzuiveren van het Vaticaan. Hij laat de Financiën onder de loep nemen, hij is scherp voor de Curie: soms gaat hij er wel met zijn vuile voeten door. Hij is dan ook niet meer zo jong. Ik denk dat hij op korte tijd zoveel mogelijk tracht te realiseren. Het zou me niet verbazen dat hij, als hij daarin geslaagd is, er de brui aan geeft."

null Beeld AP
Beeld AP
null Beeld AP
Beeld AP

10 opmerkelijke citaten van paus Franciscus

• "Een goede katholiek kweekt niet als de konijnen."
• "Soms gedragen we ons te macho en krijgen vrouwen niet genoeg ruimte. Zij kunnen dingen vanuit een andere hoek bekijken. Zij kunnen vragen stellen die wij als man niet eens begrijpen."
• "Als mijn goede vriend Gasparri mijn moeder vervloekt, dan kan hij een klap verwachten. Dat is normaal. Je kunt niet provoceren, je mag het geloof van anderen niet beledigen. Je kunt geen grappen maken over het geloof van anderen."
• "Sommige kardinalen en bisschoppen van de Romeinse Curie stellen macht boven alles, leiden een hypocriet dubbelleven en lijden aan spirituele alzheimer waardoor ze vergeten dat ze mannen van God zijn."
• "Evolutie in de natuur botst niet met het creationisme. Levende wezens kunnen niet evolueren als ze niet eerst geschapen werden."
• "Als iemand homo is, naar God zoekt en goede intenties heeft, wie ben ik om hem te veroordelen?"
• "Jongeren verspillen misschien wel te veel tijd aan nutteloze dingen zoals chatten op het internet, soaps kijken of met hun smartphone bezig zijn."
• "Er is geen katholieke God. Er is God."
• "Geweld van extremistische moslims in Irak en Syrië is een zware zonde tegen God."
• "Europa moet draaien om menselijke waardigheid, niet enkel om economie."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234