Zaterdag 04/04/2020

Hoe proefbuispuppy's ook u kunnen genezen

Na veertig jaar proberen en falen zijn ze eindelijk geboren: de eerste ivf-hondjes, blakend en blaffend. Een hoopvolle doorbraak, menen experts. Want behalve bedreigde rassen redden, kan de techniek ons meer leren over erfelijke ziektes bij viervoeter én mens.

Het leest als een dierensprookje, het verhaal van de Amerikaanse onderzoeker Alex Travis en zijn zeven dwergen. Samen met zijn team aan de Cornell University toverde de expert voor het eerst puppy's uit een proefbuis. De honden, allemaal beagles of kruisingen van beagles met cockerspaniëls, zijn vorige zomer geboren. Maar hun eerste geblaf werd nog even gesmoord, tot het wetenschapsblad PLOS One het labo-experiment nu wereldkundig maakte.

Draagmoeder van dienst en de zeven kleintjes stellen het wel, zo verzekert de Amerikaanse faculteit diergeneeskunde. "Ze zijn normaal, gelukkig en gezond." Ivy, Cannon, Beaker, Buddy, Nelly, Red en Green heten ze. En op één na hebben ze allemaal een nieuwe thuis. In het labo groeiden ze op in hetzelfde nest, maar ze komen wel van verschillende ouders. Aan het experiment werkten 34 teefjes en 5 mannetjes mee. Dat leverde 19 embryo's op: eerst ingevroren, daarna ingeplant in de draagmoeder. Zeven keer raak.

Bedreigde rassen redden

PLOS One spreekt van een "mijlpaal", "een grote stap voorwaarts in de diergeneeskunde". Onderzoekshoofd Alex Travis heeft het over een "krachtige techniek om de genen van bedreigde rassen veilig te stellen", zoals van de Afrikaanse wilde hond. Volgens hem zet de ivf-techniek ook de deur open naar gezondere, trouwe viervoeters. "Dit maakt het mogelijk om op termijn genetische foutjes op te sporen en te fiksen. Voorkomen, in plaats van genezen."

Maar er is meer: onderzoek op de puppy-embryo's en ivf-honden geeft ons niet alleen meer inzicht in erfelijke ziektes bij de hond, maar ook bij onszelf. Want veel meer dan andere diersoorten deelt de hond gelijkaardige kwalen en syndromen met de mens. "Dat komt vooral door de vele inteelt binnen eenzelfde ras", duidt Nadine Buys, professor huisdierengenetica aan de faculteit bio-ingenieurswetenschappen (KU Leuven). "Veel genetische fouten komen pas tot uiting als zowel de moeder als de vader drager is. Hoe meer inteelt, hoe meer die ziektes dus voorkomen."

En zo komt het dat de hond meer dan eens model staat voor de mens, weet Buys. Denk aan hart- en vaatziektes, neurologische aandoeningen als epilepsie, kanker, stofwisselingskwalen, obesitas of gewrichtsontstekingen.

Moeilijker dan mens

Opvallend: is wetenschap een werk van lange adem, dan vroeg de geboorte van de ivf-puppy's wel erg veel geduld. Een goede veertig jaar, zo verzucht Alex Travis op BBC. En dat terwijl de eerste menselijke proefbuisbaby, de Britse Louise Brown, intussen 37 jaar en zélf moeder is. En terwijl experts al veel langer ivf-successen boeken bij katten, koeien, varkens en paarden.

Waarom trok de hond dan zo lang zijn staart in? Omdat de hond een speciale diersoort is als het over ivf gaat, kadert Ann Van Soom, experte in de voortplanting van (huis)dieren (UGent). "Dat is een hele uitdaging, veel moeilijker dan bij de mens en andere dieren. Je moet weten, honden zijn maar twee keer per jaar loops en produceren dus maar twee keer goede, rijpe eicellen. Daartussen zit een lange periode van inactiviteit waarin het haast onmogelijk is om rijpe eitjes weg te plukken. Dat is bij onze andere huisdieren wel anders. Die zijn elke drie weken bronstig."

Onderzoekers mogen dus al van geluk spreken als ze bij een teefje jaarlijks tien à twintig eitjes rapen. Maar daar stopt het niet. Dan moeten ze het zaad van de mannetjes nog slagkrachtig maken én de bevruchte eicel keurig terugplaatsen. Want ook dat vraagt meer arbeid dan bij de mens, duidt Van Soom. "Bij een vrouw kun je een embryo van twee dagen oud en vier cellen groot makkelijk terugplaatsen in de baarmoeder. Bij dieren is dat een ander paar mouwen. Zulke jonge embryo's moet je in de eileider inbrengen, op de plaats waar ze via natuurlijke weg ook nog zouden zitten. Plaats je ze meteen in de baarmoeder, dan volgt er geen dracht."

Nee, voorlopig liever geen honden in het Gentse ivf-labo, klinkt het. Al staan de proefbuisstudies met katten, varkens, koeien en paarden er al een heel eind verder. Zo is er een project met Nederland om te voorkomen dat de Gelderse en Groningse paarden op hun laatste benen lopen. Bij runderen onderzoekt het team dan weer de invloed van stress en omgevingsfactoren op embryo's. Ook die miniatuurkalfjes moeten meer inzicht geven in de mens en ons DNA. "Maar de hond", glimlacht Van Soom. "Nee, daar wagen we ons voorlopig niet aan. Te ingewikkeld en te duur."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234