Woensdag 24/07/2019

brexit

Hoe moet het nu verder na opnieuw een desastreuze brexit-stemming? Alle scenario’s op een rij

Premier May op weg naar het Britse parlement voor alweer een nieuwe stemming vanavond. Beeld AP

Na een nieuwe vernedering in het Lagerhuis treedt de Britse premier Theresa May vanmiddag opnieuw aan voor de parlementsleden. Wat er de komende dagen en weken precies zal gebeuren, weet op dit moment nog niemand. Maar dit zijn in elk geval de mogelijke opties.

De Britse regering verloor gisteren voor de tweede keer een stemming over het akkoord over de uitstap van de Europese Unie. In januari gebeurde dat met 230 stemmen verschil, gisteren nog met 149 stemmen verschil. Een iets minder grote vernedering, maar nog steeds een vernedering, vonden vanmorgen ook de Britse kranten. 

May beloofde meteen na de nederlaag dat het parlement zoals beloofd vandaag opnieuw mag stemmen. Vanavond rond 20 uur Belgische tijd mogen de leden van het Lagerhuis kiezen of ze een ‘no deal-brexit’ verwerpen of niet, een uitstap zonder akkoord dus. M De regering kondigde aan dat het een ‘vrije stemming' zal zijn: parlementsleden mogen stemmen zoals ze willen, zonder dat de Conservatieve partij een stemadvies geeft. May beseft dat na de rebellie van gisteren - 75 partijgenoten stemden tegen haar - een nieuwe openlijke tweespalt onvermijdelijk tot een scheuring binnen de partij zou leiden.

Stemt een meerderheid straks ‘nee’ tegen de verwerping, dan stapt het Verenigd Koninkrijk op 29 maart zonder akkoord uit de Europese Unie. De Europese Unie zegt klaar te zijn voor dat scenario, maar de chaos zal sowieso groot zijn. De Britse regering probeert de bevolking gerust te stellen en kondigde vanmorgen aan dat ze geen douanerechten zal heffen op de meeste goederen die het land worden ingevoerd in geval van een no-deal. Er komen ook geen heffingen op goederen die in Noord-Ierland zullen worden ingevoerd.

Brexit: een oefening ‘in eigen voet schieten’? Beeld REUTERS

Uitstel of niet?

Keuren de parlementsleden de motie straks wel goed, dan beslissen ze dus formeel dat het Verenigd Koninkrijk op dit moment niet zonder akkoord uit de EU mag stappen. May zei vanmiddag bij de start van het debat dat ze daar zelf alvast voor zal stemmen.

Morgen zal het Lagerhuis dan nog eens mogen stemmen, dan over de vraag of de Britse regering uitstel moet zoeken bij Europa. 

Stemmen ze daarop ‘neen’, dan zijn we terug bij af en gaat de brexit door op 29 maart. Maar dat mag dan volgens de stemming van vanavond niet zonder akkoord. Welke oplossing voor die vicieuze cirkel uit de bus zou moeten komen, is compleet onbekend terrein.

Stemmen de parlementsleden voor uitstel, dan moet May zo snel mogelijk naar Brussel komen om dat uitstel te vragen. Europese onderhandelaars en politici benadrukken vanmorgen dat uitstel enkel kan als alle 27 EU-lidstaten daar akkoord mee gaan en als de Britten daar een goeie en duidelijke reden. Ook moeten ze daarbij aangeven wat ze nu precies willen dat er gebeurt. 

In elk geval moet het uitstel zo kort mogelijk zijn, klinkt het zowel in Londen als in Brussel en Straatsburg. Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker stelde 23 mei al als absolute deadline, net voor de Europese verkiezingen van drie dagen later. Langer uitstel zou in theorie wel kunnen, maar dan moeten de Britten wel weer aan die verkiezingen meedoen. Geruchten gaan in elk geval dat de partijen in het geheim al hun kandidaten aan het selecteren zijn, voor het geval dat. 

Komt het uitstel er, dan liggen er verschillende scenario’s op tafel.

Beeld REUTERS

1. Heronderhandeling

May kan tijdens de uitstelperiode proberen nieuwe toegevingen van Europa te verkrijgen. Volgens Juncker heeft dat geen enkele zin, maar zeg nooit nooit. Daarmee zou ze dan opnieuw naar het parlement kunnen trekken. 

2. Toch nog brexit zonder akkoord

Premier May verklaarde gisteren dat als de parlementsleden vandaag een ‘no deal’ uitsluiten, dat enkel voor nu geldt, en niet voor eeuwig. Slagen de Britten en de rest van Europa er tijdens de uitstelperiode niet in een nieuw akkoord te bereiken - en volgens de EU valt er nu echt niets meer opnieuw te onderhandelen - dan kan het Verenigd Koninkrijk alsnog zonder deal eruit stappen. Met alle gevolgen van dien.

3. Nieuwe stemming 

May kan ook proberen het huidige akkoord voor een derde keer voor te leggen aan de parlementsleden, zonder wijzigingen. Sommige waarnemers achten dat niet onmogelijk, May zou er dan op rekenen dat het vooruitzicht van de chaos en de steeds dichter komende deadline van 29 maart voldoende rebellen binnen haar partij zou kunnen overtuigen haar met dichtgeknepen neus te steunen.

May verloor gisteren voor de tweede keer een stemming over haar deal met Europa. Beeld AFP

4. Andere, volledig nieuwe deal

De Britse regering kan ook haar kar draaien en in tegenstelling tot alle eerdere verklaringen van een wit blad beginnen met volledig nieuwe onderhandelingen. Maar Mays woordvoerder zei gisteren nog eens met zoveel woorden dat de regering geen heil ziet in een compleet nieuwe onderhandeling die bijvoorbeeld zou leiden tot een akkoord waarbij de Britten in de douane-unie blijven. Dat zou mogelijk tot een scheuring in de Conservatieve partij kunnen leiden. 

Oppositiepartij Labour is wel voorstander van van een oplossing naar ‘Noors model’, waarbij het Verenigd Koninkrijk dichter bij de EU blijft dan in de huidige deal het geval zou zijn. 

5. Een nieuw referendum

Wordt ook hardnekkig uitgesloten door de Britse regering, maar opnieuw: zeg nooit nooit, zeker bij de brexit. Labour is hier voorstander van. Een nieuw referendum over de brexit, het tweede na dat van 2016, kan bindend of puur adviserend zijn, maar in elk geval zijn er maanden voorbereiding voor nodig. Een snelle oplossing is dat ook niet. 

6. Nieuwe verkiezingen

Al wekenlang wordt er in Londen gespeculeerd over nieuwe verkiezingen, die dan mogelijk in de feiten ook een soort referendum over de toekomst zouden zijn. May is sowieso al politiek fel verzwakt na twee historische nederlagen voor de regering, met nieuwe verkiezingen kan ze gokken versterkt uit de stembusslag te komen. 

Vraag is of die gok slim is. May probeerde in 2017 al eens via verkiezingen de steun voor haar regering te vergroten, maar kwam toen bedrogen uit: ze verloor haar absolute meerderheid en is nu afhankelijk van de hardliners van de Noord-Ierse unionisten (DUP).

7. Motie van wantrouwen

Labour verloor enkele weken geleden al eens een motie van wantrouwen die ze tegen May had ingediend, maar de oppositiepartij kan op elk moment beslissen een nieuwe poging te wagen. Als de regering in het parlement een meerderheid achter zich krijgt, mag ze gewoon verder doen. 

Wordt ze weggestemd, mag elke andere partij gedurende twee weken proberen een alternatief op de been te brengen. Lukt dat niet, dan komen er nieuwe verkiezingen.

8. Geen brexit

Gaat de brexit mogelijk gewoon helemaal niet door? Wettelijk gezien kan het. Het Europese Hof van Justitie besliste onlangs dat het Verenigd Koninkrijk eenzijdig kan beslissen de inroeping van artikel 50, dat de uitstap uit de EU regelt, terug te trekken. De andere Europese lidstaten hebben daar niets over te zeggen.

Zomaar de brexit annuleren, zal de regering echter nooit doen zonder een nieuw referendum of zonder verkiezingen. Bovendien zou ook deze optie tot een scheuring in de Conservatieve partij kunnen leiden.

Welke van de scenario's uiteindelijk de realiteit wordt, blijft koffiedik kijken. May kan uiteindelijk ook beslissen er zelf de brui aan te geven omdat de druk op haar schouders te groot wordt. In elk geval is duidelijk dat de klok verder tikt: 29 maart is nog amper zestien dagen van ons verwijderd.

De brexit die uiteindelijk gewoon niet doorgaat? Weinig waarschijnlijk maar niet onmogelijk. Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden