Donderdag 17/10/2019

Hoe moet het nu verder in Neufchâteau?

Deze week raakte bekend dat de onderzoekscel die zich in Neufchâteau nog steeds bezighoudt met de zaak-Dutroux haar chef d'enquête verloor. Adjudant Michel Demoulin is al de dertiende speurder die de biezen moet pakken. Aanvankelijk was hij de absolute held van de zaak-Dutroux. Nu wordt hij door collega's aangewezen als de man die zich liet inpakken door zijn verdachte en de zaken zodanig bijstuurde dat alles plots voor twijfel vatbaar werd: 'Marc Dutroux leidde via hem het onderzoek.'

DOUGLAS DE CONINCK

Op dit ogenblik werken de Duitse zenders ZDF en ARD, het Amerikaanse ABC, het Franse Canal+ en het Nederlandse Zembla elk aan de 'ultieme' tv-documentaire over de zaak-Dutroux. Uitzonderlijk is de heropleving van buitenlandse belangstelling niet. De afgelopen maanden hadden we ook al TF1, Spiegel-TV en BBC. Steeds weer worden enkel vanwege een blijvende herinnering aan beelden van die kelder in Marcinelle met België vertrouwde journalisten op pad gestuurd om een antwoord te vinden op de vraag waar hun eindredacteurs al een poosje mee zitten: "Is die Dutroux nu nóg niet voor de rechtbank verschenen?"

Meestal komen de buitenlandse journalisten na een uitputtende tocht langs ouders van vermoorde kinderen, parketten en politici terecht bij hun Belgische collega's, die hen uitleggen dat wat ooit allemaal zo zeker leek, dat vandaag allemaal niet meer is. Pro memorie. In zijn huidige fase biedt het onderzoek geen antwoord op de vragen wie Julie en Mélissa ontvoerde, hoe zij stierven en wie An en Eefje doodde. "Tegen Dutroux kunnen we op die punten niets bewijzen", klinkt het. Maar wie deed het dan wel? Onderzoeksrechter Jacques Langlois opperde al eens dat het dossier dan misschien maar voor de rechtbank moet worden gebracht zonder antwoorden op die vragen. Waarop Bourlet: "ça, jamais."

Een datum voor het proces is er dus nog steeds niet. De laatste officiële mededeling dateert van eind september. Langlois zei dat hij denkt het onderzoek te kunnen afronden in juni 2001. Pierre Darge, de advocaat van Michelle Martin, sprak toen al meteen zijn twijfels uit. Aan het eind van het onderzoek, zegt hij, moet een college van psychiaters zich nog buigen over de beklaagden. Daarnaast kan Bourlet nog een resem "bijkomende onderzoeksdaden" eisen. Als hij dat doet - en daar ziet het wel naar uit -, dan liggen de meest realistische streefdata in 2002 of 2003.

Adjudant Demoulin was een vlijtige speurder. Hij werkte voor de Bewakings- en Opsporingsbrigade (BOB) van Marche-en-Famenne. Dat is een klein stadje met kleine criminelen. De adjudant leidde een rustig bestaan, tot in het weekend van 10 op 11 augustus 1996 dat telefoontje kwam. De dinsdag daarop zag hij de man met het snorretje voor het eerst. Dat was in Sars-la-Buissière. De genaamde Dutroux Marc trachtte nog weg te rennen, maar Demoulin en zijn mannen waren sneller. Na een volle dag op de man inpraten, kreeg hij de woorden los die het land zouden doen daveren: "Ik zal u twee meisjes geven."

De adjudant ging door. Praatte net zo lang in op Dutroux tot die de ontvoering van An Marchal en Eefje Lambrecks bekende en de grafjes van Julie Lejeune en Mélissa Russo ging aanwijzen. "Hij heeft Dutroux nooit een oplawaai verkocht", zegt een collega. "Ook al moet de verleiding in het begin vaak groot zijn geweest. Je zag hem na afloop van zo'n verhoor soms tegen de muren schoppen, zijn hoofd vastgrijpen. Ik zie maar weinig politiemensen in België in staat tot een zenuwoorlog met een etter als Dutroux. Men had Demoulin moeten eren, decoreren. Maar niemand nam de tijd om eens gemeend merci Michel te zeggen. Er was maar één mens die Demoulin bevestigde in zijn rol: Dutroux. Die zei dan: 'Ja jong, je hebt me daar toen goed in de hoek gezet'." Een andere collega: "Men had hem beter na drie maanden met een stevige schouderklop bevorderd en van de zaak afgehaald. Het is in alle grote affaires zo. Laat een dader nooit te lang bij dezelfde politieman zitten. Doe je dat wel, dan gaan beiden zich met elkaar identificeren. Je krijgt een sfeer van: jij en ik, wij kennen elkaar. Zo is het gegaan."

Rond de zaak-Dutroux hing altijd een oorlogssfeer. Operatie Zoulou: de rijkswacht valt binnen bij de gerechtelijke politie (GP) in Charleroi, arresteert inspecteur Zicot en stelt hem aan de publieke opinie voor als de beschermer van Dutroux. De GP arresteert BOB'er Gérard Vanesse en omschrijft hem als de beschermer van Michel Nihoul. Wanneer ook de GP en de BOB in Brussel betrokken raken bij het onderzoek, zet de GP met de zaak-Di Rupo een val uit voor de BOB. Nog in Brussel, bij de GP, ontvlamt een conflict tussen de commissarissen Suys en Marnette. De commissie-Verwilghen kraakt van haar kant aan de lopende band magistraten en politiemensen. Tussen het kluwen van verdenkingen loopt een rode draad: de rijkswacht wil de gerechtelijke politie voetje lichten en vice versa.

Ver van het strijdgewoel werken Demoulin en zijn ondergeschikten als gekken. Ze hebben zich de gewoonte eigen gemaakt om in de kazerne te overnachten. Want er is nog zoveel te doen. "Wij Ardenners zijn nuchtere mensen", zei rijkswachtmajoor Marcel Guissard (Marche) eind 1997. "Wij zitten hier niet om rekeningen te vereffenen." Ook Guissard behoorde tot de kleine kern die het allemaal van de eerste dag af meemaakte en voor wie het hier ging om niets meer dan één geïsoleerde gek die kinderen ontvoerde. "Op een gegeven moment was Langlois het allemaal spuugzat", zegt een speurder. "Al die theorieën en beschermingspistes, politiemensen die meer achter elkaar aanzaten dan achter de feiten." Dat was eind 1997. Het X'en-luik was toen al zo goed als van de baan, de Brusselse GP had zich al uit het onderzoek teruggetrokken en Langlois ging verder met de nuchtere Ardenners. Demoulin werd chef d'enquête.

De rapporten die de adjudant over zijn praatsessies met Dutroux opstelt, namen na enkele maanden soms vreemde vormen aan. In een proces-verbaal van 27 augustus 1997 legt Demoulin uit hoe Dutroux reageerde toen hem, voor de zoveelste keer, de vraag werd gesteld over hoe An en Eefje stierven: "Dutroux heeft ons gezegd: pas op met de vragen die jullie mij nog willen stellen. Het zou kunnen dat jullie daarmee poorten sluiten die daarna nooit meer zullen opengaan."

In dat soort codetaal kabbelt het onderzoek verder. Dutroux wordt steeds minder lastiggevallen met vragen die hem niet zinnen. Weigert nog één woord te zeggen wanneer hem niet het gevraagde merk van cola en chocopasta worden voorgeschoteld. Demoulin gaat in op zijn grillen. "We kwamen in een situatie terecht waarin Dutroux alleen nog met Demoulin wou praten", zegt een collega. "Er ontstond een soort objectief bondgenootschap, want van zijn kant ontleende Demoulin al zijn gezag en prestige aan het feit dat hij de enige was die toegang had tot de hersenpan van Dutroux." De eerste grote clash kwam er toen Langlois GP-inspecteur Drisket op het matje riep. Drisket is verantwoordelijk voor het onderzoeksdeel over de betrokkenheid van Nihoul, een eeuwig twistpunt onder de speurders. Langlois vond dat er lang genoeg was gespeurd. Drisket liet zich dan maar bevelen door Bourlet. Later volgde een tegenexpertise op de autopsie van de stoffelijke resten van Julie en Mélissa, die Langlois deden concluderen dat het plots helemaal niet zo zeker meer was dat een van hen door Dutroux was misbruikt. Hetzelfde gebeurde met een expertise over de vraag of het kon, zoals Dutroux beweerde, dat de kinderen in april 1995 zijn gestorven door verhongering. "Er is een lijn in te trekken", zei Gino Russo, vader van Mélissa, deze week. "Het onderzoek leidt tot steeds minder antwoorden en tot steeds meer twijfel. Op de duur weten we helemaal niets meer." Niet alleen Demoulin werd verweten al te gemoedelijk om te gaan met "zijn" verdachte, ook de twee ondervragers van Michelle Martin (zie hieronder). "Die lui waren op de duur geen rechercheurs meer, maar buikspreekpoppen", zegt een collega. "Dutroux leidde het onderzoek. Via Demoulin en zo ook Langlois."

De onderzoeksrechter was aangeslagen toen hij vorige week donderdag zijn chef d'enquête moest wegsturen. Hij was in een passioneel conflict terechtgekomen met Carine Russo. Zij weigerde in juni deel te nemen aan de nochtans door haarzelf afgedwongen wedersamenstelling van de ontvoering van Julie en Mélissa. De Russo's gingen ervan uit dat Langlois op zijn minst Dutroux uit de cel zou halen en hem zou verplichten uit te beelden hoe hij de kinderen ontvoerde. Niet doen, adviseerde Demoulin: "Want Dutroux ontkent dat hij aan die ontvoering deelnam." Langlois volgde het advies. Soms, zegt Carine Russo, "kregen wij het gevoel dat Demoulin ons beschouwde als verdachten". Wie Demoulin was, daar stonden de Russo's niet bij stil. "Het is pas nu dat wij vernemen dat hij het was die in 1996 voor de doorbraak zorgde. Wij kunnen ons dat moeilijk voorstellen. Pour nous, c'était vraiment l'homme de Langlois."

Na een zoveelste twist met de Russo's stelde adjudant Demoulin eind september een pv op waarin hij aankondigde dat hij zich "het recht voorbehoudt klacht met burgerlijkepartijstelling in te dienen tegen mevrouw Russo". In die omstandigheden kon Langlois zijn vertrouwensman niet langer handhaven.

Ooit werkten zo'n driehonderd politiemensen bij (of voor) de 'cel-verdwijningen' van Neufchâteau. Nu zijn het er nog een kleine vijftig, en die werken allang niet meer voltijds aan de zaak-Dutroux: zo'n veertig rijkswachters en een tiental GP'ers. Van de ooit als voorbeeldig geroemde samenwerking der korpsen is in Neufchâteau niets meer te merken. De GP'ers zijn maatjes met Bourlet, de meeste rijkswachters (behalve die uit Bastenaken) met Langlois.

De GP'ers blijven wroeten op indicaties naar eventuele medeplichtigen van Dutroux en de betrokkenheid van Nihoul, de rijkswachters lachen hen weg en pleiten voor "een simpel dossier". In speurderskringen was deze week sprake van "de val van Langlois". Een groot deel van het werk dat Demoulin verzette, moet van nul worden herbegonnen. Langlois moet nu een nieuwe chef d'enquête aanduiden én iemand belasten met de fijne taak Dutroux te vertellen dat de afspraken over de chocopasta niet langer gelden. "Langlois kan niet anders dan iemand uit het andere kamp te nemen", denkt een speurder. "Het conflict met Carine Russo heeft op pijnlijke wijze geïllustreerd hoe de aanpak van Demoulin ons heeft geleid naar een situatie waarin alleen Dutroux nog de touwtjes in handen heeft." Gisteravond was er nog geen opvolger aangeduid voor Demoulin. Er wordt gepraat. En dat is al een hele vooruitgang, want jarenlang correspondeerden Bourlet en Langlois enkel per nota.

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234