Maandag 14/10/2019

Hoe pigmentresten en spijkertjes het bewijs leverden voor kunstroof Rotterdam

Op videobeelden getoond door de Roemeense zender Antena 3 is te zien hoe de drie Roemeense mannen die verdacht worden van de kunstroof uit de Kunsthal in Rotterdam, worden voorgeleid voor de rechter-commissaris in Boekarest Beeld ANP

Helemaal zeker is het niet, maar volgens het Roemeense Openbaar Ministerie zijn de zeven schilderijen die vorig jaar werden gestolen uit de Rotterdamse Kunsthal verbrand. In het kacheltje van de moeder van de 28-jarige hoofdverdachte Radu D. werden de schilderijen in de fik gestoken. Hoe konden de Roemenen uit de gevonden as opmaken dat het om de gezochte schilderijen ging?

De uitkomsten van het onderzoek naar de asresten en de verklaring van de moeder van Radu D. - "ze vatten snel vlam en verbrandden volledig" - waren voor het Roemeense OM voldoende voor de uiteindelijke conclusie. "Eén plus één is twee", aldus Ernest Oberlander-Tarnoveaunu, die in opdracht van het Roemeense opsporingsteam onderzoek deed naar de asresten.

Maar hoe gaat dat dan in z'n werk, zo'n onderzoek naar asresten? De Nederlander Joris Dik is hoogleraar Materials in Art bij de TU Delft en promoveerde in de scheikunde. "Uit de as is redelijk goed te herleiden om welk werk het gaat, maar helemaal zeker weet je het het nooit", begint Dik. "Ik heb voorbeelden gezien waarin vervalsers bepaalde pigmentsoorten gebruikten om de onderzoekers op een dwaalspoor te zetten." Ook het Roemeense OM houdt een slag om de arm. De resultaten zijn definitief, maar officieel is het onderzoek nog niet afgerond.

"Overigens kun je niet altijd bewijzen vinden in asresten", vertelt Dik. De twee gestolen Monets (Charing Cross Bridge en Waterloo Bridge) zijn pasteltekeningen en geen schilderijen op doek. Mochten de werken van Monet ook verbrand zijn, zijn ze niet terug te vinden in de as.

"Uit de as van schilderijen is wel voldoende te herleiden", verklaart Dik. "Zo zijn er pigmenttypes die niet verbanden. Napelsgeel is zo'n kleur, hittebestendig en daardoor chemisch goed te analyseren is. Zulke stofjes zijn zeer stabiel. En bepaalde verfsoorten uit de twintigste eeuw bevatten veel titaniumdioxide, dat ook goed bewaard blijft na verbranding."

Spijkertjes
Uit analyse van drie verschillende soorten spijkertjes, waarmee het canvas op het spieraam was bevestigd, blijkt dat die pas een paar maanden in contact waren met de buitenlucht. Dat werd geconcludeerd naar aanleiding van de aangetroffen koperdioxide.

Prof. dr. J. Dik Beeld TU Delft

Dik: "Als er röntgenfoto's zijn gemaakt van de schilderijen, iets dat in de museale wereld veel gebeurt, dan bieden die foto's ook nog een andere analysemogelijkheid. Op zo'n foto is namelijk precies te zien hoe dik en hoe lang die spijkertjes zijn. Maar de schilderijen uit de Kunsthal kwamen uit een particuliere verzameling, dus ik weet niet of die foto's beschikbaar waren."

Moederliefde
Uit moederliefde moet het geweest zijn, dat de moeder van de 28-jarige verdachte Radu D. in een wanhoopspoging alle gestolen schilderijen samen met wat huisvuil en rubberlaarzen opgestookte in het kacheltje van haar woonkamer en daarna de asresten uitstrooide in de tuin.

De gestolen werken hadden een verzekerde waarde van 17 miljoen en waren afkomstig uit de privécollectie van de Triton Foundation, een Nederlandse stichting die een verzameling van ongeveer 250 schilderijen, tekeningen en beeldhouwwerken in bezit heeft van zo'n 170 invloedrijke kunstenaars uit de periode 1860-1970.

Honderd procent zeker is het dus nog niet, maar "mocht dit waar zijn, dan is daarmee het laatste sprankje hoop, namelijk dat ze terugkomen, vervlogen", aldus een woordvoerder van het Nederlandse OM. Hij noemt het 'een verlies dat elke kunstliefhebber zal raken'.

Een van de gestolen schilderijen: 'La Liseuse en Blanc et Jaune' (1919) Beeld Henri Matisse
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234