nieuws

Hoe Oostendse activisten met een afgehakte hand de puntjes op de i zetten

2 © Tim Dirven

Journalist Douglas De Coninck gaat in de reeks 'Het standbeeld spreekt' acht weken lang op zoek naar het verhaal achter vergeten sculpturen. Vandaag: 'Dank der Congolezen' en het mysterie van de afgezaagde hand, Oostende.

Share

Leopold II schakelde de Congolezen als slaven in op zijn rubberplantages. Courant was het afhakken van handen bij 'luie' arbeiders. Wij hebben het beeld realistischer gemaakt

Actiegroep De Stoete Ostendenoare

Tien jaar nadat actiegroep De Stoete Ostendenoare de bronzen hand van de Congolese slaaf afhakte, is het stadsbestuur nog volop bezig met het innemen van een standpunt. Het verhaal achter het standbeeld 'Dank der Congolezen' en het mysterie van de afgezaagde hand.

Een fascinatie voor standbeelden brengt een mens wel eens op onvoorziene plaatsen. Zoals het kabinet van een norse Brugse onderzoeksrechter, een jaar of acht geleden. Een onbekende actiegroep genaamd De Stoete Ostendenoare had bij nacht de hand afgezaagd van de knielende Afrikaan in de beeldengroep 'Dank der Congolezen', op de Zeedijk in Oostende. Ik had de beeldenstormers gezocht, gevonden en anoniem geinterviewd.

2 De bewuste pagina uit De Morgen, 16 april 2005. © DM

"Zég het. Wie zijn die mannen? Zég het! Gij weet dat ik weet dat gij het weet."

Het lastig te contesteren bewijsmatiaal was door een speurder van de Brugse federale recherche voor ons op de werktafel uitgespreid: de weekendbijlage van De Morgen, 16 april 2005. De onderzoeksrechter priemde een wijsvinger op de foto. "Dat is de hand, toch?"

Ja, dat was de hand. Met het oog op de geloofwaardigheid van het artikel had ik gevraagd om hem een uurtje te mogen lenen. Een grote bronzen hand met polderaarde aan, dat was meteen opgevallen. Wat aangaf dat de hand begraven was geweest en vervolgens terug ondergronds zou gaan.

Tot grote frustratie van de actievoerders was de amputatie eerst niemand opgevallen, tot ze na drie dagen later een opeisingsmail verstuurden. Als je vandaag zonder voorkennis voor het monument gaat staan, valt dat ergens te vatten. Het is een vrij druk werk dat Herman en Alfred Courtens afleverden, met veel gedaanten en misschien net iets te veel dankbaarheden dan uitdrukbaar in één beeldengroep. In het midden, op een ontzagwekkende zuil, zien we koning Leopold II te paard. Hij kijkt uit over de Noordzee en wordt aan de rechterkant geadoreerd door met de armen zwaaiende figuren waarin we 'de Oostendse vissersbevolking' herkennen.

Share

Het opschrift: 'De dank van de Congolezen aan Leopold II om hen te hebben bevrijd van de slavernij onder de Arabieren.'

'Slavenbevrijder'
Kijken we dan naar links. Daar zien we verrukte Congolezen die ook al geen blijf lijken te weten met hun adoratie voor de vorst en zijn paard. Het opschrift: 'De dank van de Congolezen aan Leopold II om hen te hebben bevrijd van de slavernij onder de Arabieren.'

Vooraan staat een jonge vrouw de zuil te bejubelen. Ergens achteraan wordt ook nog soldaat Aristide Doorme uitgebeeld, een van die Belgische officieren met geheel eigen methoden om de productiviteit op de rubberplantages van Leopold II op peil te houden. Op de zuil lezen we: 'Oostende. Aan zijnen genialen beschermer.' Het beeld dateert niet toevallig uit de vroege jaren dertig.

De zegsman van De Stoete Ostendenoare, toen in deze krant: "Wat Leopold II deed, was de Congolezen als slaven inschakelen op zijn rubberplantages. Een courante praktijk, iedereen weet dat, was het afhakken van handen bij lui bevonden arbeiders. Daarom hebben wij die hand afgehakt. Zo is het beeld realistischer."

Massamoordenaar
Intussen is het standbeeld nog steeds wat het was. Mensen die het verhaal kennen, staan even stil en vertellen hun geliefden over de mysterieuze actiegroep en de Vrijstaat Congo, waar Leopold II tussen 1885 en 1908 om en bij de 10 miljoen Congolezen zou hebben gedecimeerd, of 20 procent van de bevolking. Hij komt daarmee in de lijst van 's werelds grootste massamoordenaars net na Stalin en Hitler, maar heeft anders dan die twee zichzelf weten te overleven in de vorm van een door de autoriteiten nooit ter discussie gesteld standbeeld.

De stad Oostende mijdt elke stellingname. De destijds bevoegde schepen Tom Germonpré (sp.a) liet zich na de amputatie ontvallen dat men het misschien beter zo kon laten: "Het standbeeld beantwoordt nu beter aan de historische werkelijkheid."

Tot grote onvrede van Open Vld, toen in de oppositie. Sinds de partij in 2012 toetrad tot het nieuwe schepencollege toetrad en Bart Tommelein als schepen de bevoegdheid monumentenzorg wist binnen te rijven, lijkt de vraag legitiem. Reconstuctie? Of zal er worden onderhandeld met De Stoete Ostendenoare? De actiegroep wil de hand terugbrengen op voorwaarde van een historisch gecorrigeerd bijschrift. Of zal Oostende zich burgerlijke partij stellen tegen de dieven van toch zeker wel tien kilo kostbaar brons?

Lees het volledige verhaal in De Morgen, ook digitaal beschikbaar. Abonnees lezen de krant gratis digitaal.

cult

zine