Vrijdag 07/05/2021

Hoe Noël Slangen verstrikt raakte in de propagandamachine van de BAM

Groep C, het bureau van Open Vld-spindoctor Noël Slangen, ligt onder vuur wegens haar rol als communicatieadviseur van de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM). Onderzoek van De Morgen leert dat de positie van Groep C wankelt. Het kantoor zit verstrikt in een vuile oorlog met een machtige concurrent en dreigt het slachtoffer te worden van een politiek geïnspireerde afrekening. Hoe raakte Slangen in deze politieke thriller verzeild?

Door Georges Timmerman

Net geen 3,4 miljoen euro. Dat is het bedrag dat de BAM, het overheidsbedrijf dat instaat voor de realisatie van de Oosterweelverbinding en de Lange Wapperbrug, de voorbije vier jaar heeft betaald voor communicatieadvies aan Groep C. Een hoop geld, maar nog altijd minder dan de uitgaven voor technisch (65,6 miljoen), juridisch (4,8 miljoen) of financieel advies (4,4 miljoen). Toch focust de negatieve aandacht zich uitsluitend op het communicatieluik. Te duur, oncontroleerbaar en van twijfelachtig allooi. "De BAM slaagt er moeilijk in de negatieve perceptie te keren", zegt het Rekenhof. "Ook het handhaven van het maatschappelijke draagvlak lijkt nog altijd moeizaam te verlopen."

Pijnlijk, want laat uitgerekend dat een van de hoofdopdrachten zijn van Groep C. 'Hoe groot is het draagvlak voor uw mobiliteitsproject?', het is niet toevallig de titel van een folder van de groep. "Infrastructuurwerken en mobiliteitsprojecten zijn een permanente zoektocht naar draagvlak", luidt de wervende tekst. "Maar ook de moeilijkste projecten kunnen wij doen landen. Groep C zorgt dat projecten geen schade oplopen tijdens hoorzittingen, openbare onderzoeken of MER-procedures. Door meer, duidelijker en beter te communiceren vergroten we de maatschappelijke consensus omtrent uw project."

Vlaams Parlementslid Jan Peumans (N-VA) ziet dat anders. Hij beschuldigt Slangen van "pure poenschepperij" en vroeg deze week een nieuwe doorlichting door het Rekenhof van de relatie tussen de BAM en Groep C. Peumans vraagt zich ook af "of het wel deontologisch verdedigbaar is dat het communicatiebureau betrokken is bij de leiding van een politieke partij". Zijn collega Carl Decaluwé (CD&V) vergeleek de relatie tussen de BAM en Slangen met die tussen de VRT en Woestijnvis.

Het Limburgse communicatiebureau voelt zich geviseerd en meent dat het om politieke redenen wordt aangevallen. Helemaal ondenkbaar is dat niet. Hoewel topman Slangen zich nog maar een dag per week bezighoudt met zijn kantoor en het werk grotendeels overlaat aan zijn twee partners en 23 medewerkers wordt het bureau automatisch geassocieerd met de man die zich heeft geprofileerd als spindoctor van uittredend premier Verhofstadt en strategisch manager van Open Vld. Aanvallen op Slangen, uit de hoek van het kartel CD&V-N-VA, beschadigen en verzwakken indirect ook de Vlaamse liberale partij. In de huidige fase van machtsoverdracht op federaal niveau is dat mooi meegenomen voor kandidaat-premier Leterme.

"Het Antwerpse Masterplan is een moeilijk dossier", weet een insider. "De politieke verantwoordelijkheid voor de BAM is verdeeld over drie Vlaamse ministers, van drie verschillende politieke partijen. De afstemming en coördinatie tussen de drie ministers onderling en met de andere politieke actoren behoort tot het takenpakket van Groep C. Dat liep aanvankelijk vlot, tot begin vorig jaar. Toen kwam de omslag, met de komst van Wivina Demeester, die door Leterme naar de BAM werd gestuurd. Jan Van Rensbergen, de nieuwe CEO van de BAM, heeft blijkbaar de intentie om Groep C & Slangen eruit te koeioneren."

Van Rensbergen is een vertrouweling van gewezen minister Demeester (CD&V) en werd op haar voorstel aangesteld als topman van de BAM. Tegelijkertijd met de komst van Van Rensbergen werd Demeester zelf bestuurder van de BAM en met haar grote politieke ervaring domineert ze sindsdien de voor het overige door ambtenaren en cabinetards bevolkte raad van bestuur.

"Sinds de komst van het duo Van Rensbergen-Demeester kan het bureau van Slangen blijkbaar niets meer goed doen", zegt onze deep throat. "Demeester heeft de werking van de raad van bestuur van de BAM volledig gepolitiseerd en daarmee de sfeer totaal verziekt. Van Rensbergen, een controlefreak, heeft bij de BAM alle deuren en ramen dichtgegooid en is een tegenstander van elke vorm van externe communicatie, uit schrik voor procedurefouten bij de aanbesteding van de werken. Niemand hoeft iets te weten over de BAM, is zijn redenering."

Dat verklaart wellicht de merkwaardige houding van Van Rensbergen in de jongste perikelen omtrent Groep C. Twee weken geleden vroeg de commissie Openbare Werken van het Vlaams Parlement inzage in alle contracten tussen Slangens kantoor en de BAM, om na te gaan of de prestaties in verhouding staan tot de betaalde erelonen. Groep C leverde meteen een stapel uitgebreide en gedetailleerde overzichten van haar prestaties, maar die werden door de BAM-top aanvankelijk niet doorgegeven aan het parlement. Zich verdedigen kon Groep C niet, want contractueel mag het geen verklaringen afleggen over het werk voor de BAM. Pas dinsdag om 18 uur, net voor het verstrijken van de deadline, besloot de BAM-top de documenten toch door te mailen naar het parlement. De brief van Peumans naar het Rekenhof met het verzoek om een nieuwe audit was op dat moment al vertrokken.

Alsof de verzuurde relatie met de BAM-top nog niet volstaat, speelt op de achtergrond een tot nu toe voor de buitenwereld verborgen gebleven, bijzonder venijnige vendetta tussen Groep C en BeMedia. Dat is een rivaliserend bureau in Antwerpen, dat eveneens is gespecialiseerd in overheidscommunicatie en politieke marketing. BeMedia, het vroegere Statt, is het bedrijf van Christophe Vermeyen (de ex-woordvoerder van sp.a-minister Marcel Colla) en Jan Van Wallendael, broer van voormalig Antwerps sp.a-schepen Tuur Van Wallendael.

Sinds begin jaren negentig treedt BeMedia op als exclusieve reclameregie voor de staat. Het verzorgt, gecentraliseerd via de informatieambtenaren, alle aankopen van overheidsadvertenties en communicatiecampagnes van zowel de federale als de regionale regering. BeMedia heeft een monopoliepositie: elke vorm van overheidscommunicatie in de media, dus ook die van de BAM, moet in principe via dat kantoor verlopen.

De BAM beschikt over een budget van 1,3 tot ruim 2 miljoen euro per jaar om advertentieruimte, zendtijd, speciale verkeersjournaals op de regionale zender ATV en andere vormen van "redactionele samenwerking" te kopen bij de uitgeversgroepen. En dat gedurende tien jaar, de voorziene tijd om het Masterplan te realiseren. De uitdrukkelijke bedoeling van de opzet is "het creëren van goodwill bij de Antwerpse media en hun lezers of kijkers, en dat aan de vooravond van ingrijpende infrastructuurwerken".

Voor de verdeling van dat overheidsgeld opteerde de BAM voor een zogenaamd mediapartnership. De BAM werkt daarvoor rechtstreeks samen met de uitgeversgroepen Concentra en De Persgroep (de aandeelhouders van ATV), later uitgebreid tot Corelio, Roularta en De Tijd, zonder tussenkomst van BeMedia. Een voordeel van die formule is dat de uitgevers geen commissie van 22 procent aan BeMedia moeten betalen. De keuze voor zo'n mediapartnership was het gevolg van de beslissing die door de BAM in september 2003 werd genomen - op uitdrukkelijk advies van Slangen.

"Vermeyen en Van Wallendael waren razend, omdat ze aan de kant waren geschoven", zegt onze bron. "Ze hebben Slangen zijn interventie niet in dank afgenomen en besloten wraak te nemen via hun socialistische politieke vrienden in het management van de BAM." De wraakoefening van de 'rode kameraden' volgde in de zomer van 2005, twee jaar na de start van het mediapartnership. Om 24 juni van dat jaar besloot het managementcomité van de BAM, op voorstel van BAM-manager bestuurlijke zaken Leo Van der Vliet (sp.a), om het door Groep C voorgestelde plan voor de voortzetting van het mediapartnership "door de Vlaamse informatieambtenaar te laten doorrekenen en evalueren". Toenmalig informatieambtenaar Francis Decoster (CD&V) besloot voor die nacalculatie een beroep te doen op... BeMedia. "Een vreemd idee om een dergelijke opdracht door te spelen aan een belanghebbende commerciële partij", merkte Groep C op.

Het resultaat was voorspelbaar vernietigend, zo leert een rapport van 7 september 2005, dat de redactie in handen kreeg. "BeMedia", concludeert dat vertrouwelijke document van de BAM, "komt voor alle voorgestelde mediascenario's tot het besluit dat, door de beperkte mediakeuze binnen het mediapartnership, de campagnes met Vlaamse impact (zoals de Oosterweelcampagne) onvoldoende bereik halen, dat er te hoge frequenties worden gebruikt bij de printmedia, waardoor de kost onverantwoord duur wordt, dat er sprake is van overkill in de provincie Antwerpen, van verlies van performantie en een te dure mediakost voor de projecten met een beperkte geografische impact." In één adem formuleerde BeMedia alternatieve voorstellen, die als 20 tot 30 procent goedkoper werden voorgesteld.

"Ons werd gevraagd of de tarieven en berekeningen voor de aankoop van mediaruimte wel klopten", legt Vermeyen uit in een gesprek met de redactie. "De conclusie was dat er in het algemeen geen grote deviaties waren. Toch werd die naculculatie ons kwalijk genomen door Slangen, hij vond dat niet collegiaal. Het werd geïnterpreteerd als een soort van revanche."

"Gedurende maanden werd voor Groep C geheimgehouden dat men een nota had laten maken om het mediapartnership onderuit te halen", zo staat in een brief van het kantoor van Slangen aan de raad van bestuur van de BAM. "De nota zelf is een leugenachtige constructie die tracht te suggereren dat het voorstel van de uitgevers veel duurder is en dat Groep C zijn werk ondeskundig heeft gedaan." BeMedia is volgens Groep C "een erg agressieve commerciële partij, die niet aarzelt geruchten te verspreiden, intensief te lobbyen en in nota's bewust dingen te verzwijgen of te misleiden".

Gewapend met het rapport van BeMedia lanceerden Van der Vliet en toenmalig BAM-algemeen manager Bruno Accou het voorstel om de mediacampagnes van de BAM voortaan alsnog via BeMedia te laten verlopen. Dat voorstel leidde op 16 september 2005 tot een kletterende ruzie en een bijna-handgemeen binnen de raad van bestuur van de BAM en werd uiteindelijk niet gevolgd. Het incident is wel typerend voor de vuile oorlog die wordt gevoerd tussen de BeMedia en Groep C, een wederzijdse beschadigingscampagne die inmiddels vooral via bevriende parlementsleden en journalisten wordt gevoerd. "Het mediapartnership is een zeer onfris dossier geworden", zucht een insider.

De omslag kwam er met de komst van Wivina Demeester naar de BAM. Jan Van Rensbergen, de nieuwe CEO van de BAM, heeft blijkbaar de intentie om Groep C & Slangen eruit te koeioneren

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234