Maandag 09/12/2019

Hoe N-VA twee honden liet vechten

Ja, N-VA voerde in 2003 gesprekken met Vlaams Belang. Op die nagel klopten Filip Dewinter en Gerolf Annemans gisteren nog maar eens in 'Knack'. Maar met VLD was N-VA veel verder gevorderd. Door de potentiële bruiden tegen elkaar uit te spelen wisten Bart De Wever en co. een bijzonder lucratieve deal te sluiten met CD&V.

Het is 19 mei 2003, de dag na de federale verkiezingen. De N-VA-top zit met de handen in het haar. Zelfs de kiesdrempel van 5 procent blijkt te hoog, waardoor slechts één verkozene overblijft, Geert Bourgeois. Nog zo'n klap bij de Vlaamse verkiezingen en partij is dood en begraven. Hun partijfinanciering zou dan compleet opdrogen.

Van de vier stichters van de partij zetten er twee een stap opzij. De jonge garde, met Bart De Wever en Ben Weyts op kop, moeten de partij van de ondergang redden. Hun opdracht: zoek een partner die ons uit het slop kan trekken. "Zonder taboes."

Er wordt met jaloezie gekeken naar het kartel sp.a-Spirit. Met die andere restpartij van de Volksunie behaalde Steve Stevaert een ongezien succes bij de vorige verkiezingen. De Wever, toen ondervoorzitter, knoopt ook gesprekken aan met Vlaams Blok, dat naar een absolute hoogtepunt klimt.

Hij ontmoet boegbeeld Filip Dewinter verschillende keren op het Antwerps partijhoofdkwartier. Go-between is Rudy van der Paal, ooit nog stichter van de Volksunie, maar intussen verder naar rechts opgeschoven. Hij spreekt ook met Gerolf Annemans en voorzitter Frank Vanhecke.

Dewinter en Annemans verwijzen graag naar die ontmoetingen, gisteren nog in een interview met Knack. Ooit waren zij electoraal oppermachtig. Als De Wever de rollen heeft kunnen omkeren, is dat enkel omdat hij met hun kiezers is gaan lopen, willen ze benadrukken. Dat ze hem in een beweging treiteren door hem een 'ranzig Vlaams Belang-kantje' aan te meten, is mooi meegenomen.

N-VA reageert geërgerd. "De gesprekken hebben plaatsgevonden", bevestigt woordvoerder Joachim Pohlman. "Maar Vlaams Belang overdrijft, en maakt het verhaal iedere keer groter." Annemans lijkt de N-VA-versie te bevestigen. "Verder dan verkennende gesprekken zijn we nooit geraakt", nuanceerde hij gisteren aan telefoon. "Tot echte onderhandelingen is het nooit gekomen."

Die verregaande onderhandelingen waren er wél met de toenmalige VLD van Karel De Gucht. Aan het eind van de zomer 2003 schrijft De Wever op het kabinet van Vlaams minister-president Bart Somers zelfs mee aan een ontwerptekst die het kartel moet vormgeven.

Schulden overnemen

Toch was het vrij snel duidelijk dat CD&V altijd de enige echte uitverkoren bruid is geweest. Hoewel Vlaams Blok de Vlaams-nationale roots deelt met N-VA, zijn de ideologische verschillen veel te groot. De vier founding fathers, onder wie Bourgeois, huiverden bij het ranzige discours van Dewinter en co.

De liberale partij lag dan weer moeilijk door de figuur van toenmalig premier Guy Verhofstadt. Die had zijn Vlaamse overtuiging compleet verloochend bij de Lambermont-akkoorden. Officieel liepen de onderhandelingen spaak toen het ging over de mandaten. Maar destijds gaven N-VA'ers toe dat de onderhandelingen werden gerekt om de prijs bij CD&V op te drijven.

Dewinter en Annemans beweren nu dat De Wever hen om dezelfde reden aan het lijntje hield, maar dat is twijfelachtig. "Het Vlaams Belang is nooit, op geen enkele manier ter sprake gekomen bij de kartelonderhandelingen", zegt toenmalig CD&V-voorzitter Yves Leterme nu.

Dat CD&V N-VA binnenhaalde door hun schulden over te nemen, zoals de twee zeggen, is eveneens maar een halve waarheid. "Ik heb geen weet dat de partij überhaupt schulden had", zegt politoloog en expert partijfinanciering Bart Maddens (KU Leuven). "Al zat N-VA wel financieel aan de grond. Geldgebrek was een belangrijke drijfveer om een kartelpartner te vinden."

CD&V en N-VA hebben effectief uitgebreid doorgepraat over de centen. Zo verbond Leterme zich ertoe om 20 procent van de partijdotatie van het federale parlement door te storten naar de Vlaams-nationalisten. Een cadeau van 1,5 miljoen euro dat hen hun financiële zorgen deed vergeten.

Meer nog, ook met De Gucht hadden ze bedisseld dat de wet op de partijdotatie zou worden aangepast. Ook partijen met slechts één Kamerlid zouden extra geld krijgen. De voorwaarde was dat N-VA geen kartel zou sluiten met CD&V. N-VA kwam hun deel van de deal niet na, de aanpassing kwam er wel.

De Vlaams-nationalisten kwamen met andere woorden financieel versterkt uit die woelige periode. En dan moest het electorale verhaal nog beginnen. Het kartel won glorieus de verkiezingen in 2004, waardoor de politieke toekomst van De Wever en co. definitief verzekerd was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234