Zaterdag 08/08/2020

Hoe ouders hun trauma verwerken

lAls ouders gaandeweg een drama van kindermishandeling een gepaste plaats kunnen geven, dan is de kans groter dat ook hun kind dit kan, schrijft Erik Van Dooren naar aanleiding van de zaak-Robert M. in Amsterdam.

In Nederland zijn in een Amsterdamse crèche tientallen kinderen slachtoffer van seksueel misbruik. In eigen land verzamelde de commissie-Adriaenssens honderden getuigenissen van seksueel misbruik in de kerk. Ook andere buurlanden hebben hun schandaaldossiers. Overal volgt op deze onthullingen terechte publieke verontwaardiging.

De zes Vertrouwenscentra Kindermishandeling in Vlaanderen en Brussel bieden advies en hulpverlening bij meldingen van mishandeling, misbruik en verwaarlozing van kinderen. In 2009 kregen zij samen 4.858 meldingen over een concrete situatie. Deze meldingen zijn maar het topje van de ijsberg en vertegenwoordigen niet alleen de ernstigste vormen van mishandeling, veel kinderleed blijft nog verborgen. Van de 6.503 kinderen die bij deze meldingen betrokken waren was het overgrote deel slachtoffer van daderschap binnen het gezin of de onmiddellijke familie, de voornaamste doelgroep voor de vertrouwenscentra. Deze cijfers bevestigen wat ook in internationaal onderzoek terugkeert: het gevaar situeert zich veeleer in het gezin dan daarbuiten. Dit gegeven lokt veel minder verontwaardiging uit. Omdat dit ons veel meer op onze verantwoordelijkheid aanspreekt? Het zien of vermoeden van kindermishandeling en -misbruik in onze nabije omgeving is immers nooit vrijblijvend. Verontwaardiging alleen volstaat dan niet, we moeten dan ook iets doen.

Wat in Amsterdam gebeurde, mag dan gelukkig uitzonderlijk zijn, het is er niet minder dramatisch om. Het toont de kwetsbaarheid van de meest kwetsbaren in onze samenleving. Ondanks screening en selectieprocedures maar wel met een blanco strafblad stootte een pedofiel door tot in het hart van de kinderopvang. De aangerichte ravage is niet te overzien en moeilijk in te schatten. Niemand weet precies hoe het elk slachtoffer verder zal vergaan. Dat er gevolgen zullen zijn is duidelijk, maar wat heeft elk van deze kinderen individueel meegemaakt? Hoe heeft elk van hen dit ervaren? In hoeverre ging dit gepaard met pijn? Wat is de emotionele herinnering aan het gebeuren? In welke mate zijn er in het thuismilieu van deze kinderen beschermende factoren aanwezig?

Illusie

De onthulling van het misbruik is voor de betrokken kinderen het begin van een proces van zorg, ondersteuning, verwerking. Cruciaal in dit proces is de manier waarop de ouders hun trauma verwerken. De burgemeester van Amsterdam gaf aan dat hij aangegrepen was door de sereniteit van de ouders bij de confrontatie met deze onheilstijding. Dit is een eerste reactie, te plaatsen binnen de onthulling en de groepsmatige opvang. Ook voor de betrokken ouders valt niet altijd te voorspellen wat voor hen de gevolgen zullen zijn en hoe zij zullen reageren. Als zij dit drama gaandeweg een gepaste plaats kunnen geven, dan is de kans groter dat ook hun kind dit kan, net als eventuele broertjes en zusjes. Deze secundaire traumatisering verdient daarom evenzeer de nodige aandacht en omkadering. Binnen de Vertrouwenscentra Kindermishandeling staan de veiligheid en het belang van de kinderen voorop. Dit zijn echter geen geïsoleerde thema’s: ze gaan hand in hand met de zorg voor het ouderlijk systeem.

Niet alle gezinnen die nood hebben aan hulp zijn daar ontvankelijk voor. We weten dat een warme en koesterende thuisomgeving beschermend werkt voor baby’s en peuters die een trauma beleven. We weten ook dat het doorgaans die gezinnen met veel aandacht en zorg voor hun kroost zijn die openstaan voor een bijkomend aanbod ter ondersteuning en hulp. Een aantal van de baby’s en peuters die misbruikt zijn, behoort wellicht tot gezinnen die het wat moeilijker hebben en bij wie het trauma van dit misbruik bovenop andere problemen komt. Voor hen kan hulpverlening in eerste instantie soms bedreigend lijken. Hoe kijken we hier als maatschappij tegenaan? In Nederland spreekt men van “bemoeizorg”: hulp wordt aangeboden, ook al vraagt het gezin dit zelf niet. In Vlaanderen gebruikte men recentelijk de term “maatschappelijke noodzaak”. De vertrouwenscentra trekken steeds de kaart van het kind, niet bruusk en onredelijk. Maar wel in overleg en duidelijk.

Het gebeuren in Amsterdam confronteert ons ook met de illusie van veiligheid. Als we de zorg van onze kinderen aan anderen overlaten, dan doen we dat in vertrouwen. Dat vertrouwen is nu gekwetst en herhaling van dergelijke drama’s moeten we voorkomen. Procedures zullen onder de loep genomen worden, en ten aanzien van de dader zal het traject dat leidde tot zijn aanstelling nauwgezet onderzocht worden. Terecht. Nu al worden er lessen getrokken, want ook het beleid dient zijn verantwoordelijkheid te nemen.

Misvatting

De illusie van totale veiligheid is echter een misvatting. Ze werkt niet alleen verlammend maar kan ook schadelijk zijn. Onze kinderdagverblijven maar ook onze scholen, jeugdverenigingen en sportclubs zijn leefomgevingen. Kinderen dienen er zich onbezorgd veilig te kunnen voelen. Daarom moet er vertrouwen kunnen zijn, noch vanuit blinde naïviteit, noch vanuit paranoïde achterdocht. Leven in een angstpsychose waarbij men bang is voor alles wat verkeerd zou kunnen lopen is schadelijk voor kinderen. Ouders en maatschappij spelen hier een belangrijke rol in: met vertrouwen tegen de dingen aan durven kijken geeft ook vertrouwen aan kinderen.

De werking van de Vertrouwenscentra Kindermishandeling is er al meer dan een kwarteeuw op gericht om gezinnen te helpen om anders en beter met hun kinderen om te gaan. Kinderen die gekwetst zijn door wat hen in of buiten hun gezin is aangedaan. Dat dit kan, is de verdienste van de gezinnen zelf en van “gewone” burgers en professionelen die vanuit bezorgdheid en soms verontwaardiging hun verantwoordelijkheid opnemen en met vertrouwen hulp vragen. Laat ons er samen voor blijven zorgen dat mistoestanden zoals in Nederland uitzonderlijk blijven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234