Zaterdag 21/09/2019

Polen

Hoe oplettende Twitter-gebruikers in Polen een door de regering geregisseerde lastercampagne oprolden

Betogers eisen het aftreden van justitieminister Zbigniew Ziobro, omdat zijn staatssecretaris Lukasz Piebiak zich schuldig heeft gemaakt aan een lastercampagne. Beeld AP

Door een chatgroep van Twitteraars die zich zorgen maken over de Poolse democratie werd een lastercampagne tegen rechters blootgelegd. Inmiddels heeft dat tot het aftreden van staatssecretaris Piebiak geleid. De oplettende Twitteraars aan het woord. 

Het was op een zaterdag, even na één uur ‘s middags, dat Radek (een pseudoniem, red.) iets opvallends zag. Op Twitter verscheen een opruiend bericht over hem, inclusief zeer persoonlijke informatie. De afzender noemde zichzelf @MalaEmiEmi (‘Kleine Emi Emi’). Op de profielfoto was een jonge vrouw te zien met bruin geverfd haar en een flinke laag make-up.

Dat was december vorig jaar. Radek, een Poolse data-analist, begon door haar tweets te scrollen, en deed een ontdekking: @MalaEmiEmi viel vaak rechters aan, en gebruikte daarbij allerlei persoonlijke informatie. Hoe kwam ze daaraan? “Ik realiseerde me dat ze inzage moest hebben in de dossiers van justitie.” Radek was niet de enige die het zag gebeuren. Op Twitter belandde hij in een besloten chatgroep.

Maandenlang puzzelden Radek en de anderen de digitale sporen bij elkaar die deze week in Polen leidden tot een enorme politieke chaos. Dinsdag stapte staatssecretaris Lukasz Piebiak (Justitie) op, woensdag werd zijn rechterhand Jakub Iwaniec ontslagen. Critici zien – niet voor het eerst – hun gelijk bewezen: de Poolse regering blijkt actief bezig te zijn geweest de rechterlijke macht te zuiveren van tegenstanders.

Hetze tegen rechters

De vrouw achter @MalaEmiEmi heet Emilia. Nu blijken staatssecretaris Piebiak en zijn assistent Iwaniec haar vanuit het ministerie gevoed te hebben met allerlei compromitterende informatie en roddels, om zodoende een hetze te ontketenen tegen rechters die zich tegen de rechts-nationalistische PiS-regering hebben uitgesproken.

Emilia kreeg (zwart) geld overgemaakt, en dat niet alleen: nadat ze met de lastercampagne gestopt was (de reden is onduidelijk), kreeg ze een beeldje toegestuurd van een strijdende Poolse militair te paard, inclusief lans en vlag. “Kleine Emi, je deed wat je moest”, staat er in krulletters bij. Afzender: “De baas en zijn soldaten”, mogelijk een verwijzing naar Piebiak en diens rechterhand. Ondertussen klom Emilia’s echtgenoot – een rechter die de regering steunt – snel op binnen het justitieel systeem.

Dat Emilia nu naar de pers kan stappen, is te danken aan de mensen uit de chatgroep. Het zijn er tien à vijftien, onder wie drie advocaten, een arts en twee Polen die in respectievelijk Duitsland en België wonen. Ze wisten contact te leggen met Emilia, en haar over te halen om alles in de openbaarheid te brengen. De nederlandse Volkskrant sprak met drie leden.

Eén van hen is Radek, een veertiger die in werkelijkheid anders heet. Uit angst voor represailles wil hij niet met zijn naam in de krant. Hij was degene die deze zomer met behulp van Emilia’s inloggegevens haar Twitter-account leeg trok, en screenshots maakte van haar gesprekken met de staatssecretaris. Alle informatie is daarna overhandigd aan Poolse journalisten.

Aan de telefoon vertelt Radek over het prille begin van de chatgroep. Ze kregen een tweede account in het vizier: @KastaWatch. ‘Kasta’ betekent kaste in het Pools, een hatelijke verwijzing naar het idee dat PiS-kritische rechters in het geheim een soort kartel vormen, en daarom aan de kant moeten worden geschoven. Rechters die een tuchtprocedure aan de broek kregen, zagen gevoelige documenten over hun zaak op @KastaWatch verschijnen, vaak nog voordat ze die zelf thuisgestuurd hadden gekregen.

De volgende ontdekking was spectaculairder. “Op Facebook zagen we dat Emilia haar profielfoto vaak veranderde”, zegt Pawel (niet zijn echte naam), ook lid van de chatgroep en in het dagelijks leven arts. “Die foto’s stonden op ‘openbaar’. Dat was de fout die ze maakte. Op één van de foto’s stond ze naast haar man. Toen werd haar link met het ministerie duidelijk.” Emilia’s man, een rechter, bleek een graag geziene gast in radicaal-rechtse kring en bij de hooligans van voetbalclub Legia Warschau.

Opvallende timing

Het is verleidelijk om Radek, Pawel en de andere speurders een partijpolitieke agenda in de schoenen te schuiven: de Poolse parlementsverkiezingen zijn halverwege oktober al, dus dit schandaal heeft een wel érg opvallende timing.

Radek claimt dat hij een bezorgde burger is, net als alle anderen. “Ik wil de systematische leugens ontmaskeren. We koersen af op een zachte dictatuur.” Als ze hadden gekund, zegt hij, hadden ze de affaire eerder al naar buiten gebracht. Ook Pawel, de arts, houdt staande dat hij gewoon ‘vrijwilliger’ is.

De enige die wel met zijn naam geciteerd wil worden, is een ander lid van de chatgroep, advocaat Konrad Pogoda (33). Emilia ligt inmiddels in scheiding met haar man, en is nu zijn cliënt. Hij doet het pro bono. “Het recht doet ertoe voor onze vrijheid. Het is alsof het communisme terug is. Nog vier jaar PiS betekent dat we afglijden naar het niveau van Wit-Rusland.” In een verklaring zei Emilia woensdag dat ze spijt heeft. “Ik voel me bedrogen en gebruikt.”

Radek, de data-analist, heeft de laatste dagen nauwelijks geslapen. Hij spreekt van een heel netwerk van mensen binnen regering en justitie die van de lastercampagnes afwisten. “Er komen meer onthullingen.” Het account @KastaWatch draait nog op volle toeren, en zolang dat het geval is, zit zijn werk er nog lang niet op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234