Dinsdag 02/06/2020

Hoe Patrick de partij en 't Stad op zak stak

Dat de verkiezingsoverwinning zó verpletterend zou zijn, had niemand verwacht. Maar bij meesterstrateeg Janssens komt niets zomaar uit de lucht vallen. Van voorzitter van de socialistische wielerclub tot koning van Antwerpen: hoe Patrick Janssens in sneltempo de partij, het Schoon Verdiep en 't Stad op zak stak.

DOOR TOM COCHEZ, JEROEN VERELST en walter pauli

'Janssens krijgt stilaan goesting in de politiek.' Wanneer een politieke belofte het goed doet, voelen doorgaans velen zich geroepen om het vaderschap op te eisen. Toch was het wellicht voormalig SP-voorzitter Louis Tobback die als eerste in de smiezen had dat Patrick Janssens toekomst zag in de politiek.

Janssens nam op dat moment al een tijdje deel aan de stafvergaderingen van de toenmalige SP. Fons Van Dijck, intussen communicatiestrateeg van de VLD maar in de tweede helft van de jaren negentig werkzaam voor de SP, introduceerde zijn collega bij communicatiebureau VVL-BBDO bij de socialistische partij. Het viel Tobback snel op dat Janssens veel meer was dan alleen maar een 'reclamejongen'.

In de jaren voor hij partijvoorzitter werd, tekende Janssens in de luwte mee de partijstrategie uit. Hij deed dus meer dan louter verkiezingscampagnes bedenken. Meer: de fundamenten voor een vernieuwde en moderne sp.a werden mee door hem gelegd. De allereerste keer dat hij zich manifesteerde, was trouwens op een absoluut crisismoment, in april 1998. Louis Tobback had een aantal knappe koppen verzameld in een vergaderzaaltje van de Senaat. De stemming is bedrukt, want Marc Dutroux was net ontsnapt. Janssens neemt het woord. Als eerste. "Johan moet ontslag nemen. En Louis moet hem opvolgen. Dat kan niet anders." De genaamde Louis stond erbij. Ineens rinkelt de telefoon. Kathleen Van Brempt, toen nog stafmedewerker op het SP-hoofdkwartier, neemt op. Het is Vande Lanotte voor Tobback. De aanwezigen horen hem zeggen: "Daar waren wij hier ook al op gekomen." Wij, dat was Patrick Janssens. Ook Vande Lanotte was niet eerst in het idee dat hij even minister-af zou zijn. Op die historische dag was Janssens én Tobback én Vande Lanotte voor.

Maar toch is Janssens in de eerste plaats een socioloog. Mensen die hem al langer kennen zijn vooral vol lof over zijn vermogen om maatschappelijke veranderingen in kaart te brengen. Dat inzicht vervolgens omzetten in een politieke strategie is een andere gave. De media focussen vooral op de derde stap: de politieke strategie in een campagne gieten, het echte 'reclamewerk'. Toch was volgens insiders net dat sluitstuk nooit zijn echte specialiteit.

Patrick Janssens mag dan een uitstekend observator zijn, tussen de theoretische kennis en het politieke bedrijf gaapt een kloof. Tijdens de stafvergaderingen van de SP leerde Janssens de gevoeligheden kennen, zijn betrouwbaarste gids in Antwerpen werd Robert Voorhamme. Als de Antwerpse burgemeester vandaag als de grote verlosser wordt ingehaald, dan is Robert Voorhamme zijn Petrus geweest, de rots waarop hij zijn kerk heeft gebouwd.

Dat Voorhamme 'nieuwkomer' Janssens bij de hand nam en inwijdde in de partijgeheimen, was geen evidentie. De Antwerpse sp.a was in die periode een wespennest, en Voorhamme was net als Janssens afkomstig van het Kiel. De man die intern nooit een geheim had gemaakt van zijn ministeriële ambities, kreeg er dus plotseling een rivaal bij met verschroeiend veel ambitie.

Maar Voorhamme is even intelligent als ambitieus: dus razend intelligent. Hij had snel door dat hij alleen maar kon winnen van de 'Teletubbie' die Janssens toen al was. En hij wist al dat hij in één zaak slecht was: stemmen halen. Hij was er in 2000 zelfs niet in geslaagd zich te laten verkiezen voor de gemeenteraad.

Toen Janssens in 2003 Leona Detiège aan de kant duwde en zelf burgemeester werd, had hij één belangrijke eis: Robert moest in het college. Maar Robert zat dus niet eens in de gemeenteraad. Erger, Voorhamme was slechts vierde opvolger. Janssens heeft de 'betere' opvolgers één na één de arm omgewrongen: allen bleken ze 'bereid' plaats te maken voor zijn protegé. Sindsdien is de vrienschap tussen hen beiden van gewapend beton.

Op de as Janssens-Voorhamme is de nieuwe 'Antwerpse ploeg' gebouwd. Nieuwkomer Leen Verbist mocht zich warmlopen voor een schepencarrière op het kabinet van Voorhamme. Ook de nieuwe schepen Guy Lauwers wordt omschreven als een 'typische Janssensvinding'. De ACOD-vakbondsvoorzitter sluit aan bij een deel van de traditionele achterban, maar is ook voorman van Greenpeace. Om zijn functie binnen Greenpeace op te nemen moest Lauwers zelfs zijn sp.a-kaart inleveren, een pluspunt in Janssens' ogen. Want het is niet meer zo dat een partijkaart als paspoort naar de top fungeert.

Het sterke kabinet dat de burgemeester rond zich verzamelde, zit vol bekwame mensen, maar zelden komen die uit het partijapparaat. Een radicale breuk met het verleden, wat vaak voor zure oprispingen zorgt bij de socialisten die vergroeid zijn met de 'partaai'. En reken maar dat Janssens de ex-vakbondsman nodig heeft. Hij noemde Lauwers al "een stroper die boswachter werd". Versta: voor de Antwerpse ambtenarij dreigen grote - en wellicht ook pijnlijke - veranderingen. Lauwers is de man die de confrontatie met de vakbond - 'zijn' ACOD - moet aangaan. Want ook dat is Patrick Janssens: de man die recht op zijn doel afgaat, op nietsontziende wijze. Janssens 'bikkelhard' noemen, is zoveel als zeggen dat Ronaldo wel tegen een balletje kan trappen. Het is een te flauw understatement.

Toch is de vaak gemaakte analyse dat Janssens zijn populariteit dankt aan de 'moderne' sp.a-kiezer niet correct. Chronologisch bekeken klopt ze ook niet. Yvonne Julliams was al enthousiast over Janssens voor hij in 2003 de sjerp overnam van Leona Detiège. Janssens kan het allebei: praten met een topindustrieel, ja, maar in de loop der jaren heeft hij ook geleerd te keuvelen met een dokwerker. Hij straalt weliswaar niet hetzelfde soort warmte uit als Stevaert, inmiddels vindt ook hij zijn weg naar de volksmens.

Dat hij voorzitter werd van een wielerclub op de Rozemaai, de thuisbasis van de clan-Detiège en van Julliams, hielp hem al een flink eind op weg. Net zoals zijn aanwezigheid in het voetbalstadion van Beerschot. Janssens staat daar tussen de supporters en mijdt de eretribune. Dat soort gestes levert hem veel sympathie op, ook bij VB-stemmende Beerschotsupporters.

De echte 'hype' die de burgemeester zeker sinds afgelopen zondag creëerde op de Cogels Osylei en binnen hip en cultuurminnend Antwerpen is er pas later gekomen. Voor die categorie Antwerpenaars is Janssens in de eerste plaats de man die het VB heeft afgestopt. Voor hen is hij de 'politicus zonder partij'.

In zijn diepste binnenste is hij dat ook. Als er al sp.a-kopstukken het achterste van hun tong laten zien als de naam Janssens valt, is de analyse gelijk. Een top-sp.a'er: "Janssens is een huurling. Wie hem kent, weet dat hij eigenlijk niet hoog oploopt met de socialistische beweging." Een ander boegbeeld: "Je zal mij geen openlijke kritiek op Janssens horen geven. Ik zou het mezelf niet vergeven als hij door mij één stem zou verliezen. Maar dat neemt niet weg dat Janssens moet beseffen dat hij niet té minachtend mag doen over militanten en partijleden. De uitspraak 'dat de partijmilitant mij niet interesseert' hoef ik niet in de pers te lezen. Natuurlijk zijn alle verstandige politici vooral bezig met het binnenhalen van extra stemmen, want anders win je geen verkiezingen. Maar niemand verplicht je toch om de mensen die je sowieso steunen te kwetsen en schofferen?"

Janssens is niet de ultieme held van de volkse socialisten, al is hij er wel in geslaagd het achterhaalde Antwerpse socialisme te moderniseren zonder de achterban af te stoten. Al blijft die hem 'ne roare' vinden. Janssens wist vooraf dat zijn aanpak tot ontevredenheid zou leiden, maar dat kon hem niet echt deren. Hij kent de critici, en hij weet dat hij hen aankan. Afscheidnemend schepen Tuur Van Wallendael is zijn belangrijkste hulp bij het neutraliseren van de oude garde. Dat is nodig. Bij de klassieke partijmilitanten heerst een soort kameraderie waar 'ijskonijn' Janssens moeilijk blijf mee weet. Van Wallendael heeft dat warme gevoel wel en naar hem wordt door de niet-Janssensfans geluisterd. 'Den Tuur' heeft iedereen ervan overtuigd dat vernieuwing nodig is. Nu kan hij dus met een gerust hart met pensioen gaan, want Janssens is sinds zondag onaantastbaar. Hij haalde een monsterscore, deed Dewinter in het zand bijten en hij maakte van de sp.a opnieuw de grootste partij in Antwerpen. De nieuwe koning nu nog aanvallen, staat gelijk met politieke zelfmoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234