Donderdag 01/10/2020

Crash Germanwings

Hoe ontdek je de zelfmoordpiloot?

Duitse politie bewaakt het huis van de ouders van copiloot Andreas Lubitz in MontabaurBeeld GETTY

Psychische problemen en het gebruik van antidepressiva betekenen veelal het einde van de carrière van een piloot. Dus wordt erover gezwegen. Hoe gevaarlijk is dat?

De copiloot die dinsdag de Airbus A320 van Germanwings bestuurde, heeft het toestel opzettelijk laten neerstorten. Zelfmoord is het meest waarschijnlijke scenario, zei de Franse openbare aanklager Brice Robin donderdag tijdens een persconferentie in Marseille.

Uit geluidsopnamen van de cockpit voicerecorder die tussen de resten is gevonden, blijkt dat de gezagvoerder vlak na het bereiken van de kruishoogte de cockpit heeft verlaten. Waarschijnlijk ging hij naar de wc. Toen hij wilde terugkeren, weigerde de copiloot, de 27-jarige Andreas Lubitz die sinds 2013 bij Germanwings in dienst was, de deur open te doen.

Op de band zijn bonken te horen. De gezagvoerder probeert de deur te forceren. Op het laatst is het gegil van passagiers te horen.

Zelfmoord met een vliegtuig is geen unicum in de commerciële luchtvaart. In de afgelopen 35 jaar zijn vijf passagiersvliegtuigen naar alle waarschijnlijkheid door toedoen van suïcidale piloten neergestort. Een Amerikaans onderzoek naar zelfmoord in de luchtvaart (inclusief sportvliegtuigjes) uit 2014 komt uit op 0,5 procent van het totale aantal ongelukken. De meeste betrokken piloten, allemaal mannen, hadden relationele of financiële problemen, of ze hadden te maken met andere stressfactoren.

Feit is dat de kaperbestendige deur voor de cockpit de mogelijkheid van een zelfmoord (-aanslag) of kaping door een piloot heeft vergroot. Naast de vlucht van Germanwings is één geval bekend (in Namibië in 2013) waarbij doden zijn gevallen doordat de ene piloot de andere buitensloot. Maar zelfmoord is ook een mogelijke oorzaak van de verdwenen vlucht MH370 van Malaysia Airlines. En vorig jaar kaapte de copiloot van Ethiopian Airlines zijn toestel door de gezagvoerder buiten te sluiten, waarna hij naar Genève vloog.

Reddingswerkers houden vlaggen in de lucht van de nationaliteiten van de slachtoffers, omgekomen bij de vliegtuigrampBeeld PHOTO_NEWS

Toilet in de cockpit

De vraag is of dit risico te reduceren valt. Mag een piloot wel alleen in de cockpit achterblijven? Donderdag ging het verhaal dat er in de Verenigde Staten altijd twee bemanningsleden in de cockpit aanwezig moeten zijn: een lid van het cabinepersoneel zou altijd de plek van een piloot overnemen als die zijn behoefte moet doen. Dit is echter alleen het geval bij toestellen waarvan de deur naar de cockpit niet van buitenaf met een code kan worden geopend. De stewardess of purser moet dan de deur kunnen openen als de piloot in de cockpit onwel wordt.

In de grotere nieuwe Boeings bestaat het probleem van één piloot niet meer: daar bevindt zich een toilet in de cockpit. Dan resten nog de scenario's dat een suïcidale piloot zijn collega uitschakelt of tegenwerkt. Dat gebeurde bij drie grote zelfmoordongelukken in de jaren tachtig en negentig.

Diverse vliegtuigmaatschappijen, waaronder Easyjet, lieten gisteren weten het 'één piloot in de cockpit'-principe te gaan aanpassen, KLM heroverweegt haar beleid.

Kunnen piloten beter worden gescreend op psychische problemen? Aspirant-vliegers ondergaan uitgebreide psychologische tests, maar tijdens hun loopbaan vindt nauwelijks nog geestelijke controle plaats. Zo ondergaan piloten in Duitsland een periodieke Zuverlässigkeitsprüfung, een onderzoek waaruit moet blijken hoe betrouwbaar ze zijn. Maar dat richt zich vooral op extremistische sympathieën en criminele activiteiten.

In de jaarlijkse medische keuring draait het hoofdzakelijk om de fysieke conditie. Mentale kwesties komen nauwelijks aan de orde. 'We gaan daar niet op de bank liggen om over onze jeugd te praten', aldus een Lufthansa-piloot die anoniem wil blijven.

Vaak verzwijgen de piloten psychische problemen en het gebruik van antidepressiva, omdat die het einde van hun loopbaan zouden kunnen betekenen. De richtlijnen zijn streng: is er sprake van antidepressiva, dan mogen piloten niet vliegen, zegt een woordvoerder van de Inspectie Leefomgeving en Transport - tenzij onder heel strikte voorwaarden, onder curatele van een andere piloot.

In de Verenigde Staten heeft de luchtvaartautoriteit FAA vijf jaar geleden wel expliciet toestemming gegeven voor het gebruik van vier antidepressiva, zoals Prozac. Daarmee wordt de luchtvaart veiliger, is het argument. Zo wordt het voor piloten mogelijk zich te laten behandelen en als de behandeling aanslaat weer te gaan vliegen - dat is beter dan ongecontroleerde zelfmedicatie. De schatting was dat tienduizend Amerikaanse piloten baat zouden hebben bij het nieuwe beleid.

In 2012 beval een werkgroep van de FAA ook aan om de jaarlijkse medische keuring meer toe te spitsen op de geestelijke gezondheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234